Του Γιώργου Λεχουρίτη
Σήμερα, με αφορμή το άνοιγμα των σχολείων, θυμόμαστε τον ριζοσπαστικό παιδαγωγό και θεωρητικό, Πάολο Φρέιρε! Η εκπαίδευση χρειάζεται να προάγει τόσο την χειραφετητική αλλαγή όσο και την καλλιέργεια ολιστικά της νόησης.
Η ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΚΕΨΗ ΚΑΝΕΙ ΤΗΝ ΔΙΑΦΟΡΑ
«Οι αλλοτριωμένοι άνθρωποι δεν μπορούν να ξεπεράσουν την εξάρτηση τους με την «ενσωμάτωση» τους σε αυτή καθεαυτή τη δομή που είναι υπεύθυνη για την εξάρτηση τους. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος για τον εξανθρωπισμό τους καθώς επίσης και όλων των άλλων, παρά μόνο η αυθεντική μεταμόρφωση της απαθρωποποιητικής δομής». [1]
Παράλληλα,ο Freire, υποστήριξε ότι η πραγματική εκπαίδευση μπορεί να συμβεί μέσα από το διάλογο και την επικοινωνία. Μόνο τότε η εκπαίδευση αποτελεί πράξη ελευθερίας και διεργασία απελευθέρωσης.
Όπως είπε ο ίδιος:
«Η εκπαίδευση είτε λειτουργεί ως μέσο που χρησιμοποιείται για να διευκολύνει την ενσωμάτωση της νεότερης γενιάς στη λογική του παρόντος συστήματος και να επιφέρει συμμόρφωση είτε γίνεται η πρακτική της ελευθερίας, το μέσο με το οποίο οι άνδρες και οι γυναίκες αντιμετωπίζουν κριτικά και δημιουργικά την πραγματικότητα και ανακαλύπτουν πώς να συμμετάσχουν στη μεταμόρφωση του κόσμου τους».
Οι ερωτήσεις που ο δάσκαλος Φρέιρε λέει πως μας προκαλούν να εστιάσουμε στην ουσία των πραγμάτων είναι συγκεκριμένες «Τι; Γιατί; Πώς; Για ποιο σκοπό; Για ποιον; Ενάντια σε ποιον; Από ποιον; Υπέρ ποιου; Για χάρη τίνος;».
Στην καθημερινή ζωή ο άνθρωπος πολύ συχνά υποχρεώνεται από τις περιστάσεις σε άμεσες ενέργειες βάσει των διαθέσιμων στη συνείδηση εμπειρικών γνώσεων χωρίς τη δυνατότητα αναστοχασμού των γνώσεων αυτών και της σχέσης τους προς την αντικειμενική πραγματικότητα.
Πρόκειται για μια σχέση συνείδησης - κοινωνικού Είναι η οποία στην πιο καθαρή μορφή της ταυτίζεται με αυτό που ο P.Freire ονόμασε «κουλτούρα της σιωπής».
«Η κουλτούρα της σιωπής είναι μια κουλτούρα όπου οι άνθρωποι αδυνατούν να πάρουν μια απόσταση από τη βιοτική τους δραστηριότητα, με αποτέλεσμα να τους είναι ανέφικτο να αρθούν στο επίπεδο του στοχασμού.»[2]
Αυτή η ταύτιση του ανθρώπου με τη βιοτική του δραστηριότητα (η οποία, όπως αναφέρει ο Κ. Μαρξ και συμφωνεί μαζί του ο Π. Φρέιρε, συνιστά, στην πιο καθαρή μορφή της, μια ζωώδη στάση προς το περιβάλλον), συνεπάγεται μια μοιρολατρική αντιμετώπιση του κόσμου.
