Φιορδ" του Κριστιάν Μουντζίου

Του Δημοσθένη Κούρτοβικ 

Είδα το "Φιορδ" του Κριστιάν Μουντζίου (και όχι Μουνγκίου, όπως το βλέπω γραμμένο σε διάφορα ελληνικά μίντια) και θεωρώ ότι, πέρα από φιλμικό αριστούργημα, είναι η πιο ευπρόσδεκτα προκλητική ταινία των τελευταίων χρόνων.

 Για να εξηγήσω πώς το εννοώ, θα αρχίσω από το πρώτο ερώτημα που μου γεννήθηκε όταν βγήκα από την κινηματογραφική αίθουσα.

 Γιατί άραγε στην καλοπροαίρετη μεν, αλλά αποστειρωμένη, απρόσωπη, χωρίς ίχνος ενσυναίσθησης, ισοπεδωτική και σε τελική ανάλυση ολοκληρωτική λογική ενός σκανδιναβικού κράτους πρόνοιας (εν προκειμένω της νορβηγικής υπηρεσίας προστασίας παιδιών) ο Μουντζίου αντιπαρέθεσε μια πολύ δεμένη, αλλά υπερσυντηρητική, θρησκομανή ρουμανο-νορβηγική οικογένεια, σκυμμένη καθημερινά πάνω από τη Βίβλο, με παιδιά που δεν τους επιτρέπεται να χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο, να ακούν μοντέρνα μουσική, να χορεύουν κτλ.;

 Μήπως επιχειρεί, όπως κατηγορήθηκε από κάποιους κινηματογραφικούς κριτικούς μας, να περάσει έμμεσα ένα αντιδραστικό μήνυμα (ποιος, ο Μουντζίου του "4 μήνες, 3 εβδομάδες και 2 μέρες" ή της "Αποφοίτησης"!). Και αν δεν είχε τέτοια πρόθεση, δεν θα ήταν άραγε καλύτερα αν είχε παρουσιάσει μια συμπαθητική μέση οικογένεια μεταναστών, κάπως γραφικά παραδοσιακή, αλλά χωρίς τέτοιες ακρότητες;

    Ναι, θα ήταν καλύτερα σε περίπτωση που επιδίωκε την ταύτισή μας με αυτή την πλευρά της αντιπαράθεσης. Δηλαδή, μια εύκολη απόφαση. Αλλά ο Μουντζίου δεν θέλει την ταύτισή μας με καμία από τις δύο πλευρές (εξ ου η αποστασιοποιημένη σκηνοθεσία του και η αποφυγή ψυχογραφικών πορτρέτων) και αυτό είναι το πιο ερεθιστικό για τη σκέψη μας γνώρισμα της ταινίας.

 Οδηγεί σε σύγκρουση δύο αντίθετους φονταμενταλισμούς. Τον ένα, τον θρησκευτικό, τον αναγνωρίζουμε αμέσως ως τέτοιον. Ο άλλος, αποθρησκειοποιημένος αλλά εξίσου άκαμπτος και ιδεοληπτικός, φέρει το πρόσημο της προοδευτικότητας (κατάφαση στη διαφορετικότητα, μέριμνα για τους αδυνάτους, απόρριψη της βίας, τουλάχιστον της σωματικής).

 Αυτήν ακριβώς την προοδευτικότητα μας καλεί να ξανασκεφτούμε ο Μουντζίου. Η νορβηγική Πρόνοια θεωρεί ότι τα (σπάνια) χαστούκια που το ζεύγος Γκεοργκίου παραδέχεται ότι δίνει στα παιδιά του, συνιστούν κακοποιητική συμπεριφορά και ικανό λόγο για να αποσπάσει τα παιδιά από τους γονείς τους και να τα παραδώσει σε ανάδοχες οικογένειες, ενώ το ίδιο το ζεύγος αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης. Ποια από τις δύο μορφές βίας είναι χειρότερη, ποια αφήνει βαθύτερα και μονιμότερα τραύματα στην παιδική ψυχή; 

Και γενικότερα (επειδή ο Μουντζίου πάντα χρησιμοποιεί το ειδικό, το επί μέρους, σαν κλειδί για κάτι γενικότερο): ο θεσμικός, γραφειοκρατικός, αποπροσωποποιημένος ανθρωπισμός των σύγχρονων "διαφωτισμένων" κοινωνιών είναι άραγε η απάντηση στις παιδαγωγικές αντιλήψεις μιας συντηρητικής κοινότητας, που βασίζει τη συνοχή της στην πίστη, τους οικογενειακούς δεσμούς και τα προσωπικά αισθήματα;

 Η απάντηση μπορεί να φανεί εύκολη, αλλά δεν είναι. Η εποχή μας βιώνει μια δραματική σύγκρουση πολιτισμικών αξιών και η αποδοχή της διαφορετικότητας δεν είναι λύση, γιατί στην πραγματικότητα (όπως παρατηρεί άλλωστε κάποια στιγμή ο πατέρας Γκεοργκίου) αποφασίζει και αυτή ποιες μορφές διαφορετικότητας, ποιες μειονοτικές ομάδες, έχουν την έγκρισή της και ποιες όχι. Οπότε; Ο Μουντζίου αφήνει το ζήτημα ανοιχτό και εμάς ανήσυχους. Αυτή είναι η αφυπνιστική προκλητικότητα της ταινίας του.

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/p/1EHnYmWSN1/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com