Jeffrey D. Sachs στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Βρυξέλλες, 14 Οκτωβρίου 2026 — Απομαγνητοφώνηση β

Jeffrey D. Sachs at the European Parliament, Brussels, 14 October 2026 (Transcript) — Jeffrey D. Sachs
Ομιλία του Jeffrey D. Sachs στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Βρυξέλλες, 14 Οκτωβρίου 2026

Επιμελημένη απομαγνητοφώνηση της βιντεοσκόπησης. Την εκδήλωση διοργάνωσε ο Φειδίας Παναγιώτου, ευρωβουλευτής από την Κύπρο, με συνδιοργανωτή τον Danilo Della Valle, ευρωβουλευτή του Κινήματος Πέντε Αστέρων από την Ιταλία.

Εισαγωγή

Φειδίας Παναγιώτου, ευρωβουλευτής: Κυρίες και κύριοι, σας ευχαριστώ πολύ που ήρθατε σε αυτή την όμορφη εκδήλωση. Είναι πολύ σημαντικό να συζητήσουμε αυτές τις τεράστιες γεωπολιτικές αλλαγές, και γι’ αυτό έχουμε μαζί μας τον καλύτερο στον κόσμο στα ζητήματα γεωπολιτικής, πιστεύω, τον Jeffrey Sachs, για να μας βοηθήσει και να μας δώσει ορισμένες συμβουλές σχετικά με το τι πρέπει να κάνουμε ως Ευρωπαίοι. Έχουμε επίσης εδώ τον συνδιοργανωτή μου, τον Danilo Della Valle, μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από το Κίνημα Πέντε Αστέρων της Ιταλίας. Jeffrey, το βήμα είναι δικό σου. Θα σου δώσουμε δέκα ή δεκαπέντε λεπτά για να εξηγήσεις τις σκέψεις σου και στη συνέχεια θα δεχθούμε ερωτήσεις από μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και θα συζητήσουμε.

Jeffrey Sachs: Πολύ ωραία. Είναι μεγάλη χαρά να βρίσκομαι μαζί με όλους σας. Σας ευχαριστώ για αυτή την ευκαιρία και για τη δυνατότητα να ανταλλάξουμε ιδέες.

Πώς να οικοδομήσουμε την ειρήνη σε έναν τρελό κόσμο

Ο κόσμος βρίσκεται σε μια πολύ, πολύ παράξενη κατάσταση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, φυσικά, βρίσκονται σε μια πολύ βαθιά πολιτική κρίση. Η Ευρώπη, θα έλεγα, βρίσκεται επίσης σε πολιτική κρίση. Η ήπειρος βρίσκεται σε πόλεμο και ο κόσμος αλλάζει πολύ γρήγορα. Επομένως, αυτή δεν είναι ακριβώς μια ασφαλής στιγμή, ούτε μια στιγμή που κατανοείται εύκολα. Θέλω όμως να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις μου από μια εποικοδομητική σκοπιά: πώς προχωρούμε στη συνειδητή και ενεργητική οικοδόμηση της ειρήνης. Αν συνεχίσουμε όπως πηγαίνουμε, ειλικρινά, μπορεί να συμβεί οτιδήποτε τρομερό. Η πολεμική ρητορική που έχει κυριεύσει την Ευρώπη είναι συγκλονιστική και εξαιρετικά επικίνδυνη. Προσθέστε σε αυτό και την ολοκληρωτική αποτυχία της αμερικανικής πολιτικής, στη χώρα που υποτίθεται ότι είναι σύμμαχός σας. Μπορώ να σας πω ότι δεν είχαμε ποτέ χειρότερο πρόεδρο στην ιστορία μας· κανέναν πιο ανίκανο, ασταθή, ηλίθιο και επικίνδυνο ως προς τον χαρακτήρα του. Είναι μια παθολογική προσωπικότητα, πέρα από όλες τις άλλες ανεπάρκειές του. Πρέπει πραγματικά να φροντίσετε την Ευρώπη, και αυτό δεν συμβαίνει αυτή τη στιγμή.

Υπάρχουν τόσα πολλά να συζητήσουμε και τόσοι τρόποι με τους οποίους θα μπορούσαμε να αρχίσουμε τη συζήτηση, αλλά επιτρέψτε μου να ξεκινήσω από τη γενική εικόνα. Η γενική εικόνα είναι ότι ο κόσμος έχει αλλάξει δραματικά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα, κυρίως με την άνοδο της Ασίας, πάνω απ’ όλα με την άνοδο της Κίνας, και με την επάνοδο της Ασίας σε κεντρική θέση στην παγκόσμια οικονομία και στην παγκόσμια γεωπολιτική. Συνολικά, θεωρώ ότι αυτό είναι κάτι πολύ καλό, όχι κάτι επικίνδυνο. Η Ασία βρέθηκε πολύ φτωχή έπειτα από ενάμιση αιώνα ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού. Ανέκτησε την ουσιαστική ανεξαρτησία της μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και έκτοτε έχει σε μεγάλο βαθμό θέσει τέλος στη φτώχεια και έχει ανακτήσει μια ευημερούσα οικονομία. Αυτά είναι θαυμάσια νέα, επειδή σημαίνουν ότι για τέσσερα δισεκατομμύρια ανθρώπους υπήρξε σαφής βελτίωση της ευημερίας, των υλικών συνθηκών και της οικονομικής ζωής γενικότερα. Αυτό ισχύει για την Κίνα, την Ινδία, τη Νοτιοανατολική Ασία και την Κεντρική Ασία, και αποτελεί ένα από τα λαμπρά επιτεύγματα του κόσμου κατά τον τελευταίο μισό αιώνα.

Αυτή η εξέλιξη αντιμετωπίζεται με ανησυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες και από μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής τάξης. Κατά κάποιον τρόπο αυτό είναι κατανοητό, αν και βαθύτατα εσφαλμένο. Είναι κατανοητό επειδή ο λεγόμενος δυτικός κόσμος, ουσιαστικά ο βορειοατλαντικός κόσμος, κυριαρχούσε για περίπου διακόσια χρόνια, από το τέλος των Ναπολεόντειων Πολέμων έως περίπου το 2000. Πρώτα στο τιμόνι βρισκόταν η Βρετανία, η οποία οικοδόμησε τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία στην ιστορία κατά τον 19ο αιώνα και το πρώτο μισό του 20ού. Έπειτα, μετά το 1945, οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν ο κληρονόμος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Αυτός ήταν ο δυτικός κόσμος, ο κόσμος των αξιών, και ούτω καθεξής. Όμως αυτές οι δυτικές αξίες ήταν αξίες υπό τις οποίες η Βρετανία επέτρεψε να πεθάνουν από την πείνα δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι, στο πλαίσιο των λεγόμενων πολιτικών της μη παρέμβασης, του laissez-faire, στην Ινδία, στην Ιρλανδία και σε πολλά άλλα μέρη. Ήταν ένας κόσμος αυτοκρατορικής κυριαρχίας, και στην Κύπρο επίσης, και αυτοκρατορικών γενοκτονιών. Δεν ήταν ένας κόσμος αξιών, εκτός από τις αξίες που θέλαμε να διακηρύσσουμε για τον εαυτό μας.

Η άνοδος της Κίνας

Μία από τις κύριες συνέπειες όλων αυτών είναι η ακόλουθη. Το 1820, στις παραμονές της δυτικής ηγεμονίας, η Ασία αντιπροσώπευε περίπου το 60% της παγκόσμιας παραγωγής, με βάση τις καλύτερες δυνατές μετρήσεις μας. Έως το 1950 αντιπροσώπευε περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής, ενώ το μερίδιό της στον παγκόσμιο πληθυσμό παρέμενε περίπου στο 60%. Η Ασία βίωσε μια καταστροφική περίοδο εκατόν πενήντα ετών, περίπου από τις αρχές του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ού. Ήταν η περίοδος του βρετανικού ελέγχου της Ινδίας και του ουσιαστικού ελέγχου μεγάλου μέρους της Κίνας από τη Δύση. Ήταν η περίοδος του τεράστιου εμφυλίου πολέμου της Κίνας, της λεγόμενης Εξέγερσης των Ταϊπίνγκ, πιθανότατα του μεγαλύτερου εμφυλίου πολέμου στην ιστορία, ο οποίος στοίχισε δεκάδες εκατομμύρια ζωές στα μέσα του αιώνα, στον απόηχο των βρετανικών πολέμων εναντίον της Κίνας. Ήταν η περίοδος της πλήρους αποικιοποίησης της Νοτιοανατολικής Ασίας και άλλων καταστροφών που έπληξαν την περιοχή εξαιτίας του ευρωπαϊκού και αμερικανικού ιμπεριαλισμού και των δύο παγκόσμιων πολέμων. Άλλωστε, η Κίνα έχασε δεκαπέντε έως είκοσι εκατομμύρια ανθρώπους εξαιτίας της ιαπωνικής εισβολής από το 1937 έως το 1945, μιας ελάχιστα γνωστής αλλά απολύτως κτηνώδους συμφοράς για την Κίνα.

Έτσι, η Ασία υποχώρησε περίπου στο 20% της παγκόσμιας παραγωγής, ενώ ο δυτικός κόσμος, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη μαζί, αντιπροσώπευαν περισσότερο από το 50% της παγκόσμιας παραγωγής, ακόμη και μετά την καταστροφή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτό ήταν το σημείο εκκίνησης της μεταποικιακής περιόδου. Εκείνο που συνέβη στα εβδομήντα πέντε ή εβδομήντα έξι χρόνια από το 1950 είναι ότι η Ασία ανέκτησε τη θέση της στον κόσμο. Η Ασία αντιπροσώπευε το 60% της παγκόσμιας παραγωγής το 1820 και το 20% το 1950, και τώρα βρίσκεται περίπου στο 50%. Δεν έχει καλύψει πλήρως το χάσμα που άνοιξε κατά την περίοδο της αυτοκρατορικής κυριαρχίας της Δύσης, αλλά το έχει καλύψει σε σημαντικό βαθμό.

