Ο Ουάνγκ Γιγουέι αναλύει στο αφιέρωμα του "Βήματος" στην Κίνα, πώς βλέπει η Κίνα τα κράτη-πολιτισμούς, ποιες χώρες βάζουν υποψηφιότητα για αυτόν τον τίτλο, σε τι υπολείπονται από την Κίνα ως κατ' εξοχήν κράτος-πολιτισμό και, επίσης, ποιες είναι οι διαστάσεις που έχει η Pax Sinica, η Κινεζική Ειρήνη.
Κράτη-πολιτισμοί
Ερώτηση: Μπορείτε να εξηγήσετε περισσότερο την έννοια του κράτους-πολιτισμού; Εκτός από την Κίνα, υπάρχουν άλλα κράτη-πολιτισμοί; Είναι κράτη-πολιτισμοί λ.χ. η Ρωσία, το Ιράν, το Ισραήλ, η Ινδία, η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ΗΠΑ; Υπό ποία έννοια είναι ή δεν είναι κράτη-πολιτισμοί οι χώρες αυτές σε σχέση με την Κίνα;
«Νομίζω ότι η προσπάθεια της Ρωσίας να παρουσιαστεί ως ένα κράτος- πολιτισμός, η οποία εμφανίζεται και σε ομιλίες του Προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, είναι επηρεασμένη από Κινέζους πολιτικούς στοχαστές. Και είναι αλήθεια ότι η Ρωσία είναι ένας ευρασιατικός πολιτισμός και όχι αμιγώς ευρωπαϊκός. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί το σύμβολο του δικέφαλου αετού που κοιτά στην ανατολή και τη δύση, ενώ η Κίνα διαλέγει σύμβολα ενότητας και όχι αμφισημίας.
Στη σημαία της Κίνας το ένα άστρο του κομμουνιστικού κόμματος ενώνει τα πολλά άστρα των εργατών, των αγροτών, της μικρής αστικής τάξης και της μεγάλης αστικής τάξης. Η Ρωσία πιθανότατα θεωρεί ότι έχει υποφέρει από το ευρωπαϊκό βεστφαλιανό σύστημα των εθνών-κρατών. Άλλωστε ο ίδιος ο πόλεμος στην Ουκρανία από τους Ρώσους βιώνεται ως μια τραγωδία της εφαρμογής της αρχής των εθνών-κρατών. Για παρόμοιους λόγους η Ρωσία δεν ικανοποιείται από τη θεωρία του έθνους-κράτους και στρέφεται στο κράτος-πολιτισμό.
Το Ιράν διαθέτει έναν από τους πλέον αρχαίους πολιτισμούς μετά την Κίνα. Οι Κινέζοι έχουμε αίσθηση πέντε χιλιετιών πολιτισμικής συνέχειας, οι Ιρανοί τεσσάρων. Επίσης, η Κίνα προχώρησε μέσα από σύνθεση θρησκειών στον πολιτισμό της, ενώ στην Περσία είχαμε αλλαγές. Υπήρξε κατάκτηση από τον Μέγα Αλέξανδρο, μετά από τους Άραβες και εξισλαμισμός. Ωστόσο, πρόκειται για έναν αρχαίο πολιτισμό, ο οποίος ενώθηκε εκ νέου μέσα από το σιιτικό Ισλάμ και τον οποίο σεβόμαστε.
Το Ισραήλ αποτελεί μία μοναδική περίπτωση. Υπήρξε μια αναβίωση της βιβλικής γλώσσας και υπήρξε θρησκευτική συνέχεια χιλιετιών αλλά για πολλούς αιώνες χωρίς κράτος. Ενώ στην Κίνα από το 221 π.Χ. έχει υπάρξει κρατική ενοποίηση της Κίνας με παρόμοια νοοτροπία διακυβέρνησης. Είναι ακριβέστερο να ονομάσουμε το Ισραήλ ένα κράτος-θρησκεία και όχι ένα κράτος-πολιτισμό.
