‘’μουρμουρίζοντας σπασμένες σκέψεις από ξένες γλώσσες’’
Γ. Σεφέρης ‘’Μυθιστόρημα Η΄’’
Το φαινόμενο των ‘’Σπασμένων Σκέψεων’’ (και η παγίδα τους) στη σκέψη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη
Του Δημήτρη Βασιλειάδη
Πρέπει να τον αγαπούσε πολύ το μέγα-Γιώργο Σεφέρη ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης. Αναφέρεται σ΄ αυτόν πολύ συχνά στα βιβλία του, είτε μέσα από απλές αναφορές στο όνομά του, είτε παραθέτοντας σημεία από το έργο του. Όπως ο εισαγωγικός στίχος του κειμένου, που πιάνοντάς τον στα χέρια του και συγκεκριμένα δυο λέξεις απ΄ αυτόν, και αφού πρώτα τον ερμηνεύει, και τον αποαισθητικοποιεί, πλάθει απ΄ αυτόν έναν νέο πολιτικοκοινωνικό όρο -τις ‘’Σπασμένες Σκέψεις’’. Βέβαια ο Μιχάλης δεν πρόλαβε, ίσως και να μη κατάλαβε την πολύ όμορφη πολιτική τομή που κατάφερνε. Το λέω αυτό, γιατί όπως θα διαβάσουμε παρακάτω στο τέλος του παραθέματος, αποδίδει στο Σεφέρη την ανακάλυψη του όρου. Ο Σεφέρης όμως το χρησιμοποίησε αισθητικά κι όχι πολιτικά. Λοιπόν, δεν πρόλαβε επαναλαμβάνω, να επεξεργαστεί περισσότερο αυτόν το νεοπαγή του όρο.
Συνεπώς, η επεξεργασία, αυτή που δεν πρόλαβε ο ίδιος να δουλέψει και όλη η δουλειά που πρέπει να γίνει μοιραία πέφτει στις πλάτες του χώρου μας (θα μπορούσε σκέφτομαι, να στηθεί μια καλά προετοιμασμένη ημερίδα από όλους μας πάνω σ΄ αυτό το θέμα). Πως όμως έφτασε ο Μιχάλης σ΄ αυτό το αποτέλεσμα; Παραθέτω παρακάτω όλα τα απαραίτητα, μαζί με όλα τα συμφραζόμενα από το κείμενο στο οποίο βρίσκονται, που είναι η ‘’Εισαγωγή – μαθήματα πολιτικής’’ από το βιβλίο του ‘’Ελληνική Πολιτική Παιδεία’’.
‘’Η πνευματική ατμόσφαιρα και παραγωγή μιας χώρας, ενός έθνους καθορίζεται κυρίως από την πνευματική κληρονομιά και παράδοσή του. Σ΄ αυτήν προστίθεται η σύγχρονη πνευματική κληρονομιά και παράδοσή του. Σ΄ αυτήν προστίθεται η σύγχρονη πνευματική παραγωγικότητα των εκπαιδευτικών, πολιτιστικών, πολιτικών θεσμών της. Η εξυπνάδα των θεσμών της. Η εξυπνάδα αυτή καθορίζεται σε σημαντικό επίπεδο από τις ελίτ μιας χώρας. Κατά πόσον έχουν μια συνομιλία με τις ιστορικές, τις σύγχρονες δυναμικές της και μπορούν να τις μεταβάλλουν σε διήγηση, συνολικό σχέδιο μετασχηματισμών και προόδου.
Τα φτωχά μορφωτικά εφόδια που είχαν στις βαλίτσες τους, τις ανύπαρκτες ή φτωχές. Σκουριασμένες βιβλιοθήκες, στο μυαλό τους δηλαδή, οι πολιτικές και διανοητικές ελίτ (ελίτ τρόπος του λέγειν) της χώρας, ήταν επόμενο να παράγουν σταδιακά αυτό το αποτέλεσμα.
Ένας επαρχιώτικος και ακατέργαστος ψευτοευρωπαϊσμός και ψευτοεκσυγχρονισμός που εύκολα μετεβλήθη σε Τουρκο-Μπαρόκ.
Ο δορυφορικός Ατλαντισμός, η δορυφορική διπολιτική σκέψη Ανατολή-Δύση, ένθεν και εκείθεν. Η Εθνικοφροσύνη ως έκφραση του Αμερικανικού δόγματος εθνική ασφάλειας, παρά ως Ελληνικός επεξεργασμένος πατριωτισμός και Ελληνικό σχέδιο. Ο Σοσιαλισμός ως καριερισμός και μέσον πολιτισμού. Οι διάφορες οργανωτικές παρά θεωρητικές και πολιτικές διασπάσεις μιας σταλινογενούς αριστεράς. Η νεοφιλελεύθερη εισαγόμενη θεολογία, υπό κρατική πάντα θαλπωρή. Ο δεξιός και αριστερός δογματισμός και άκαρπος διανοητικός συντηρητισμός, δεν μπορούσαν να τροφοδοτήσουν μια αυθεντική διήγηση και ερμηνεία των πολλών μετασχηματισμών που είχε ανάγκη η χώρα.