Είμαι οικονομολόγος της ανάπτυξης. Εργάζομαι στην Κίνα για περισσότερα από σαράντα χρόνια και στην Ινδία, κατά διαστήματα, επίσης για περισσότερα από σαράντα χρόνια. Για εμένα αποτελεί μια ιστορία μεγάλης επιτυχίας το να βλέπω τη φτώχεια να εξαλείφεται και την οικονομική ανάπτυξη να εδραιώνεται. Μπορώ να σας πω από προσωπική παρατήρηση ότι ο κινεζικός λαός δούλεψε μέρα νύχτα επί σαράντα χρόνια για να το πετύχει αυτό. Πήγαινες κάπου τη νύχτα και έβλεπες κτίρια να ανεγείρονται όλη τη νύχτα, σε σκαλωσιές από μπαμπού, στο φως των πυρσών. Οι άνθρωποι οικοδομούσαν την κινεζική οικονομία και το βιοτικό επίπεδο ανέβαινε. Μπορούσαν πάλι να θρέψουν τις οικογένειές τους, ενώ προηγουμένως πεινούσαν· άλλωστε, στο καταστροφικό Μεγάλο Άλμα προς τα Εμπρός του Mao, εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν μεταξύ 1958 και 1961. Μπορούσαν να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο και, από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και μετά, μπορούσαν να τα στείλουν στην Ευρώπη ή στις Ηνωμένες Πολιτείες για σπουδές. Πολλοί φοιτητές μου από εκείνα τα χρόνια είναι σήμερα ανώτερα κυβερνητικά στελέχη ή καθηγητές σε ανώτερες πανεπιστημιακές βαθμίδες και ζουν καλές και αξιοπρεπείς ζωές, που είναι αποτέλεσμα δεκαετιών εξαιρετικά επιτυχημένης ανάπτυξης και σκληρής δουλειάς.

Όλα αυτά εκλαμβάνονται ως καταστροφή στις Ηνωμένες Πολιτείες, και η συζήτηση στις Ηνωμένες Πολιτείες αφορά την προετοιμασία για πόλεμο. Βρισκόμαστε σχεδόν σε πόλεμο με την Κίνα. Γιατί; Επειδή η Κίνα αναπτύχθηκε ξανά. Μάλιστα, έχουν το απίστευτο θράσος να έχουν μεγαλύτερη οικονομία από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μπορείτε να το φανταστείτε; Αυτή είναι η αυθάδεια της Κίνας. Φυσικά, έχουν τετραπλάσιο πληθυσμό, επομένως ο μόνος τρόπος να έχουν μικρότερη οικονομία θα ήταν να παραμείνουν σε λιγότερο από το ένα τέταρτο του δικού μας κατά κεφαλήν εισοδήματος. Αποφάσισαν ότι δεν ήθελαν να το κάνουν αυτό. Αποφάσισαν ότι ήθελαν μια κανονική ζωή. Και ιδού: αν πολλαπλασιάσετε μια κανονική ζωή επί 1.4 δισεκατομμύρια ανθρώπους και κάνετε τη σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα 340 εκατομμύρια κατοίκους τους, η Κίνα καταλήγει να είναι μεγαλύτερη σε απόλυτα μεγέθη. Αυτό αποτελεί σχεδόν αιτία πολέμου. Πώς τολμούν να απειλούν την αμερικανική ηγεμονία; Συγγνώμη, δεν χρησιμοποιούμε αυτόν τον όρο. Πώς τολμούν να απειλούν την αμερικανική πρωτοκαθεδρία, που αποτελεί τον στρατηγικό στόχο των Ηνωμένων Πολιτειών;

Υπάρχει και μια δεύτερη χώρα που συμπεριφέρεται εξαιρετικά άσχημα, και αυτή είναι φυσικά η Ρωσία. Θέλω να πω ότι το μεγαλύτερο έγκλημα της Ρωσίας είναι ότι έχει δεκαεπτά εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Αυτό είναι το μεγαλύτερο έγκλημά της. Γιατί το λέω αυτό; Επειδή, με δεκαεπτά εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, η Ρωσία είχε γίνει εχθρός της Βρετανικής Αυτοκρατορίας ήδη έως το 1840 και έγινε εχθρός των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες διαδέχθηκαν τη Βρετανική Αυτοκρατορία το 1945. Ό,τι κι αν κάνει η Ρωσία ή η Σοβιετική Ένωση, είναι εχθρός. Και αν συμπεριφέρεσαι έτσι για αρκετό καιρό, καταλήγεις στον πόλεμο της Ουκρανίας.

Υπάρχουν πολλά να συζητήσουμε εδώ. Αυτά που μόλις είπα με καθιστούν απολογητή του Putin, ένα άθλιο φερέφωνο της ρωσικής προπαγάνδας, και οτιδήποτε άλλο προσβλητικό θα μπορούσε να εκτοξευθεί εναντίον μου. Αλλά εργάζομαι εκεί επιτόπου εδώ και τριάντα επτά χρόνια. Δεν είμαι απολογητής κανενός. Παρεμπιπτόντως, δεν βρέθηκα ποτέ στο μισθολόγιο κανενός, σε περίπτωση που ακούσετε ποτέ κάτι αντίθετο. Το έθεσα ως αρχή πριν από σαράντα χρόνια, όταν άρχισα να συμβουλεύω τη Βολιβία και κάποιος μου επιτέθηκε πολιτικά επειδή ήμουν εξωτερικός σύμβουλος. Αποφάσισα εκείνη τη στιγμή ότι δεν θα έπαιρνα ποτέ ούτε δεκάρα από κυβέρνηση, και έχω συμβουλεύσει δεκάδες κυβερνήσεις χωρίς άλλη αμοιβή πέρα από τον πανεπιστημιακό μου μισθό. Επομένως, για να είμαι απολύτως σαφής, τίποτε από όσα λέω δεν οφείλεται στο ότι είμαι σύμβουλος ή αμειβόμενος υπάλληλος οποιουδήποτε. Δεν υπήρξα ποτέ, και δεν χρειάζεται καν να ελέγξω τα λογιστικά βιβλία, επειδή αυτή ήταν η αρχή μου σε ολόκληρη τη σταδιοδρομία μου.

Ο ρόλος του Gorbachev στην παγκόσμια ειρήνη

Δεν είμαι λοιπόν απολογητής του Putin, αλλά είμαι μεγάλος θαυμαστής του Mikhail Gorbachev, επειδή υπήρξε ο μεγαλύτερος άνθρωπος της ειρήνης στην εποχή μας. Ήθελε ένα κοινό ευρωπαϊκό σπίτι, και η Ευρώπη είχε τη δυνατότητα να το αποκτήσει. Οι Γερμανοί μάλιστα το είχαν υποσχεθεί με την ευκαιρία της γερμανικής επανένωσης. Στις 31 Ιανουαρίου 1990, στο Tutzing, ο υπουργός Εξωτερικών Hans-Dietrich Genscher δήλωσε ρητά και κατηγορηματικά ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκτεινόταν προς τα ανατολικά στο πλαίσιο της γερμανικής επανένωσης. Μπορείτε να βρείτε αυτή την ομιλία στο διαδίκτυο, οπότε πηγαίνετε να τη δείτε. Στις 9 Φεβρουαρίου, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ James Baker III είπε στον Gorbachev ότι το ΝΑΤΟ δεν θα μετακινούνταν ούτε μία ίντσα προς τα ανατολικά. Στις 10 Φεβρουαρίου 1990, ο καγκελάριος Helmut Kohl είπε το ίδιο στον Gorbachev, πρόσωπο με πρόσωπο.

Δεν ήμουν σε εκείνες τις συναντήσεις, αλλά βρισκόμουν στο Βερολίνο εκείνες τις εβδομάδες και τους μήνες, επειδή το 1990 ήμουν σύμβουλος της οικονομικής ομάδας του Gorbachev. Το 1989 ήμουν ο κύριος εξωτερικός σύμβουλος της Πολωνίας και είδα τον Gorbachev να καθιστά δυνατό τον δημοκρατικό μετασχηματισμό της Πολωνίας. Ίσως εκπλαγείτε αν μάθετε ότι ο Gorbachev παρενέβη ενεργά για να πει στον στρατηγό Jaruzelski να βάλει εκείνα τα συμπαθητικά νέα παιδιά της Αλληλεγγύης στην κυβέρνηση. Τόσο επαναστατικά ειρηνική ήταν η κατάσταση το 1989. Συνάντησα τον καγκελάριο Kohl και τον υπουργό Εξωτερικών Genscher, επειδή εργαζόμουν πάνω στα οικονομικά ζητήματα της μετάβασης.

Είχαμε στα χέρια μας την ειρήνη για έναν ολόκληρο αιώνα, αν τη θέλαμε, επειδή οι Ρώσοι ήταν αρκετά εξαντλημένοι έπειτα από επτά δεκαετίες μπολσεβικισμού. Δεν ήταν ακριβώς το πιο αποτελεσματικό οικονομικό σύστημα. Ήθελαν να βγουν από αυτή την κατάσταση. Ήθελαν ειρήνη, συνεργασία και φιλία. Η λέξη που χρησιμοποιούσε ο Yeltsin μαζί μου περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ήταν «κανονικοί»: «Κύριε Sachs, θέλουμε να είμαστε κανονικοί. Θέλουμε να είμαστε κανονικοί πολιτικά. Θέλουμε να είμαστε κανονικοί οικονομικά». Ξαναδείτε όλες τις συμφιλιωτικές δηλώσεις που έκανε ο πρόεδρος Putin όταν ήρθε στην Bundestag και όταν επισκέφθηκε ευρωπαϊκούς θεσμούς αφότου ανέλαβε την εξουσία, επειδή έλεγε ακριβώς το ίδιο πράγμα.

Τι συνέβη λοιπόν; Αυτό που συνέβη με τη Ρωσία είναι το ίδιο με αυτό που συνέβη με την Κίνα. Ο φίλος σας, ο σύμμαχός σας και υποτιθέμενος προστάτης σας —οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, η χώρα μου— έβαλε στο πανέξυπνο κεφαλάκι του το 1992 ότι τώρα κυβερνούσε τον κόσμο. Αυτό κατέληξε να ονομάζεται νεοσυντηρητισμός· πείτε το όπως θέλετε. Όλοι το πίστευαν, Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικανοί εξίσου.