Η Ινδία μαθαίνει από την Κίνα. Οι Ινδοί έχουν βάλει τη θρησκεία να παίξει έναν παρόμοιο ρόλο ενοποίησης που στην Κίνα παίζει το κομμουνιστικό κόμμα. Όμως η Ινδία απέχει πάρα πολύ από το να παρουσιάζει μια ενότητα σαν αυτή της Κίνας. Ακόμη και υπό τη βρετανική αυτοκρατορία, η Ινδία είχε 22 διαφορετικές επίσημες γλώσσες. Δεν είχε υπάρξει ενοποίηση μέσω ενός αυτοκράτορα ούτε μέσω μιας επανάστασης.
Επομένως, στην Ινδία, σε αντίθεση με την Κίνα, η διαφορά είναι πολύ πιο έντονη από την ενότητα. Πρόκειται βεβαίως για έναν αρχαιότατο πολιτισμό, αλλά όχι ακριβώς για ένα κράτος-πολιτισμό, δηλαδή για μια ενότητα βασισμένη ταυτοχρόνως στην κρατική και πολιτισμική ενοποίηση.
Ως προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ιδρυτικοί της πατέρες ήταν ρωμαιοκαθολικοί, οι οποίοι θεωρούσαν ότι οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι ήταν το αποτέλεσμα του βεστφαλιανού συστήματος, που ήθελαν να ανατρέψουν μέσω ενός μοντέρνου διεθνικού συστήματος. Υπήρξε ως υπόρρητη έμπνευση η οικουμενικότητα του Ρωμαιοκαθολικισμού, όμως αυτό δεν μπορούσε να γίνει παραδεκτό.
Και στην Ευρωπαϊκή Ένωση η ποικιλομορφία υπερισχύει έναντι της ενότητας, η Ευρώπη είναι ακριβώς μία Ένωση αλλά όχι μία δημοκρατική πολιτεία (republic). Η σύνθεση ενότητας και ποικιλίας είναι ένα ζητούμενο για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά αυτό δεν μπορεί να συμβεί στο πλαίσιο ενός κράτους-πολιτισμού.
Σημειωτέον ότι η Κίνα θεωρεί ιδιαιτέρως σημαντική την Ελλάδα ως παραδοσιακή πηγή του δυτικού πολιτισμού και για αυτό επιθυμεί μία αμοιβαία σχέση μεταξύ των δύο πολιτισμών, του κινεζικού που είναι ο αρχαίος ανατολικός πολιτισμός και του ελληνικού, που είναι η αρχαία πηγή του δυτικού πολιτισμού.
Οι ΗΠΑ αποτελούν ένα πολύ νεαρό κράτος με ιστορία μόλις 250 ετών, το οποίο ιδρύθηκε με βάση την αποστολή ενός «εκλεκτού λαού», αποτελούμενου από Άγγλους και άλλους Ευρωπαίους μετανάστες σε μια νέα ήπειρο. Είναι μια τεχνητή χώρα που επιχειρεί να παρουσιαστεί ως διάδοχος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συμβάλλουν αποφασιστικά στον παγκόσμιο πολιτισμό, λ.χ. με το διαδίκτυο και την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά δεν αποτελούν ένα κράτος-πολιτισμό».
Η σημασία της αυτάρκειας για την κινεζική εξωτερική πολιτική
Ερώτηση: Με βάση αυτή τη θεώρηση ποια είναι η στάση της Κίνας στα μεγάλα πολεμικά μέτωπα της εποχής μας στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική;
«Η κινεζική αντίληψη για τον πόλεμο διαφέρει από τη δυτική. Και ως προς αυτό, πρόκειται για διαφορετικούς πολιτισμούς. Η Δύση έχει τις ρίζες της στη Μεσόγειο Θάλασσα. Οι πολιτισμοί της αρχαίας Ελλάδας και της αρχαίας Ρώμης δεν είχαν επαρκή τροφή, οπότε χρειάζονταν το εμπόριο.
Και κατ’ επέκταση, χρειάζονταν αποικιοκρατία και ισχυρό στρατό. Ξεκινούσαν πολέμους πολύ συχνά. Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει και σήμερα με τις Ηνωμένες Πολιτείες: Οι πόλεμοι ξεκινούν εύκολα, ακόμη και συχνά, επειδή από τη φύση τους δεν μπορούν να είναι αυτάρκεις.
