Τὸ ἱστορικὸ κοσμοσύστημα καὶ τὸ ἔθνος

Δημοσθένης  Μιχόπουλος 

Μία ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες συγχύσεις τῆς νεώτερης ἱστοριογραφίας εἶναι ἡ σχεδὸν αὐτονόητη ταύτιση τοῦ ἔθνους μὲ τὸ ἔθνος-κράτος.

Τὰ δύο ὅμως δὲν εἶναι τὸ ἴδιο.

Τὸ ἱστορικὸ ἔθνος μπορεῖ νὰ προϋπάρχει τοῦ κράτους γιὰ αἰῶνες. Μπορεῖ νὰ χάσει τὴν πολιτική του κυριαρχία καὶ νὰ συνεχίσει νὰ ὑπάρχει. Διατηρεῖ μνήμη, παραδόσεις, γλῶσσα, πίστη, πολιτισμικὴ ἐμπειρία καὶ κυρίως συνείδηση ἱστορικῆς συνέχειας.

Οἱ Ἕλληνες δὲν ἔπαψαν νὰ ἀποτελοῦν ἱστορικὴ κοινότητα ἐπειδὴ δὲν διέθεταν ἀνεξάρτητο κράτος κατὰ τὴν ὀθωμανικὴ περίοδο. Τὸ ἴδιο φαινόμενο συναντᾶται, μὲ διαφορετικὲς βεβαίως ἱστορικὲς διαδρομές, στοὺς Ἀρμενίους, στοὺς Ἑβραίους καὶ σὲ ἄλλους λαούς.

Τὸ νεωτερικὸ ἔθνος-κράτος εἶναι διαφορετικὸ φαινόμενο.

Ἀπὸ τὸν 18ο καὶ κυρίως τὸν 19ο αἰῶνα, τὸ κράτος δὲν περιορίζεται στὸ νὰ διοικεῖ ἕναν πληθυσμό. Ἐπιχειρεῖ νὰ δημιουργήσει μία ἑνιαία ἐθνικὴ συνείδηση. Τὸ σχολεῖο, ἡ διοίκηση, ὁ στρατός, ἡ τυποποίηση τῆς γλώσσας καὶ ἡ ἐθνικὴ ἱστοριογραφία γίνονται μηχανισμοὶ παραγωγῆς κοινῆς ταυτότητας.

Ἔτσι, σὲ πολλὲς περιπτώσεις, δὲν εἶναι μόνο τὸ ἔθνος ποὺ δημιουργεῖ τὸ κράτος.

Εἶναι καὶ τὸ κράτος ποὺ διαμορφώνει τὸ νεωτερικὸ ἔθνος.

Ἀλλὰ ἐδῶ ἀνακύπτει ἕνα βαθύτερο ἐρώτημα.

Ἂν τὸ ἔθνος προϋπάρχει συχνὰ τοῦ κράτους, τί εἶναι αὐτὸ ποὺ ἐπιτρέπει σὲ μία ἱστορικὴ κοινότητα νὰ διατηρεῖται μέσα στοὺς αἰῶνες, παρὰ τὶς τεράστιες μεταβολὲς τῶν πολιτικῶν μορφῶν καὶ τῆς ἴδιας της τῆς αὐτοσυνειδησίας;

Οἱ Ἕλληνες τῆς κλασικῆς ἐποχῆς, οἱ Ἕλληνες τῆς ἑλληνιστικῆς οἰκουμένης, οἱ Ρωμαῖοι τῆς Ἀνατολῆς, οἱ Ρωμηοὶ καὶ οἱ Ἕλληνες τοῦ σύγχρονου κράτους δὲν περιέγραφαν πάντοτε τὸν ἑαυτό τους μὲ τοὺς ἴδιους ὅρους.

Καὶ ὅμως ὑπάρχει ἕνα ἱστορικὸ νῆμα ποὺ διαπερνᾷ αὐτὲς τὶς μεταμορφώσεις.

Αὐτὸ ἀκριβῶς προσπαθεῖ νὰ ἑρμηνεύσει ἡ ἔννοια τοῦ ἱστορικοῦ κοσμοσυστήματος.

Τὸ κοσμοσύστημα βρίσκεται βαθύτερα ἀπὸ τὸ κράτος καὶ βαθύτερα ἀπὸ τὶς ἐκάστοτε μορφὲς ἐθνικῆς αὐτοσυνειδησίας. Περιλαμβάνει τὴ συλλογικὴ μνήμη, τὶς παραδόσεις, τοὺς θεσμούς, τὴ θρησκευτικὴ καὶ πνευματικὴ θεμελίωση, τὸν τρόπο κοινωνίας καὶ τελικὰ τὸ βαθύτερο νόημα ζωῆς γύρω ἀπὸ τὸ ὁποῖο συγκροτεῖται ἕνας ἱστορικὸς κόσμος.

Γι᾽ αὐτὸ τὸ κράτος μπορεῖ νὰ χαθεῖ καὶ νὰ ἐπανεμφανισθεῖ.

Τὸ ἔθνος μπορεῖ νὰ μετασχηματίσει τὴν αὐτοσυνειδησία του.

Ἀλλὰ ἡ μεγάλη ἱστορικὴ διάρκεια δὲν ἐξηγεῖται μόνο μὲ κανένα ἀπὸ τὰ δύο.

Πίσω ἀπὸ τὶς μεταβολὲς κράτους καὶ ἔθνους πρέπει νὰ ἀναζητήσουμε τὸ βαθύτερο ὑποκείμενο ποὺ διατηρεῖ τὴ συνέχεια μέσα στὸν χρόνο.

Τὸ ἱστορικὸ κοσμοσύστημα.

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/p/19MFNEakM4/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com