Το είδα από πρώτο χέρι, επειδή το 1990 είχα μια βασική και αφελή ιδέα που είχα μάθει μελετώντας τα γραπτά του John Maynard Keynes. Όταν κάποιος ηττάται, τον βοηθάς, ώστε η επόμενη γενιά να μη στραφεί εναντίον σου. Αυτό έγραψε ο Keynes στις Οικονομικές συνέπειες της ειρήνης το 1919, το σημαντικότερο βιβλίο για εμένα προσωπικά και για τη σταδιοδρομία μου. Ο Keynes έλεγε, ουσιαστικά, ότι η σωστή οικονομική πολιτική σημαίνει επίσης να φέρεσαι ανθρώπινα, και αυτό είναι το έξυπνο πράγμα που πρέπει να κάνεις μακροπρόθεσμα, για εσένα και για όλους τους άλλους. Μην είσαι εκδικητικός, γιατί αυτό θα γυρίσει μπούμερανγκ. Το 1990, λοιπόν, είχα μια αφελή ιδέα: γιατί δεν βοηθάμε τη Σοβιετική Ένωση; Βρισκόταν σε οικονομική κρίση, με μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση, και η βοήθεια δεν θα μας κόστιζε σχεδόν τίποτε. Ο Gorbachev ήθελε να κάνει μεταρρυθμίσεις. Ήταν ο μεγάλος πολιτικός άνδρας της ειρήνης. Ας τον βοηθήσουμε.

Πρότεινα ένα πακέτο βοήθειας, του ίδιου είδους με εκείνο που είχα προτείνει για την Πολωνία και το οποίο είχε υιοθετηθεί. Σκέφτηκα: τι πειστικός οικονομολόγος που είμαι. Αλλά είχε υιοθετηθεί για την Πολωνία επειδή η Πολωνία επρόκειτο να αποτελέσει το ανατολικό άκρο του ΝΑΤΟ, αν και τότε δεν το γνώριζα. Υιοθετήθηκε από τους γεωστρατηγικούς σχεδιαστές όχι επειδή συμπαθούσαν την Πολωνία —αν και υπήρχαν πολλοί Πολωνοί ψηφοφόροι στο Σικάγο και στο Ντιτρόιτ—, αλλά επειδή η Πολωνία βρισκόταν στη δική μας πλευρά. Όταν πρότεινα το ίδιο για τη Σοβιετική Ένωση, απορρίφθηκε ολοκληρωτικά.

Πριν από περίπου δύο χρόνια, περισσότερα από τριάντα χρόνια μετά τα γεγονότα, κάποιος μου έστειλε τα πρακτικά της συνεδρίασης του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας στον Λευκό Οίκο στις 3 Ιουνίου 1991, κατά την οποία απορρίφθηκε η πρότασή μου. Είχαν δημοσιοποιηθεί βάσει του Νόμου περί Ελευθερίας της Πληροφόρησης. Δεν τα είχα δει ποτέ, και αν κάποιος θέλει να μου γράψει, θα του τα στείλω. Πρόκειται για την πιο συγκλονιστική επίδειξη αμερικανικής ηλιθιότητας που μπορείτε να φανταστείτε, και αυτό δεν είναι λίγο, επειδή η χώρα μας είναι γεμάτη ηλίθιους. Μιλώ για την ηγεσία· ο κόσμος καταλαβαίνει πολύ καλύτερα. Ξέρετε τι είπαν για την πρόταση; Ο Richard Darman, που ήταν επικεφαλής του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού, το διατύπωσε ως εξής: «Έχουμε ήδη αρκετά συστατικά για ένα καλό πακέτο δημοσίων σχέσεων. Ο κατάλογος δεν χρειάζεται να μεγαλώσει. Δεν πρέπει να ξοδέψουμε όλα μας τα πυρομαχικά τώρα. Ο Mikhail Gorbachev είναι θεατρίνος. Θα μας πιέσει ό,τι κι αν κάνουμε». Αναφέρω το όνομά του επειδή υπήρξε συνάδελφός μου στο Harvard και στη συνέχεια πήγε στο Γραφείο Διαχείρισης και Προϋπολογισμού και απέρριψε την ιδέα να βοηθήσουμε τον Gorbachev. Η ανάγνωση των πρακτικών εκείνης της συνεδρίασης είναι σαν να παρακολουθείς ένα ρεσιτάλ ερασιτεχνισμού: μια ομάδα αλαζονικών αδαών καθισμένων γύρω από το τραπέζι να αναρωτιούνται, με τα λόγια του Darman: «Ποιο είναι το ελάχιστο ποσό που χρειάζεται από εμάς για να κατευνάσουμε ένα καθεστώς με το οποίο θέλουμε να συνεργαστούμε σε άλλα ζητήματα;» Αυτή είναι λοιπόν η αμερικανική εξωτερική πολιτική. Αυτός είναι ο σύμμαχος και προστάτης σας, ο μεγάλος σωτήρας. Αυτός είναι ο «Μπαμπάς», για να χρησιμοποιήσω την τρέχουσα τεχνική ορολογία.

Το μεγαλύτερο έγκλημα της Ρωσίας

Το μεγάλο έγκλημα της Ρωσίας ήταν ότι είναι μεγάλη, ακριβώς όπως και το μεγάλο έγκλημα της Κίνας. Μόλις εξέδωσα ένα βιβλίο στα γερμανικά, που κυκλοφόρησε χθες, για τη ρωσοφοβία στην Ευρώπη. Στο πρώτο κεφάλαιό του παρουσιάζω μια θαυμάσια μελέτη του ιστορικού John Howes Gleason, που δημοσιεύθηκε το 1950, με τίτλο Η γένεση της ρωσοφοβίας στη Μεγάλη Βρετανία. Ο Gleason έθεσε ένα καίριο ερώτημα, απολύτως επίκαιρο για εμάς σήμερα. Η Βρετανία και η Ρωσία ήταν σύμμαχοι στον Έκτο Συνασπισμό, που νίκησε τον Napoleon το 1813 και το 1814. Περίπου είκοσι πέντε χρόνια αργότερα ήταν εχθροί. Τι συνέβη; Γιατί οι Βρετανοί έφτασαν να μισούν τους Ρώσους; Μελέτησε λοιπόν το Hansard και κάθε άλλο δημοσιευμένο αρχείο. Διάβασε όλα όσα ειπώθηκαν στη Βουλή των Κοινοτήτων και κάθε ομιλία. Το συμπέρασμά του σε αυτό το θαυμάσιο βιβλίο είναι ότι η Ρωσία δεν έκανε τίποτε. Η Βρετανία απλώς έβαλε στο μυαλό της ότι η Ρωσία ήταν τόσο μεγάλη, ώστε αποτελούσε απειλή για την Ινδία, για τη Βρετανική Αυτοκρατορία στην Ινδία, και ότι επρόκειτο να εισβάλει στην Ινδία μέσω του περάσματος του Khyber. Αυτό ήταν το Μεγάλο Παιχνίδι, κάτι που, παρεμπιπτόντως, δεν είχε περάσει ποτέ από το μυαλό του τσάρου. Αλλά η Βρετανία έφτασε σε παροξυσμό με την ίδια της τη ρητορική, και έως το 1840 η Ρωσία είχε γίνει ο εχθρός.

Το 1854 η Βρετανία μπήκε στον πόλεμο στην Κριμαία, με τον Palmerston, τον κατεξοχήν ιμπεριαλιστή, ως κύριο υπέρμαχο του πολέμου και, από το 1855, ως πρωθυπουργό. Γιατί; Είναι μεγάλη ιστορία, αλλά ο βασικός σκοπός ήταν να συντρίψει τη Ρωσία στη Μαύρη Θάλασσα. Το 1853 η Ρωσία αποδέχθηκε τη Διακοίνωση της Βιέννης, μια διπλωματική διευθέτηση της κρίσης σχετικά με τη Βλαχία και τη Μολδαβία, και δεν υπήρχε λόγος σύγκρουσης. Ωστόσο, η Βρετανία συνέχισε, και ο Palmerston είπε: προχωρούμε στη Σεβαστούπολη. Ο λόγος ήταν ότι ήθελε να μετατρέψει τη Ρωσία σε μια ασήμαντη οντότητα, ώστε να μην μπορεί να απειλεί τη Βρετανική Αυτοκρατορία. Αυτό αποκαλείται δυτικές αξίες, παρεμπιπτόντως. Ακολούθησε ένας αιματηρός τριετής πόλεμος, ο Κριμαϊκός Πόλεμος.

Επιτρέψτε μου να επιστρέψω στο παρόν. Βρισκόμαστε στον δεύτερο Κριμαϊκό Πόλεμο, και βρισκόμαστε σε αυτόν για τον ίδιο ακριβώς λόγο για τον οποίο ο Palmerston και ο Napoleon III ξεκίνησαν τον πρώτο. Αυτός δεν είναι ο πόλεμος του Putin. Είναι ο δικός μας πόλεμος, κυρίες και κύριοι. Προέκυψε με έναν ελαφρώς διαφορετικό, αλλά πολύ παρόμοιο τρόπο. Οι στρατηγικοί σχεδιαστές μας τη δεκαετία του 1990 έβαλαν στο μυαλό τους ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν η κυρίαρχη δύναμη του κόσμου. Διαλέξτε τη διατύπωση: είμαστε η μόνη υπερδύναμη στον κόσμο· είμαστε το απαραίτητο έθνος· είμαστε, όπως είπε μία από τις υπουργούς Εξωτερικών που συμπαθώ λιγότερο, η Madeleine Albright, η χώρα που βλέπει μακρύτερα από οποιαδήποτε άλλη. Αναζητήστε τι λέει η Αμερική για τον εαυτό της. Το μόνο που μπορούσαν να σκεφτούν όλοι οι Αμερικανοί στρατηγικοί σχεδιαστές ήταν: ποιες είναι οι απειλές που αντιμετωπίζουμε; Λοιπόν, στην πραγματικότητα καμία. Είμαστε τόσο ισχυροί, ώστε κανείς δεν μπορεί να μας αντισταθεί. Η μόνη που μπορούμε να διακρίνουμε είναι η Ρωσία. Η Ρωσία είναι μεγάλη, επομένως πρέπει απλώς να διασφαλίσουμε ότι θα παραμείνει δύναμη τρίτης κατηγορίας ή ότι θα διαλυθεί, όπως ήθελε ο Brzezinski.