Η Κίνα υπήρξε ανέκαθεν μια προηγμένη αγροτική κοινωνία. Είχαμε κατά κανόνα επαρκή τροφή και δεν υπήρχε ανάγκη να αποικίσουμε άλλους. Κατά τη διάρκεια της δυναστείας των Μινγκ, για παράδειγμα, κινεζικά πλοία ταξίδεψαν στην Αφρική, αλλά ποτέ δεν αποίκισαν ούτε μια ίντσα γης, επειδή ήδη είχαμε όσα χρειαζόμασταν. Αντιθέτως, όταν, όπως στη Δύση, υπάρχει σπάνη πόρων, αρχής γενομένης από την τροφή, χρειάζεσαι εμπόριο.
Κατά συνέπεια, χρειάζεσαι συμφωνίες, συμβάσεις με καθορισμένο κόστος και εγγυήσεις ότι η συμφωνία θα τηρηθεί. Αν δεν τηρηθεί, έχεις πόλεμο. Χρειάζεσαι, λοιπόν, τον δικαστή. Στις ΗΠΑ συναφώς υπάρχουν τέσσερις ταυτότητες: Η θρησκεία, το εμπόριο που αφορά στη σύναψη συμφωνιών, ο πόλεμος που αφορά στη χρήση βίας διά του στρατού, και το δικαστικό σύστημα».
Pax Sinica: Ένας πολιτισμός αγροτών, μηχανικών, κατασκευαστών και εμπόρων
«Η Κίνα δεν λειτουργεί έτσι, αλλά είναι ένας πολιτισμός αγροτών, μηχανικών, κατασκευαστών και εμπόρων. Είχαμε ανέκαθεν επάρκεια τροφής, οπότε δεν θέλαμε να ληστεύουμε τους άλλους. Μπορούμε να κάνουμε επιχειρήσεις, ανταλλαγές και εμπόριο, όπως με τους δρόμους του μεταξιού.
Χρειαζόμαστε όμως ειρήνη. Αν υπάρχει πόλεμος, δεν μπορούμε να πραγματοποιούμε επιχειρηματικές και εμπορικές συναλλαγές. Για αυτούς τους λόγους, η Κίνα ως ένας αγροτικός, κατασκευαστικός και εμπορικός πολιτισμός είναι μία εγγενώς φιλειρηνική δύναμη, ακριβώς επειδή χρειαζόμαστε ειρήνη για να διασφαλίσουμε το εμπόριο και την αμοιβαία ανταλλαγή μεταξύ των πολιτισμών.
Υπό αυτό το πρίσμα μπορεί να γίνει κατανοητό γιατί η Κίνα είναι στην πραγματικότητα κατά οποιουδήποτε πολέμου, είτε πρόκειται για την Ουκρανία, το Ιράν, το Σουδάν, είτε για οποιοδήποτε άλλοτε μέτωπο. Αν διαβάσετε το έργο Η Τέχνη του Πολέμου του Σουν Τσου, η πρώτη πρόταση είναι ότι ο πόλεμος είναι πολύ σημαντικός και επικίνδυνος. Επομένως, κάθε ηγέτης πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός και να μην τον χρησιμοποιεί ελαφρά τη καρδία. Ο πόλεμος υπάρχει μόνο για άμυνα υπό τη στενή έννοια. Αποτελεί την έσχατη λύση.
Από την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, η Κίνα πάντα υπερασπίζεται τον εαυτό της. Προηγουμένως, δεχόμασταν συνεχώς εισβολές από τη Δύση. Τώρα η Κίνα είναι ισχυρή με σύγχρονο στρατό, αλλά δεν ξεκινάμε ποτέ πολέμους ούτε χρησιμοποιούμε τον πόλεμο εναντίον γειτόνων ή σε εδαφικές διαμάχες με τους γείτονές μας. Η διαφορά μας από τις ΗΠΑ είναι ότι κατανοούμε το κόστος του πολέμου. Ο πόλεμος μπορεί να λύσει ένα πρόβλημα, αλλά ταυτοχρόνως να προκαλέσει περισσότερα.