«Η συνείδηση σ’ αυτό το επίπεδο είναι εξαιρετικά μοιρολατρική κι έτσι οι άνθρωποι παραμένουν αδρανείς. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα».[3]
Ο Διάλογος και ο Αντι-διάλογος:
Δράση + Σκέψη = λόγος = έργο = πράξη και νόημα
Θυσία της δράσης = βερμπαλισμός
Θυσία της σκέψης = ακτιβισμός
«Η θεωρία χωρίς πράξη οδηγεί σε ένα κενό ιδεαλισμό και η πράξη χωρίς φιλοσοφική σκέψη οδηγεί σε έναν άσκοπο ακτιβισμό». (Κατά Π. Φρέιρε, στο «Η αγωγή του καταπιεζόμενου»)
Η χειραφετητική κριτική παιδαγωγική, προτάσσει «την απελευθέρωση του ανθρώπου», τον «εξανθρωπισμό των καταπιεστικών κοινωνικών δοµών» στη «μεταλλαγή του κόσμου και της ιστορίας» (Freire P., 1977α, σσ. 34, 42), τη «συνειδητοποίηση του ανθρώπου, που στοχάζεται κριτικά» (Freire P., 1977β), την προσέγγιση της υπαρξιακής στιγμής, όπου «συμμετέχεις» (participate) επικοινωνώντας και συναισθανόμενος τους συνανθρώπους σου (Freire P., 2003, σσ. 162- 164), την ενίσχυση του «δημοκρατικού προοδευτικού σχολείου για μαθητές και εκπαιδευτικούς» (Freire P., 1998, σσ. 65, 74).
Θα κλείσουμε την αναφορά μας στο έργο του Π. Φρέιρε με την κατανόηση από την μεριά του συγγραφέα της έννοιας της αγάπης:
«Ο διάλογος δεν μπορεί να υπάρξει όταν λείπει μια βαθιά αγάπη για τον κόσμο και για τους ανθρώπους. Η ονομάτιση του κόσμου, που είναι μια πράξη δημιουργίας και αναδημιουργίας, δεν είναι δυνατή αν δεν είναι διαποτισμένη από αγάπη. Η αγάπη είναι συγχρόνως το θεμέλιο του διαλόγου και ο διάλογος ο ίδιος. Έτσι αποτελεί έργο υπευθύνων Υποκειμένων και δεν μπορεί να υπάρχει σε μια σχέση κυριαρχίας. Η κυριαρχία αποκαλύπτει την παθολογία της αγάπης: τον σαδισμό του καταπιεστή και τον μαζοχισμό του καταπιεζόμενου. Γιατί η αγάπη είναι μια πράξη θάρρους και όχι φόβου. Η αγάπη είναι αφοσίωση στους άλλους ανθρώπους. Άσχετα από το που βρίσκονται οι καταπιεζόμενοι, η πράξη αγάπης είναι ένα χρέος που αναλαμβάνεις για την υπεράσπιση της υπόθεσης τους-την υπόθεση της απελευθέρωσης. Αυτή η δέσμευση, επειδή εμπνέεται από αγάπη είναι διαλογική. Ως πράξη γενναιότητας, η αγάπη δεν μπορεί να είναι συναισθηματική. Ως πράξη Ελευθερίας η αγάπη δεν μπορεί να χρησιμεύει ως πρόσχημα για επηρεασμό.
Θα πρέπει να γεννά άλλες πράξεις ελευθερίας, διαφορετικά δεν είναι αγάπη. Μόνο με την κατάργηση της καταπίεσης είναι δυνατή η αποκατάσταση της αγάπης, που η κατάσταση της καταπίεσης την έχει κάνει αδύνατη. Όταν δεν αγαπώ τον κόσμο-όταν δεν αγαπώ τη ζωή-όταν δεν αγαπώ τους ανθρώπους- δεν μπορώ να ανοίξω διάλογο».
(Πάολο Φρέυρε, Η αγωγή του καταπιεζόμενου, σελ. 103-104)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] Freire P. (1977β). Πολιτιστική δράση για την κατάκτηση της ελευθερίας (µτφ. Τσάµης Σ.). Αθήνα: Καστανιώτης, σελ.36]
[2]J.Spring, «Η ανάπτυξη της συνείδησης: από τον Μαρξ στον Φρέιρε», στο: Για μια απελευθερωτική αγωγή, Κέντρο Μελετών και Αυτομόρφωσης, Αθήνα, 1985, σελ. 49.
[3] P.Freire, «Μερικές παρατηρήσεις σχετικά με την έννοια της “κριτικής συνειδητοποίησης”», στο: ό.π., σελ. 101.
BAΣIKH ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Freire P. (1977α) Η αγωγή του καταπιεζόμενου, Ράππας, Αθήνα.
Freire P. (1977β) Πολιτισμική δράση για την κατάκτηση της ελευθερίας, Καστανιώτης, Αθήνα.
Freire Paulo (1985), The politics of liberation. Culture, power, and liberation, Macmillan: London.
Freire Paulo (1998/2006), Teachers as cultural workers. Letters to those who dare teach, Westview Press: Boulder.
Freire Paulo (1999), Pedagogy of hope, Continuum: New York.
Freire Paulo (2003/1973), Education for critical consciousness, Continuum: New York
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.