Αν θέλετε να καταλάβετε γιατί βρισκόμαστε σε αυτόν τον Κριμαϊκό Πόλεμο, διαβάστε το βιβλίο του Brzezinski Η μεγάλη σκακιέρα, που έχει υπότιτλο Η αμερικανική πρωτοκαθεδρία και οι γεωστρατηγικές της επιταγές. Το βιβλίο αφορά το πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν την πρωτοκαθεδρία τους στην Ευρασία. Με συγχωρείτε, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι ευρασιατική χώρα, κι ωστόσο πρόκειται να έχουν την πρωτοκαθεδρία στην Ευρασία. Και εσείς θα βοηθήσετε, κυρίες και κύριοι, έτσι δεν είναι; Πολύ ευγενικό εκ μέρους σας. Θα φιλοξενείτε όλες μας τις στρατιωτικές βάσεις και θα κάνετε ό,τι σας λέμε.

Η επέκταση του ΝΑΤΟ

Εκείνο που αποφασίστηκε, σε αντίθεση με όσα είπαν ο κύριος Genscher, ο κύριος Kohl και ο κύριος Baker τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 1990, ήταν ότι θα περικυκλώναμε τη Ρωσία με το ΝΑΤΟ και με πυραυλικά συστήματα Aegis. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκατέλειψαν τη Συνθήκη για τους Αντιβαλλιστικούς Πυραύλους το 2002, χωρίς κανέναν βάσιμο λόγο, παρότι η απουσία αντιβαλλιστικών πυραύλων αποτελούσε το σταθεροποιητικό ανάχωμα του συστήματος πυρηνικής ασφάλειας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχώρησαν από τη συνθήκη το 2002 και άρχισαν να εγκαθιστούν πυραυλικά συστήματα Aegis στην Πολωνία και στη Ρουμανία. Οι Ρώσοι είπαν ότι αυτό δεν τους άρεσε. Και δεν το είπαν απλώς εκ των υστέρων. Το έλεγαν κάθε χρόνο από το 1991 και μετά, καθώς γινόταν σαφές ότι οι δηλώσεις που είχαν αποτελέσει τη βάση της συμφωνίας «Δύο συν Τέσσερα» εγκαταλείπονταν πλήρως.

Έως το 1994 ο Clinton είχε αποφασίσει ότι το ΝΑΤΟ θα επεκτεινόταν. Ο ίδιος ο υπουργός Άμυνάς του, ο William Perry, που είναι πραγματικός κύριος, σκέφτηκε να παραιτηθεί επειδή το θεωρούσε τρομερό. Ο κορυφαίος πολιτικός μας άνδρας, ο George Kennan, έγραψε το 1997, σε μια πασίγνωστη παρέμβασή του, ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ θα αποτελούσε το μοιραιότερο σφάλμα της αμερικανικής πολιτικής σε ολόκληρη τη μεταψυχροπολεμική εποχή. Ο Kissinger, που παρεμπιπτόντως δεν ήταν κανένας καλοκάγαθος άνθρωπος, συμμετείχε το 1994 σε μια συζήτηση που πρέπει να παρακολουθήσετε όλοι, επειδή θα σας εξηγήσει και τον πόλεμο. Συζήτησε με τον Jack Matlock, τον πρέσβη μας στη Σοβιετική Ένωση κατά τα τελευταία χρόνια της. Κάποτε υπήρχαν πράγματι ειδήσεις στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης· μπορούσε να γίνει μια συζήτηση ενηλίκων, μισή ώρα πάνω σε ένα σοβαρό ζήτημα. Δεν έχουμε πια τίποτε τέτοιο. Το 1994 ο Robert MacNeil πήρε συνέντευξη από τον Kissinger και τον Matlock για τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Ο MacNeil ρωτά τον Matlock αν το ΝΑΤΟ πρέπει να διευρυνθεί, και ο Matlock λέει όχι: οικοδομούμε καλύτερες σχέσεις με τη Ρωσία, δεν υπάρχει κίνδυνος και δεν υπάρχει λόγος να προκαλέσουμε οτιδήποτε. Έπειτα στρέφεται στον Kissinger: «Κύριε Kissinger, πρέπει να διευρυνθεί το ΝΑΤΟ;» «Ναι, το ΝΑΤΟ πρέπει να διευρυνθεί». «Γιατί; Αποτελεί η Ρωσία απειλή;» «Όχι, όχι, η Ρωσία δεν αποτελεί απειλή». «Κινδυνεύουν, λοιπόν, αυτές οι χώρες που ζητούν να γίνουν μέλη του ΝΑΤΟ;» «Όχι, δεν κινδυνεύουν καθόλου». «Μα, κύριε Kissinger, αυτό δεν θα προκαλέσει τη Ρωσία;» «Ναι, θα την προκαλέσει». «Τότε γιατί, κύριε Kissinger, πρέπει να διευρυνθεί το ΝΑΤΟ, αν αυτό θα προκαλέσει τη Ρωσία;» Και ο Kissinger απαντά: αν δεν μπορείς να προκαλέσεις τη Ρωσία όταν είναι αδύναμη, τι θα κάνεις όταν γίνει ισχυρή; 

Αυτή είναι η λογική.

Έτσι το ΝΑΤΟ προχώρησε, και προχώρησε ξανά: πρώτα το 1999, με τρεις χώρες, την Ουγγαρία, την Πολωνία και την Τσεχική Δημοκρατία· έπειτα, όπως γνωρίζετε καλά, το 2004 με την Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, τη Σλοβενία, τη Σλοβακία, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία. Στη συνέχεια, το 2008, η ιδιοφυΐα που λέγεται George Bush και ο θαυμάσιος ειρηνοποιός του, ο Dick Cheney, ανακοίνωσαν στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι ότι επρόκειτο να φτάσουμε μέχρι την Ουκρανία και μέχρι εκείνη τη σπουδαία βορειοατλαντική χώρα, τη Γεωργία. Παρεμπιπτόντως, η Γεωργία δεν είναι βορειοατλαντική χώρα. Το έλεγξα. Δεν είναι καν ευρωπαϊκή χώρα. Και η Ευρώπη πρέπει επίσης να καταλάβει: μην παρασύρετε την Αρμενία σε αυτό. Ούτε η Αρμενία αποτελεί μέρος της Ευρώπης. Σας παρακαλώ, αφήστε τους ήσυχους πριν συμβεί κάτι τρομερό, όπως ακριβώς με την Ουκρανία. Εκεί παίζετε με ακριβώς την ίδια φωτιά όπως και στην Ουκρανία.

Πραγματοποιείται λοιπόν η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι το 2008, και την πρώτη ημέρα ο Bush λέει ότι πρέπει να δεσμευτούμε για τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία και τη Γεωργία. Η καγκελάριος Merkel λέει: «George, δεν νομίζω ότι αυτή είναι καλή ιδέα. Είναι κόκκινη γραμμή για τη Ρωσία. Πραγματικά δεν είναι ασφαλές». «Angela, Angela, έλα τώρα. Πρέπει να συμφωνήσουμε εδώ. Είμαστε η δυτική συμμαχία. Μη διστάζεις». Άσκησαν πίεση, και τη δεύτερη ημέρα κατέληξαν σε συμβιβασμό. Ανακοίνωσαν ότι το ΝΑΤΟ θα επεκτεινόταν στην Ουκρανία και στη Γεωργία, αλλά χωρίς ημερομηνία. Δείτε τα απομνημονεύματα της Merkel, που δημοσιεύθηκαν το 2024. Γράφει ότι αυτό θα ακουγόταν στη Ρωσία σαν να ισοδυναμούσε με κήρυξη πολέμου.

Κατά τη γνώμη μου, εκείνη η δεύτερη ημέρα της συνόδου του Βουκουρεστίου ήταν η τελευταία ημέρα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής. Η Ευρώπη έπρεπε να είχε ορθώσει το ανάστημά της και να είχε πει: αυτά είναι σαχλαμάρες, αυτό είναι πρόκληση, αυτό είναι εντελώς περιττό. Η Ευρώπη έπρεπε να το είχε σταματήσει επιτόπου. Αντί γι’ αυτό, η Merkel υπέκυψε, οι Γάλλοι υπέκυψαν, και αυτή ήταν η τελευταία φορά που ακούσαμε οτιδήποτε για ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική. Ειλικρινά, κανείς δεν έχει πει κουβέντα στους Αμερικανούς έκτοτε, παρά μόνο πρόσφατα, και ακόμη και τότε μόνο: «Σε παρακαλούμε, Μπαμπά, μην εισβάλεις στη Γροιλανδία. Θα σου δώσουμε όλες τις βάσεις που θέλεις. Μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις. Μπορείς να πάρεις όλα τα ορυκτά. Απλώς μην εισβάλεις». Και δεύτερον: «Σε παρακαλούμε, μην κάνεις τη συμφωνία για το ντίζελ», τη συμφωνία του Trump με τον Putin για την άρση των κυρώσεων στις ρωσικές εξαγωγές ντίζελ. Παραδέχομαι ότι η συμφωνία για το ντίζελ δείχνει πως αυτός ο άνθρωπος είναι ο πιο ηλίθιος και ανίκανος που κατέλαβε ποτέ την προεδρία, απλώς και μόνο επειδή δεν μπορεί να παραμείνει συνεπής σε μια ιδέα για μία ολόκληρη ημέρα. Παρεμπιπτόντως, εγώ θα το περιόριζα στα δεκαπέντε λεπτά κάθε φορά. Αλλά η Ευρώπη θα μπορούσε να είχε πει κάτι διαφορετικό για πολλά άλλα ζητήματα τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, και δεν το έκανε. Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες βομβαρδίζουν το Ιράν χωρίς να έχουν προκληθεί και δολοφονούν τους ηγέτες του, πιστεύετε ότι ακούγεται έστω ένας ψίθυρος από την Ευρώπη; Εγώ δεν έχω ακούσει κανέναν. Όλα φαίνονται να είναι εντάξει, εκτός αν είσαι ο Pedro Sánchez, τον οποίο θαυμάζω απεριόριστα. Λέει ότι αυτό δεν είναι σωστό, και μέσα σε λίγες εβδομάδες η δικαστική υπόθεση εναντίον της συζύγου του ανακινείται και διευρύνεται. Επομένως, τα παιχνίδια παίζονται παντού. Αλλά, κατά τη γνώμη μου, η Ευρώπη παραιτήθηκε από την κυριαρχία της τη δεύτερη ημέρα της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι, και από εκεί και πέρα μπορείτε να παρακολουθήσετε την πορεία προς τον πόλεμο.