Χρειαζόμαστε, λοιπόν, ολιστική και μακροπρόθεσμη σκέψη. Πρέπει να σκεφτόμαστε τους άλλους. Όπως λέει ο Κομφούκιος: “Μην κάνεις στους άλλους αυτό που δεν θα ήθελες να κάνουν οι άλλοι σε σένα”.
Η Κίνα υπέστη υπερβολικά πολλούς πολέμους στη νεωτερική εποχή και για αυτό δεν θέλει να προκαλέσει στους άλλους αυτό από το οποίο υπέφερε η ίδια, σύμφωνα με την αρχή του Κομφούκιου. Χρειαζόμαστε έναν σύγχρονο στρατό, απλώς για να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας. Ταυτόχρονα, όμως, ελπίζουμε ότι οι άλλες χώρες θα μπορούν να ζουν σε ένα ειρηνικό περιβάλλον. Είμαστε κατά κάθε άδικου πολέμου».
Δίδυμοι δράκοι ή «πόλις επάνω όρους κειμένη»;
Γιατί η Κίνα δεν θέλει να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ ως πρώτη υπερδύναμη;
«Μέχρι το 2030 η Κίνα θα παράγει το 45% των αγαθών του πλανήτη. Ως προς το ΑΕΠ με βάση την αγοραστική δύναμη η Κίνα έχει ξεπεράσει τις ΗΠΑ από το 2014. Αλλά το να καταστεί κάποιος νούμερο ένα στο ΑΕΠ, στις επιστήμες ή ακόμη και στη στρατιωτική ισχύ δεν συνεπάγεται αυτομάτως μια οικοδόμηση ηγεμονίας ή αντικατάσταση προηγούμενης ηγεμονίας.
Το πολιτισμικό φαντασιακό έχει σημασία: Στην Κίνα υπάρχει ιστορία για τους δίδυμους δράκους που δεν θέλει κανείς να επικρατήσει του άλλου. Αντιθέτως, στο δυτικό φαντασιακό επικρατεί η εικόνα της “πόλεως επάνω όρους κειμένης”, που δεσπόζει και φαίνεται σε όλους (Κατά Ματθαίον 5,14).
Το 1974 ο Ντενγκ Σιάο Πινγκ είπε στα Ηνωμένα Έθνη ότι αν μια μέρα η Κίνα γίνει υπερδύναμη με τον τρόπο των ΗΠΑ ή της Σοβιετικής Ένωσης με εξαπόλυση πολέμων τότε θα ήταν καθήκον του κινεζικού λαού και όλων των άλλων λαών να ανατρέψουν μια παρόμοια ηγεμονία. Εξάλλου, ο ηγεμονισμός καθίσταται δύσκολος και λόγω της ψηφιοποίησης του κόσμου μας που οδηγεί σε αλληλεξάρτηση των εταιρειών και των χωρών, ακόμη και των ΗΠΑ που εξαρτώνται από άλλες χώρες λόγω των τεχνολογικών απαιτήσεων».
«Κοινότητα του μέλλοντος»: Πώς βλέπει η Κίνα το μέλλον του κόσμου
Εντέλει, ποια είναι η αφήγηση της Κίνας για το μέλλον της ανθρωπότητας;
«Η αφήγηση της Κίνας είναι “κοινότητα του μέλλοντος που μοιραζόμαστε”. Αντλεί, φυσικά, από τις τρεις κύριες παραδοσιακές κινεζικές διδασκαλίες. Ο Βουδισμός αφορά στη σχέση με τον εαυτό μας, ο Κομφουκιανισμός στη σχέση μας με τους άλλους ως αμοιβαίο σεβασμό, ο Ταοϊσμός στη σχέση μας με τη φύση ως αρμονία μεταξύ ανθρώπων και φύσης, σύμφωνα με την ιδέα των “πάντων κάτω από τον Ουρανό”. Αυτές οι τρεις διδασκαλίες συμβάλλουν έτσι στην ιδέα ενός κοινού μέλλοντος.