Τι συνέβη στην Ουκρανία το 2014

Ο Yanukovych ήταν στην πραγματικότητα αρκετά έξυπνος. Έλεγε ότι η Ουκρανία έπρεπε να είναι ουδέτερη, και είχε δίκιο, ενώ η ουκρανική κοινή γνώμη έλεγε με συντριπτική πλειοψηφία, περίπου 60% έναντι 20%: μη φέρετε το ΝΑΤΟ εδώ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είπαν ότι πρέπει να απαλλαγούμε από αυτόν τον άνθρωπο. Μπορείτε να το ονομάσετε Επανάσταση της Αξιοπρέπειας του Μαϊντάν, αν θέλετε. Εγώ το ονομάζω πραξικόπημα. Θα μπορούσατε να το ονομάσετε επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος ή έγχρωμη επανάσταση· χρησιμοποιήστε όποιο όνομα θέλετε. Αλλά η συνάδελφός μου Victoria Nuland μοίραζε μπισκότα στο Μαϊντάν, και οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν δαπανήσει περίπου πέντε δισεκατομμύρια δολάρια για να συμβάλουν στην πραγματοποίησή του. Χρειαζόταν να απαλλαγούμε από αυτόν, επειδή η διεύρυνση του ΝΑΤΟ χρειάζεται χώρες που ζητούν να ενταχθούν στη δυτική συμμαχία, όχι χώρες που ζητούν ουδετερότητα.

Στις 21 Φεβρουαρίου 2014, οι υπουργοί Εξωτερικών της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Πολωνίας διαπραγματεύθηκαν μια συμφωνία με τον Yanukovych για τη συνέχιση της διακυβέρνησης εντός του συνταγματικού πλαισίου, με κυβέρνηση ενότητας και εκλογές αργότερα μέσα στο 2014. Την επόμενη ημέρα έγινε ένα βίαιο πραξικόπημα. Και εννοώ βίαιο, επειδή είναι πλέον καλά γνωστό ότι οι φόνοι στους δρόμους του Μαϊντάν διαπράχθηκαν από δεξιές δυνάμεις που πυροβολούσαν από κτίρια τα οποία έλεγχε το κίνημα του Μαϊντάν. Διαβάστε τον Ivan Katchanovski, αν θέλετε τις φρικιαστικές λεπτομέρειες, μέσα σε εκατοντάδες σελίδες μαρτυριών. Ήταν στημένο. Την επόμενη ημέρα ο Yanukovych ανατράπηκε, και οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνώρισαν αμέσως τη νέα κυβέρνηση. Δεν είπαν: περιμένετε ένα λεπτό, αυτό είναι εξωσυνταγματικό και θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι γίνεται σεβαστό το ουκρανικό Σύνταγμα. Και η Ευρώπη δεν είχε καν το θάρρος να πει: με συγχωρείτε, είχαμε μια συμφωνία το προηγούμενο βράδυ. Ούτε λέξη. Η Ευρώπη ευθυγραμμίστηκε αμέσως.

Έτσι γίνεται ένα πραξικόπημα, και φυσικά όλα τα υπόλοιπα απορρέουν από αυτό. Η Ρωσία επεμβαίνει στην Κριμαία και στο Ντονμπάς. Φυσικά επεμβαίνει· ξέρει τι αντιμετωπίζει. Και προτείνει, τον επόμενο Φεβρουάριο, κάτι που πραγματικά δεν ήταν κακό, δηλαδή τη συμφωνία του Μινσκ. Η συμφωνία του Μινσκ έχει μεγάλο ενδιαφέρον, επειδή δεν αποτελούσε εδαφική διεκδίκηση της Ρωσίας. Δεν επρόκειτο για τον πρόεδρο Putin που υποδυόταν τον Πέτρο τον Μέγα για να ανοικοδομήσει τη Ρωσική Αυτοκρατορία, ούτε για οτιδήποτε άλλο ακούτε από την παράλογη προπαγάνδα στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο, στην Ουάσιγκτον και ιδιαίτερα στο Λονδίνο. Δεν ήταν τίποτε τέτοιο. Έλεγε: δώστε αυτονομία στην περιοχή με εθνοτικά ρωσικό πληθυσμό. Και ξέρετε από πού προήλθε, σε μεγάλο βαθμό, η ιδέα; Προήλθε από το Bolzano, από το Νότιο Τιρόλο στην Ιταλία, επειδή η Merkel γνώριζε την εμπειρία της γερμανόφωνης μειονότητας στο Νότιο Τιρόλο, η οποία τα είχε καταφέρει αρκετά καλά και ευημερούσε ιδιαίτερα. Μιλήσαμε με τον δήμαρχο του Bolzano, ο οποίος είπε ότι η Merkel ερχόταν συχνά και πίστευε πως αυτό θα αποτελούσε εξαιρετικό πρότυπο για τη συμφωνία Μινσκ ΙΙ.

Και θα αποτελούσε, αν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έλεγαν όχι: η Ουκρανία είναι ενιαίο κράτος. Και αυτό παρότι η συμφωνία Μινσκ ΙΙ είχε υπογραφεί και στη συνέχεια είχε εγκριθεί ομόφωνα από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ουκρανία είπαν «όχι, ευχαριστούμε», και η Ευρώπη ευθυγραμμίστηκε. Υπήρχε η διαδικασία της Νορμανδίας, όπως θα θυμάστε, στην οποία η Γερμανία και η Γαλλία επρόκειτο να είναι οι εγγυητές της συμφωνίας Μινσκ ΙΙ, και σώπασαν εντελώς. Η ίδια η Merkel είπε αργότερα ότι επρόκειτο απλώς για μια περίοδο αναμονής και όχι για πραγματική συμφωνία. Παρεμπιπτόντως, δεν πιστεύω ότι αυτό εννοούσε εξαρχής. Την έχω για καλύτερη από αυτό. Αλλά αυτό της είπαν να πει εκ των υστέρων, και αυτό συνέβη. Έτσι, η συμφωνία Μινσκ ΙΙ εξαφανίστηκε.

Έπειτα άρχισε ένα πολύ ενδιαφέρον μέρος της ιστορίας. Ο Trump λέει, παρεμπιπτόντως, ότι αν ήταν εκείνος πρόεδρος, δεν θα είχε γίνει πόλεμος. Ο Trump, για να χρησιμοποιήσω έναν ακόμη τεχνικό όρο των διεθνών σχέσεων, είναι ο μεγαλύτερος παπαρολόγος όλων των εποχών, σε κάθε ανεξαιρέτως ζήτημα. Επί προεδρίας του συγκροτήθηκε στην Ουκρανία ένας στρατός ενός εκατομμυρίου ανθρώπων, διαλειτουργικός με το ΝΑΤΟ. Σας ευχαριστώ. Αυτό ήταν δικό του έργο, μεταξύ 2017 και 2021.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα μπορούσε να είχε αποτραπεί

Τον Δεκέμβριο του 2021 ο πρόεδρος Putin έθεσε στο τραπέζι σχέδια συμφωνιών με το ΝΑΤΟ και με τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με διευθετήσεις ασφαλείας. Στον πυρήνα τους βρισκόταν η μη περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Υπήρχαν και άλλες απαιτήσεις, τις οποίες δεν πιστεύω ότι το ΝΑΤΟ θα έπρεπε να είχε αποδεχθεί, ούτε ότι θα τις αποδεχόταν ποτέ, αλλά στον πυρήνα βρισκόταν το εξής: σταματήστε τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Τηλεφώνησα λοιπόν στον Λευκό Οίκο, στον Λευκό Οίκο του Biden. Αυτοί υποτίθεται πως ήταν φίλοι μου, έτσι νόμιζα. Μίλησα με τον Jake Sullivan, τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας, και είπα: «Jake, δέξου τη συμφωνία. Αξιοποίησε τη διέξοδο. Απόφυγε έναν πόλεμο». Μου είπε: «Όχι, Jeffrey. Το ΝΑΤΟ έχει πολιτική ανοικτών θυρών. Δεν μπορούμε να δηλώσουμε ότι το ΝΑΤΟ δεν θα διευρυνθεί». Του είπα: «Jake, αστειεύεσαι; Σοβαρά τώρα; Έχει το Μεξικό πολιτική ανοικτών θυρών για να φιλοξενήσει μια κινεζική βάση; Έχει ο Καναδάς πολιτική ανοικτών θυρών για να φιλοξενήσει μια ρωσική βάση στο Windsor; Τι είναι αυτή η ανοικτή πόρτα;» Μου είπε: «Μα, Jeffrey, μην ανησυχείς. Το ΝΑΤΟ δεν πρόκειται να επεκταθεί στην Ουκρανία». Του είπα: «Jake, αυτό έχει πραγματικά ενδιαφέρον. Γιατί δεν το λέτε απλώς δημόσια;» «Α, όχι, δεν μπορούμε να το πούμε δημόσια, Jeffrey. Έχουμε πολιτική ανοικτών θυρών». Του είπα λοιπόν: «Jake, θα οδηγηθείς σε πόλεμο για κάτι που δεν πρόκειται καν να συμβεί». Και μου είπε: «Jeff, μην ανησυχείς. Δεν πρόκειται να γίνει πόλεμος». Κλικ.

Αυτή είναι η αμερικανική εξωτερική πολιτική. Μα τον Θεό, δεν μπορώ καν να σας μεταφέρω τον βαθμό αυτής της ανικανότητας· κάθε πρόταση αποπνέει ανικανότητα. Η Αμερική απορρίπτει τις ανοικτές θύρες στο δυτικό ημισφαίριο από το 1823. Αυτό ονομάζεται Δόγμα Monroe. Δεν υπάρχει ανοικτή πόρτα· η πόρτα είναι κλειστή. Αλλά η ιδέα ότι η Αμερική δεν μπορεί να εγκαθιστά τις στρατιωτικές βάσεις της στην Ουκρανία; Αυτό θεωρείται δικτατορική συμπεριφορά του Putin. Μα ελάτε τώρα, κυρίες και κύριοι. Αυτό είναι που μας έφερε εδώ: ότι δεν μπορούμε να εξετάσουμε με ειλικρίνεια τι ειπώθηκε, τι έγινε, γιατί έγινε, ποιες είναι οι ανησυχίες και τι μας οδήγησε εδώ. Γι’ αυτό βρισκόμαστε σε αυτόν τον πόλεμο. Και το να τα ακούμε αυτά επί τέσσερα χρόνια είναι πραγματικά απίστευτο.

Παρεμπιπτόντως, γνωρίζω πολλούς από τους Ευρωπαίους ηγέτες, αν και όχι όλους, και γνωρίζω τι μου έχουν πει ιδιωτικά όλα αυτά τα χρόνια και τι λένε δημόσια. Γνωρίζω ηγέτες που σήμερα είναι επικεφαλής κυβερνήσεων στην Ευρώπη και που το 2008 μου έλεγαν: «Jeff, τι κάνει ο πρόεδρός σου, προωθώντας αυτή τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ;» Τώρα υπερασπίζονται δημόσια τα πάντα. Τι πράγματα είναι αυτά; Έτσι θα σκοτωθούμε όλοι, αν κανείς δεν μπορεί να πει την αλήθεια για τίποτε από αυτά. Αυτό δεν είναι προπαγάνδα. Είναι απλώς στοιχειώδης λογική και στοιχειώδης ιστορία.

Η άποψή μου, λοιπόν, είναι ότι δεν υπάρχει λόγος για πόλεμο με τη Ρωσία. Δεν υπάρχει λόγος για πόλεμο με την Κίνα. Δεν υπάρχει λόγος για κανέναν από αυτούς τους πολέμους. Δεν υπάρχει λόγος για γενοκτονία στη Γάζα, για όνομα του Θεού. Πρόκειται για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ που είναι συνένοχοι σε μια γενοκτονία, επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες θέτουν βέτο στο κράτος της Παλαιστίνης. Αυτό είναι όλο, και έχει τη δική του ιστορία. Το κόμμα του κυρίου Netanyahu λέει από το 1977 ότι ολόκληρη η γη από τον Ιορδάνη ποταμό μέχρι τη Μεσόγειο Θάλασσα θα βρίσκεται υπό ισραηλινή κυριαρχία. Επομένως, το σύνθημα εξαιτίας του οποίου συλλαμβάνονται αυτή τη στιγμή οι φοιτητές μου, «από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα», είναι, παρεμπιπτόντως, το σύνθημα του Netanyahu. Είναι το σύνθημα του Likud, όχι το παλαιστινιακό σύνθημα.

Ο πόλεμος στο Ιράν

Δεν υπάρχει λόγος για κανέναν από αυτούς τους πολέμους. Και, παρεμπιπτόντως, εκτός από τον Pedro Sánchez, δεν άκουσα την Ευρώπη να βγάζει ούτε ψίθυρο για την αμερικανική επίθεση στο Ιράν. Μπορεί να μου διέφυγαν κάποιοι ηγέτες, αλλά δεν νομίζω ότι μου διέφυγαν πολλοί. Εκείνη η επίθεση ήταν μια προκλητική, δολοφονική παραβίαση κάθε ανεξαιρέτως διεθνούς κανόνα που διαθέτουμε. Ο Trump καυχιέται ότι οι έξι προκάτοχοί του δεν θα το έκαναν. Ναι, εσύ είσαι ο μόνος αρκετά ηλίθιος για να το κάνεις. Αλλά πού είναι η Ευρώπη;

Επιτρέψτε μου να σας πω μια μικρή ιστορία για το πού βρίσκεται η Ευρώπη στο ζήτημα του Ιράν, και ύστερα θα σταματήσω. Την ημέρα της επίθεσης, οι αντιπροσωπείες της Κίνας, της Ρωσίας και του Ιράν στον ΟΗΕ με ρώτησαν αν θα έλεγα κάτι στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, επειδή πιστεύω στην ειρήνη και δεν πιστεύω στη δολοφονία της ηγεσίας μιας άλλης χώρας. Νομίζω ότι είναι κακή ιδέα, ιδιαίτερα όταν βρίσκεσαι εν μέσω διαπραγματεύσεων. Γι’ αυτό είχαν συγκεντρωθεί όλοι οι Ιρανοί ηγέτες στην κατοικία του Ανώτατου Ηγέτη: για να συζητήσουν ποια θα ήταν η διαπραγματευτική τους θέση στη Βιέννη στις αρχές της επόμενης εβδομάδας. Και η Mossad, που είναι τόσο έξυπνη, είπε: θα συναντηθούν όλοι, οπότε γιατί δεν τους σκοτώνουμε όλους; Πολύ ευφυής ισραηλινή πολιτική, θα προσέθετα. Και ο Trump, ανόητος όπως είναι, είπε: ναι, αυτή είναι εξαιρετική ιδέα· απήγαγα τον πρόεδρο της Βενεζουέλας και τώρα έχω όλα τα έσοδά τους από το πετρέλαιο, οπότε ας κάνουμε το ίδιο με το Ιράν, και την επόμενη ημέρα θα επιλέξω τον επόμενο ηγέτη. Κυριολεκτικά, αυτό σκεφτόταν.

Εν πάση περιπτώσει, επιτέθηκαν, το Συμβούλιο Ασφαλείας συνεδρίασε εκείνο το απόγευμα και μου ζητήθηκε να καταθέσω. Πήγα λοιπόν στην αίθουσα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Οι Βρετανοί ασκούσαν την προεδρία και έκριναν ότι η συμμετοχή μου ήταν εκτός διαδικασίας: δεν θα υπήρχαν μάρτυρες και ο κύριος Sachs δεν είχε κανέναν ρόλο στη συζήτηση. Αυτή είναι η Βρετανία. Έχω μάθει να καταλαβαίνω καλά τη Βρετανία τα τελευταία πενήντα χρόνια, και εξακολουθούν να πιστεύουν ότι είναι η Βρετανική Αυτοκρατορία — απλώς για να το ξέρετε, αν υπάρχει οποιαδήποτε αμφιβολία.

Καθόμουν λοιπόν εκεί, σε απόλυτο και ολοένα αυξανόμενο σοκ, επειδή κάθε Ευρωπαίος πρέσβης άρχιζε επικρίνοντας το Ιράν επειδή επιτέθηκε στους γείτονές του. Δεν μπορείς να τα βγάλεις από το μυαλό σου αυτά. Έτυχε να μιλήσει πρώτο το Μπαχρέιν. Γνωρίζετε ότι το Μπαχρέιν φιλοξενεί τον αμερικανικό στόλο στον Περσικό Κόλπο, και έτσι, όταν το Ιράν δέχθηκε επίθεση εκείνη την ημέρα, ανταπέδωσε πλήττοντας τον αμερικανικό στόλο. Κυριολεκτικά —και τώρα παραθέτω τα λόγια του, αν και μπορεί να κάνω λάθος σε κάποια λέξη—, ο πρέσβης του Μπαχρέιν άνοιξε τη συνεδρίαση λέγοντας: «Συνεδριάζουμε εδώ σήμερα για να καταδικάσουμε την απρόκλητη επίθεση του Ιράν εναντίον του Μπαχρέιν». Σκέφτηκα: είναι λίγο παράξενο αυτό το «απρόκλητη». Αλλά ολόκληρη η συνεδρίαση συνεχίστηκε έτσι: ο Γάλλος πρέσβης, ο Βρετανός πρέσβης, ο Έλληνας πρέσβης, ορισμένοι με εκλάμψεις ανθρωπιάς, οι περισσότεροι χωρίς. Όλο Ιράν, το Ιράν το εγκληματικό κράτος. Κανείς στην Ευρώπη δεν είπε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έπρεπε να είχαν ξεκινήσει πόλεμο εναντίον του Ιράν.

Η Ευρώπη πρέπει να βρει τη δική της εξωτερική πολιτική

Ειλικρινά, λοιπόν, αγαπώ την Ευρώπη, αλλά όχι αυτή τη σημερινή πολιτική ηγεσία. Δεν την καταλαβαίνω. Η Ευρώπη κάποτε είχε φωνή, ακόμη και με την εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπήρχαν εδώ ηγέτες που έκαναν τη διαφορά: ο Willy Brandt, ο Helmut Schmidt, ο Helmut Kohl, ο Gerhard Schröder και, θα έλεγα, η Angela Merkel έως την πρώτη ημέρα της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι. Και ο Mitterrand· ο κατάλογος μπορεί να συνεχιστεί επί μακρόν. Αυτοί ήταν πραγματικές προσωπικότητες. Σκέφτονταν, συζητούσαν, αντιπαρατίθεντο και υπερασπίζονταν τις αξίες της Ευρώπης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτές δεν ήταν πάντοτε οι αξίες της Ευρώπης, αλλά ήταν οι αξίες που διδάχθηκε και ανέδειξε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αντλώντας, θα προσέθετα, από ό,τι καλύτερο είχε ο δυτικός πολιτισμός. Ήταν λοιπόν δυτικές αξίες, απλώς όχι εκείνες που εφαρμόζονταν πάντοτε. Ήταν εντυπωσιακές προσωπικότητες, που μιλούσαν ανοιχτά, που αντιτάχθηκαν στον πόλεμο του Ιράκ, που υπερασπίστηκαν την Ostpolitik, που συμβούλευαν να αποφευχθεί το ένα ή το άλλο, που ήθελαν την Τελική Πράξη του Ελσίνκι, τον ΟΑΣΕ και την αδιαίρετη ασφάλεια.