Στον σημερινό κόσμο χρειαζόμαστε αμοιβαιότητα μεταξύ των ανθρώπων, αλλά και αρμονία με τη φύση. Αυτός είναι ο λόγος που μεταφραστικώς επιμένουμε στην έκφραση “παγκόσμια κοινότητα μοιρασμένου μέλλοντος” και δεν μιλάμε απλά για “ανθρωπότητα”, “άνθρωπο”, “ανθρώπινο γένος” κ.ο.κ. Δεν πρόκειται για μια νοοτροπία που κυριαρχείται από τον άνθρωπο ή είναι ανθρωποκεντρική. Κατανοούμε ότι ο άνθρωπος είναι απλώς μια μορφή ζωής στον πλανήτη μας.
Είμαστε ίσοι με τα άλλα ζώα και τα άλλα έμβια όντα. Δεν είμαστε κυρίαρχοι. Αυτό διαφέρει από την αρχαία Ελλάδα ή τη δυτική φιλοσοφία. Γι’ αυτό σκεφτόμαστε περισσότερο τις αρμονίες. Εσείς και ο εαυτός σας πρέπει να είστε σε αρμονία. Εσείς και οι άλλοι πρέπει να είστε σε αρμονία. Πρέπει επίσης να είμαστε σε αρμονία με τη φύση. Αυτή είναι βασικά η διδασκαλία αντιστοίχως του βουδισμού, του κομφουκιανισμού και του ταοϊσμού, που οδηγεί στην κοινότητα του μοιρασμένου μέλλοντος.
Ποιες είναι οι γεωπολιτικές συνέπειες; Αν αντιλαμβάνεστε τον εαυτό σας ως κράτος, τότε και τα άλλα κράτη πρέπει επίσης να βρίσκονται σε αρμονία. Η ειρηνική συνύπαρξη και η αμοιβαία μάθηση πρέπει να σημαίνουν επίσης αμοιβαίο σεβασμό. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι βρίσκεται στη σωστή πλευρά. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι είναι ανώτερος από τους άλλους ως “σύγχρονος” έναντι του “μη σύγχρονου” ή του “προ-νεωτερικού”, ή ότι μπορεί να παρεμβαίνει στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών.
Είμαστε ίσοι: όχι μόνο ίσοι ως προς την κυριαρχία, αλλά και ίσοι ως προς τον πολιτισμό. Ουσιαστικά, λοιπόν, πρόκειται για το να είσαι ο εαυτός σου, και στη συνέχεια να σέβεσαι τον άλλον και να μαθαίνεις αμοιβαία. Αυτός ο τρόπος διαφέρει από την κοινότητα δυτικού τύπου, όπου το ανήκειν στην κοινότητα προϋποθέτει τον χωρισμό σε αντίπαλα μπλοκ. Κατά την κινεζική αντίληψη, η παγκόσμια κοινότητα του μοιρασμένου μέλλοντος σημαίνει ότι μπορεί να μαθαίνουμε από τη Δύση, αλλά οικοδομούμε μια χωρίς διαχωρισμούς κοινότητα σε αρμονία».
Οι τέσσερις διαστάσεις του κινεζικού σχεδιασμού
Μπορείτε να μας εξηγήσετε τις τέσσερις διαστάσεις του κινεζικού σχεδιασμού, που περιλαμβάνουν την πρωτοβουλία ζώνης και δρόμου, καθώς και τις πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη, την ασφάλεια και τον πολιτισμό;
«Οι τέσσερις πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν την πρωτοβουλία για την παγκόσμια ανάπτυξη, την παγκόσμια ασφάλεια, τον παγκόσμιο πολιτισμό και την παγκόσμια διακυβέρνηση. Πιστεύω ότι στο μέλλον θα συμπληρωθούν από ένα πέμπτο στοιχείο, καθώς στην παραδοσιακή Κίνα πιστεύουμε στα πέντε στοιχεία του κόσμου, που είναι ο χρυσός, το ξύλο, το νερό, το πυρ και η γη. Την ύπαρξη των πέντε στοιχείων άλλωστε τη βλέπουμε με διαφορετική ίσως παραλλαγή και σε Έλληνες φιλοσόφους όπως ο Αριστοτέλης. Η σειρά έχει σημασία.