Αυτή είναι η Ευρώπη που πραγματικά θέλω. Ξέρω ότι υπάρχει. Νομίζω ότι αποτελεί τη συντριπτικά επικρατούσα επιθυμία της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, γι’ αυτό και δεν με εκπλήσσει ότι σύντομα θα χρειάζεστε μικροσκόπιο για να εντοπίσετε το ποσοστό αποδοχής του προέδρου Macron. Δεν νομίζω ότι μπορεί τεχνικά να γίνει αρνητικό, αλλά θα πλησιάσει το μηδέν, και εκατοντάδες χιλιάδες νέοι στους δρόμους της Γαλλίας το υποδηλώνουν αυτό. Και ο Merz πρέπει να είναι ο λιγότερο επιτυχημένος και λιγότερο δημοφιλής καγκελάριος στη σύγχρονη γερμανική ιστορία, επειδή είναι πολεμοκάπηλος. Γιατί είναι πολεμοκάπηλος, δεν μπορώ να το καταλάβω. Θα έπρεπε να σηκώσει το τηλέφωνο, να καλέσει τον ομόλογό του στη Μόσχα και να πει: «Πρόεδρε Putin, είναι καιρός να μιλήσουμε». Αυτό θα έπρεπε να ήταν το πρώτο πράγμα που έκανε την πρώτη ημέρα της θητείας του. Ίσως το αποτέλεσμα να ήταν απογοητευτικό, αλλά θα είχε προσπαθήσει. Δεν προσπάθησε ποτέ.

Αυτή είναι η Ευρώπη που χρειαζόμαστε. Είμαι ένας άνθρωπος απ’ έξω, αλλά αγαπώ την Ευρώπη, γι’ αυτό δεν θέλω να την εγκαταλείψετε. Δεν νομίζω ότι χρειάζονται χρόνια αλλαγών. Χρειάζεται μια αλλαγή στον τρόπο που κατανοούμε τα πράγματα και στην καρδιά. Θα συνιστούσα να την κάνετε αύριο, πριν παγώσει η Ουκρανία αυτόν τον χειμώνα, ώστε να σταματήσει ο πόνος. Η Ευρώπη δεν υπερασπίζεται την Ουκρανία. Η Ευρώπη σκοτώνει την Ουκρανία. Άνθρωποι θα πεθάνουν μαζικά· δεν θα υπάρχει ασφαλές πόσιμο νερό. Η Ρωσία διεξάγει τώρα τον πόλεμο για να νικήσει, επειδή κάθε ημέρα η Ευρώπη λέει ότι και εκείνη διεξάγει τον πόλεμο για να νικήσει. Αυτού του είδους η ρητορική είναι απόλυτη παραφροσύνη στην πυρηνική εποχή, και παραφροσύνη με δεδομένα όσα διακυβεύονται.

Και, για να ολοκληρώσω, το ζήτημα δεν είναι μια κατάπαυση του πυρός. Το ζήτημα είναι να ορθώσει ένας Ευρωπαίος πολιτικός το ανάστημά του και να πει: «Κύριε Putin, το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί στην Ουκρανία ούτε στη Γεωργία. Τώρα ας σταματήσουμε τον πόλεμο». Αυτό είναι το ζητούμενο, και πάνω σε αυτή τη βάση ο πόλεμος θα σταματήσει. Θα υπάρξουν διαφωνίες για τα σύνορα, επειδή δεν θα έχουμε νομική διευθέτηση των συνόρων. Θα έχουμε μια γραμμή ανακωχής και μια γραμμή διοικητικού ελέγχου, όπως σε πολλά μέρη αυτού του κόσμου, και αυτό θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες. Αλλά οι μάχες θα σταματήσουν, η παραφροσύνη θα σταματήσει και η πορεία προς τον πυρηνικό πόλεμο θα σταματήσει. Αυτό απαιτεί να μη λέμε κάθε ημέρα ότι πρέπει να έχουμε κατάπαυση του πυρός, αλλά ότι πρέπει να έχουμε ειρήνη και αδιαίρετη ασφάλεια. Και αυτό είναι εύκολο να επιτευχθεί, επειδή η αιτία αυτού του πολέμου είναι απολύτως σαφής. Σας ευχαριστώ πολύ.

Ο επανεξοπλισμός της ΕΕ

Φειδίας Παναγιώτου: Σου δώσαμε δεκαπέντε λεπτά, ή δέκα, και πήρες μία ώρα, αλλά ήταν καταπληκτικό. Σε ευχαριστούμε. Ήταν πραγματικά ενδιαφέρον και πραγματικά εμπνευστικό. Θα κάνω μία ή δύο ερωτήσεις και μετά θα περάσουμε γρήγορα σε μερικές πολύ σύντομες ερωτήσεις από το ακροατήριο. Το Κοινοβούλιο αυτό εντείνει τις προετοιμασίες του, και η Ευρώπη εντείνει τις προετοιμασίες της. Πολλά χρήματα διοχετεύονται στην κατασκευή όπλων. Είμαστε 450 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη, και η Ρωσία έχει περίπου 140 εκατομμύρια. Δεν λέω ότι το υποστηρίζουμε αυτό, αλλά τι πιστεύεις ότι θα συμβεί; Πιστεύεις ότι εμείς, ως Ευρώπη, θα μπορέσουμε να συνεχίσουμε τις μάχες και να αντισταθμίσουμε τη Ρωσία; Επειδή αυτή τη στιγμή η Ρωσία κερδίζει. Η διπλωματία είναι ασφαλώς ο δρόμος, αλλά πες μας, σε παρακαλώ, τι πιστεύεις ότι θα συμβεί τώρα.

Jeffrey Sachs: Νομίζω ότι η Ουκρανία θα καταστραφεί προτού καν βγουν οποιαδήποτε ευρωπαϊκά όπλα από τη γραμμή παραγωγής, και ακόμη κι αν έβγαιναν, δεν θα σταματούσαν τίποτε. Αντιμετωπίζετε μια πυρηνική υπερδύναμη. Το να χρησιμοποιείτε εκφράσεις όπως «πρέπει να νικήσουμε τη Ρωσία» ή «η Ρωσία πρέπει να χάσει» απέναντι σε μια πυρηνική υπερδύναμη είναι ένα ασύλληπτο σφάλμα. Είναι σφάλμα κατηγορίας, σφάλμα κρίσης και σφάλμα που θα μπορούσε να οδηγήσει στον θάνατο όλων.

Υπάρχει μια περίφημη φράση σε μια ομιλία του προέδρου Kennedy, και επιτρέψτε μου να σας δώσω το πλαίσιο. Στην κρίση των πυραύλων της Κούβας, τον Οκτώβριο του 1962, όπως νομίζω ότι γνωρίζουν όλοι, φτάσαμε κοντά στον πυρηνικό Αρμαγεδδώνα. Αν δεν γνωρίζετε την ιστορία, διαβάστε το Τζογάροντας με τον Αρμαγεδδώνα του Martin Sherwin, του μεγαλύτερου Αμερικανού ιστορικού της ατομικής εποχής. Είναι η οριστική εξιστόρηση της κρίσης των πυραύλων της Κούβας και είναι πιο συναρπαστική απ’ όσο μπορείτε να φανταστείτε. Ο Sherwin περιγράφει πώς φτάσαμε ένα δευτερόλεπτο πριν από μια πυρηνική επίθεση από ένα ακινητοποιημένο σοβιετικό υποβρύχιο, εφοδιασμένο με τορπίλη που έφερε πυρηνική κεφαλή, η οποία, σύμφωνα με το αμερικανικό δόγμα, θα οδηγούσε σε πλήρη πυρηνική αντεπίθεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που πιθανότατα θα έθετε τέλος στον πολιτισμό. Ο Kennedy βρήκε τον δρόμο για να βγει από εκείνο το χάος, και ο Khrushchev βρήκε επίσης τον δρόμο για να βγει. Ήταν και οι δύο σπουδαίοι άνθρωποι, παρεμπιπτόντως, επειδή όλοι οι σύμβουλοί τους έλεγαν «πηγαίνετε σε πόλεμο», ενώ ο Kennedy και ο Khrushchev είπαν: αυτή δεν είναι καλή ιδέα, ας βρούμε μια διέξοδο. Τη βρήκαν, και επιζήσαμε για να το διηγούμαστε.

Την επόμενη χρονιά, ο Kennedy ήταν αποφασισμένος να τραβήξει τον κόσμο πίσω από το χείλος του πυρηνικού πολέμου, και από εκεί προέκυψε η Συνθήκη Μερικής Απαγόρευσης των Πυρηνικών Δοκιμών. Έγραψα ένα βιβλίο γι’ αυτό το επεισόδιο, με τίτλο Να κινήσουμε τον κόσμο: Η αναζήτηση της ειρήνης από τον JFK. Είναι ένα σύντομο βιβλίο, που διαβάζεται γρήγορα, για μια περίφημη ομιλία που εκφώνησε ο Kennedy στις 10 Ιουνίου 1963, στην οποία είπε στον αμερικανικό λαό ότι χρειαζόταν να κάνουμε ειρήνη με την άλλη πλευρά. Δεν διατύπωσε απαιτήσεις προς τη Σοβιετική Ένωση. Είπε στον αμερικανικό λαό: ας σκεφτούμε, επειδή διαφορετικά θα πεθάνουμε όλοι. Όταν ο Khrushchev διάβασε την ομιλία, είπε ότι ήθελε να κάνει ειρήνη, επειδή ο Kennedy δεν είπε «κάντε αυτό, κάντε εκείνο, είστε κακοί». Ο Kennedy είπε ότι πρέπει να επανεξετάσουμε τη δική μας στάση, ώστε να μπορέσουμε να κάνουμε ειρήνη. Και ο Khrushchev είπε: εντάξει, κι εμείς το ίδιο. Και άρχισε η ειρήνη. Αυτό που επέδειξε με λαμπρό τρόπο ο Kennedy ήταν σεβασμός. Ήταν κάτι περισσότερο από λίγος σεβασμός· ήταν η πιο εύγλωττη ομιλία.

Σε αυτή λέει τα εξής: «Πάνω απ’ όλα, ενώ υπερασπίζονται τα δικά τους ζωτικά συμφέροντα, οι πυρηνικές δυνάμεις πρέπει να αποφεύγουν εκείνες τις αντιπαραθέσεις που φέρνουν έναν αντίπαλο μπροστά στην επιλογή είτε μιας ταπεινωτικής υποχώρησης είτε ενός πυρηνικού πολέμου. Η υιοθέτηση μιας τέτοιας πορείας στην πυρηνική εποχή θα αποτελούσε μόνο απόδειξη της χρεοκοπίας της πολιτικής μας ή μιας συλλογικής επιθυμίας θανάτου για τον κόσμο».

Επιτρέψτε μου να εξηγήσω γιατί αυτό είναι τόσο σημαντικό. Μετά την κρίση των πυραύλων, σε μια ομιλία γεμάτη σημαντικά σημεία, ο Kennedy λέει «πάνω απ’ όλα», και το εννοεί. Πάνω απ’ όλα, τι; Μη φέρνετε μια πυρηνική δύναμη μπροστά στην επιλογή είτε μιας ταπεινωτικής υποχώρησης είτε ενός πυρηνικού πολέμου. Λοιπόν, η κυρία Kallas θέλει να ταπεινώνει τη Ρωσία κάθε ημέρα. Τα κράτη της Βαλτικής θέλουν να ταπεινώνουν τη Ρωσία κάθε ημέρα. Ο κύριος Sikorski θέλει να ταπεινώνει τη Ρωσία κάθε ημέρα. Ευχαρίστως αναφέρω ονόματα, επειδή έχω εργαστεί με όλες τις κυβερνήσεις τους. Μου έχει απονεμηθεί η ανώτατη διάκριση της εσθονικής κυβέρνησης για τις υπηρεσίες μου σε εκείνη τη χώρα και η ανώτατη διάκριση της πολωνικής κυβέρνησης για τις υπηρεσίες μου σε εκείνη τη χώρα. Δεν είμαι εχθρός των χωρών τους. Τις βοήθησα σε κρίσιμες στιγμές.

Σταματήστε να προσπαθείτε να ταπεινώσετε τη Ρωσία. Σταματήστε να προσπαθείτε να εξαναγκάσετε τη Ρωσία σε μια «ταπεινωτική ήττα». Πάνω απ’ όλα, αποφύγετέ το αυτό, επειδή αποτελεί επιθυμία θανάτου. Θέλετε πραγματικά αυτή την επιθυμία θανάτου; Θέλετε κάποιον ανόητο Αμερικανό στρατηγό να λέει ότι θα μπορούσαμε να καταλάβουμε το Καλίνινγκραντ χωρίς πρόβλημα και έπειτα, όταν ο Putin λέει ότι η Ρωσία θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα για να το υπερασπιστεί, όλους αυτούς τους ανόητους σχολιαστές να λένε «α, απλώς μπλοφάρει»; Έχω αηδιάσει με αυτούς τους σχολιαστές. Τι θα κάνουν αυτοί οι άνθρωποι μετά τον πυρηνικό πόλεμο; «Α, συγγνώμη, δεν μπλόφαρε»; Είναι πράγματι ο στόχος η ταπείνωση, όταν ο άνθρωπος που το έζησε αυτό περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον στην ιστορία σας λέει να αποφύγετε τον εξαναγκασμό σε ταπεινωτική υποχώρηση;

Τι εξοπλισμοί είναι λοιπόν αυτοί για να πάτε σε πόλεμο με τη Ρωσία; Διαθέτουν 1600 ενεργά ανεπτυγμένα πυρηνικά όπλα. Αστειεύεστε; Τι σκέφτεστε; Καθίστε και συζητήστε με ειλικρίνεια και σταματήστε να σπαταλάτε τα χρήματά σας σε όλα αυτά. Κοιτάξτε τα αποτελέσματα του PISA που δημοσιεύθηκαν τον περασμένο μήνα. Η Ευρώπη δεν τα πήγε καλά, και αυτός είναι εν μέρει ο λόγος για τον οποίο οι μαθητές στο Παρίσι βρίσκονται στους δρόμους. Αυτή τη στιγμή δεν λαμβάνουν αξιοπρεπή εκπαίδευση. Είναι ντροπή. Η Βρετανία δεν μπορεί να διατηρήσει σε λειτουργία το σύστημα υγείας της. Θέλουμε πραγματικά έναν Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αυτή τη στιγμή, όταν οι κυβερνήσεις μετά βίας αποτρέπουν τη δημοσιονομική αφερεγγυότητα; Όχι, δεν είναι καλή ιδέα. Είναι πολύ φθηνότερο να κάνετε ένα τηλεφώνημα. Ένα τηλεφώνημα δεν κοστίζει 450 δισεκατομμύρια ευρώ ή 900 δισεκατομμύρια ευρώ. Έχω προσφέρει ακόμη και τον δικό μου λογαριασμό Zoom: αν ο πρόεδρος Costa θέλει να τον χρησιμοποιήσει ή ο καγκελάριος Merz θέλει να τον χρησιμοποιήσει, θα πληρώσω εγώ τον λογαριασμό. Κάντε ένα τηλεφώνημα. Συναντηθείτε με τον Lavrov. Τον γνωρίζω εδώ και τριάντα χρόνια. Είναι απίστευτα έξυπνος. Μιλήστε μαζί του. Ξαναδείτε την ιστορία. Συζητήστε τι θα μπορούσε να γίνει. Θα υπάρξουν κάποια πράγματα που είναι απαράδεκτα, αλλά θα υπάρξουν και πολλά που είναι απολύτως σωστά. Αυτό είναι διπλωματία.

Όχι, λοιπόν, δεν είναι καλή ιδέα να συσσωρεύετε αυτούς τους εξοπλισμούς, επειδή η Ρωσία δεν έχει το παραμικρό ενδιαφέρον να προελάσει στην Ευρώπη. Δεν είχε ποτέ, παρά μόνο όταν την ενόχλησε ο Napoleon και όταν την ενόχλησε ο Hitler. Αφήστε απλώς λίγο χώρο στη Ρωσία, και η Ρωσία θα αφήσει λίγο χώρο σε εσάς. Η πρότασή μου είναι ότι η Ουκρανία πρέπει να είναι ουδέτερη. Αυτό εξυπηρετεί τη δική σας ασφάλεια, εξυπηρετεί την ασφάλεια της Ρωσίας και εξυπηρετεί την ασφάλεια της Ουκρανίας, όπως ακριβώς συνέβη με την Αυστρία. Τι θαυμάσια διευθέτηση πέτυχε η Αυστρία το 1955. Ξέφυγε από τη διαίρεση του Ψυχρού Πολέμου δηλώνοντας ουδετερότητα.

Παρεμπιπτόντως, αν η Γερμανία είχε αποδεχθεί την ουδετερότητα το 1952, όπως πρότεινε ο Stalin, ο Ψυχρός Πόλεμος θα μπορούσε να είχε τελειώσει το 1952. Ο Adenauer το απέρριψε, επειδή είπε ότι θα προτιμούσε μια διαιρεμένη Γερμανία, με τη Δυτική Γερμανία σταθερά συνδεδεμένη με τις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά μια ενωμένη ουδέτερη Γερμανία. Όταν ο Γερμανός ιστορικός Rolf Steininger μελέτησε αυτό το ζήτημα, ανακάλυψε ένα έγγραφο στα βρετανικά αρχεία, μια καταγραφή όσων είχε μεταφέρει ο Adenauer σε έναν ανώτερο αξιωματούχο του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών, στην οποία ο Adenauer έλεγε ουσιαστικά: δεν αντιτίθεμαι στην ενοποίηση και στην ουδετερότητα επειδή δεν εμπιστεύομαι τον Stalin· αντιτίθεμαι επειδή δεν εμπιστεύομαι τον γερμανικό λαό. Απίστευτο. Αλλά δεν το είπε ποτέ δημόσια. Έτσι, απέρριψε την ευκαιρία να τερματίσει τον Ψυχρό Πόλεμο το 1952. Αν θέλουμε να τερματίσουμε τον θερμό πόλεμο αυτή τη στιγμή, η Ουκρανία πρέπει να είναι ουδέτερη. Τελεία.

Φειδίας Παναγιώτου: Σε ευχαριστώ για το πάθος που φέρνεις εδώ, επειδή πολλοί άνθρωποι πεθαίνουν. Αυτό είναι πάρα πολύ σοβαρό. Θέλω επίσης να σε ευχαριστήσω επειδή, όταν ηχογραφήσαμε νωρίτερα ένα podcast, έθεσα το πρόβλημα που έχουμε στην Κύπρο, η οποία κατέχεται από την Τουρκία, και προσφέρθηκες να κάνεις το ίδιο που προσφέρεις και τώρα: επειδή είσαι φίλος με τον Erdoğan, να καθίσεις με τον πρόεδρο της Κύπρου και με τον Erdoğan, ώστε, ελπίζουμε, να μπορέσουμε να λύσουμε το πρόβλημα συζητώντας. Τώρα, είμαι βέβαιος ότι όλοι έχετε κάποιες ερωτήσεις. Danilo, μη διστάσεις να παρέμβεις. Ας ξεκινήσουμε με τη Σλοβακία.

[Γέλια]

Είναι δυνατός ένας πολυπολικός κόσμος;

ΠΗΓΗ:https://amethystosbooks.blogspot.com/search?updated-max=2026-11-03T11:44:00%2B02:00
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com