Η αρχή είναι η εξαφάνιση της πείνας από τον κόσμο μέσα από την πρωτοβουλία για την παγκόσμια ανάπτυξη. Μέσω της πρωτοβουλίας «Ζώνη και Δρόμος» οδηγούμε στην ανάπτυξη κοινού πλούτου, πράγμα που είναι σημαντικό ιδίως για την Αφρική, και επικεντρώνουμε πλέον στην πράσινη μετάβαση. Κατά δεύτερον, η πρωτοβουλία για την ασφάλεια αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη. Απορρίπτουμε εν προκειμένω τον διαχωρισμό σε συστήματα συμμαχιών, που πολλαπλασιάζουν τα κόστη, και επιμένουμε στην κοινή ασφάλεια.
Κατά τρίτον, η πρωτοβουλία για τον κοινό πολιτισμό σχετίζεται με το στοιχείο του ύδατος, καθώς συμβαίνει εδώ ό,τι και με το παγόβουνο: Η ανάπτυξη είναι το μικρό μέρος του παγόβουνου που βλέπουμε έξω από το νερό, ενώ ο πολιτισμός είναι το μεγαλύτερο μέρος κάτω από τα ύδατα. Και εδώ δεν θεωρούμε ότι το δυτικό μοντέλο είναι το μοναδικό και ότι ο εκσυγχρονισμός είναι οπωσδήποτε εκδυτικισμός.
Πάρτε το παράδειγμα της Τουρκίας. Το εκδυτικιστικό μοντέλο εκσυγχρονισμού απέτυχε επειδή δεν περιείχε σεβασμό για την παραδοσιακή ταυτότητα του Τούρκου ως μουσουλμάνου. Ως Κίνα τονίζουμε τον σεβασμό του εαυτού ως προϋπόθεση για τον σεβασμό προς τους άλλους και τη φύση. Για αυτό ο εκσυγχρονισμός είναι καλύτερο να βασίζεται στον οικείο πολιτισμό. Ανεξάρτητοι και ίσοι πολιτισμοί μέσω αμοιβαίας μάθησης μπορούν να αντιμετωπίσουν τις κοινές προκλήσεις. Αυτό θεσμοποιείται μέσω της πρωτοβουλίας για την παγκόσμια διακυβέρνηση.
Η παγκόσμια διακυβέρνηση βασίζεται στον ΟΗΕ, ο οποίος μπορεί να γίνει πιο αντιπροσωπευτικός και αποτελεσματικός, καθώς και να αποκτήσει μεγαλύτερη αυθεντία. Ας θυμηθούμε, εξάλλου, ότι ο ΟΗΕ ήταν πάντα υπό εξέλιξη. Στην αρχή είχε 51 κράτη μέλη και σήμερα έχει 193».
Μπορείτε να μας εξηγήσετε τη διαφορά που έχει η κινεζική θεωρία των πέντε στοιχείων με αυτήν που βρίσκουμε σε Έλληνες φιλοσόφους όπως ο Αριστοτέλης;
«Υπάρχουν γενικά σημαντικές ομοιότητες ανάμεσα στους αρχαίους Έλληνες και Κινέζους σοφούς, όπως ο Αριστοτέλης και ο Κομφούκιος ως προς τη σημασία της σοφίας και την οργάνωση της πολιτείας. Ως προς τα πέντε στοιχεία, στην κινεζική σκέψη είναι αλληλοσυνδεόμενα χωρίς να υπάρχει εξάρτηση. Μπορεί το ένα να καταστρέψει το άλλο ή να το γεννήσει και έτσι μέσα από τις αιτιακές σχέσεις και τις αντιθέσεις τους συμβάλλουν στο ολικό σύστημα του κόσμου.
Η κατανόηση αυτή εμπνέει την κινεζική ιατρική. Για παράδειγμα, το νερό σκοτώνει τη φωτιά, η οποία σκοτώνει το ξύλο, το ξύλο μπορεί να δώσει γέννηση στη φωτιά, ενώ ταυτοχρόνως το ξύλο βγαίνει από τη γη από όπου και ο χρυσός, από τον οποίο προκύπτουν εργαλεία που κόβουν το ξύλο. Όλα αυτά τα είδη των σχέσεων συνιστούν την κινεζική κατανόηση του κόσμου».
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com


Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.