Σπασμένες σκέψεις από ξένες γλώσσες ονομάζει αυτό το φαινόμενο ο Σεφέρης
Οι σπασμένες σκέψεις και μάλιστα ξένες δεν μπορούν να γονιμοποιήσουν, να ενεργοποιήσουν μορφωτικά κινήματα διαρκείας που μεταβάλλονται σε κοινωνικά, πολιτικά αλλά και οικονομικά, παραγωγικά ακόμη και τεχνολογικά οικοδομήματα.’’
Ιδού λοιπόν πως έφθασε ο Μιχάλης στο πλάσιμο αυτού του νεοπαγούς κοινωνικοπολιτικού όρου, των ‘’Σπασμένων Σκέψεων’’ και κατά προέκταση στην ‘’παγίδα’’ τους και τα ολέθρια αποτελέσματά που προκύπτουν αν πέσεις σ΄ αυτή. Μέσα στις 260 περίπου λέξεις αυτού του μικρού κειμένου που μόλις διαβάσατε, ο Μιχάλης πρώτα-πρώτα παρουσιάζει την ‘’Αρετή’’, το ‘’Υγειές’’ (όσοι από μας τον διαβάσαμε παρατηρούμε ότι ακολουθεί συχνά αυτή τη φόρμα ανάλυσης που τώρα διαβάζεται), αμέσως μετά εντοπίζει την ‘’Παθογένεια’’ και τα αίτια της, και τέλος φανερώνει τα συμπτώματά της. Όλη αυτή τη διαδικασία, ιδιαίτερα τους μηχανισμούς που γεννούν τα αίτια, την ορίζει ως το φαινόμενο των ‘’Σπασμένων σκέψεων’’.
Στην πρώτη παράγραφο παρουσιάζει την ‘’Αρετή’’, δηλαδή το ‘’κατά πως πρέπει να είναι’’. Ο Μιχάλης γνωρίζει του νόμους που κινούν την ιστορία του λαού μας, την νομοτέλεια των πραγμάτων, έχει βαθειά γνώση, ζει μέσα στην ιστορία του λαού μας, διατρέχει τον ιστορικό χρόνο με άνεση. Αμέσως μετά, στη δεύτερη παράγραφο, παρουσιάζει το ξεκίνημα της παρέκκλισης που οδηγεί στην ύβρη και τελικά στην ‘’Παθογένεια’’, παρουσιάζοντας τα αίτια της. Ακριβώς εδώ εντοπίζεται το φαινόμενο των ‘’Σπασμένων Σκέψεων’’, η ρίζα τους και συνακόλουθα η ‘’Παγίδα των Σπασμένων Σκέψεων’’, που αν την εντοπίσεις και την αναγνωρίσεις έγκαιρα μπορείς να ανακόψεις την πορεία προς την ‘’Παθογένεια’’. Στην επόμενη παράγραφο αποκαλύπτει την ‘’Παθογένεια’’ και τα χαρακτηριστικά της και τέλος ονοματίζει το φαινόμενο και το φανερώνει.
Αν θα επιχειρούσαμε να ορίσουμε το φαινόμενο των ‘’Σπασμένων Σκέψεων’’, όσον αφορά στο περιεχόμενο του μικρού αποσπάσματος του Μιχάλη, θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι: εκείνο το φαινόμενο της βαθειάς, ριζιμιάς ανεπάρκειας, μορφωτικής και πολιτισμικής, εκείνης που εμποδίζει να κατανοήσουμε το πώς κινείται η ιστορία του λαού μας, καθώς και όλα εκείνα τα ξένα προς την υπόστασή μας διανοητικά και πολιτισμικά δάνεια-εργαλεία που χρησιμοποιούμε για να σκεφτούμε, να αναλύσουμε, να ερμηνεύσουμε τα μεγάλα ζητήματα, και τέλος να κουλαντρίσουμε τη ζωή του λαού και της πατρίδα μας, με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε σε ολέθριες για τη χώρα επιλογές. Όμως το παραπάνω φαινόμενο έχει και άλλες προεκτάσεις, έξω και πέρα απ΄ το περιεχόμενο του μικρού κειμένου του Μιχάλη, με γενικότερες αναφορές. Οπότε ένας νέος ορισμός που θα του ταίριαζε, θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι: εκείνο το φαινόμενο κατά το οποίο προσπαθώντας να κατανοήσουμε ή να παρουσιάσουμε κάτι, σημαντικό ή ασήμαντο (δεν έχει σημασία), ή να το ερμηνεύσουμε, καθοδηγούμενοι από πνευματικές ή συναισθηματικές ανάγκες, χρησιμοποιούμε ξένες προς την ιδιοπροσωπία, την υπόστασή και τις ανάγκες μας τις ίδιες, γνώσεις και πολιτισμικές εμπειρίες, που δεν καταλαβαίνουμε, ή αν καταλαβαίνουμε δεν μας αγγίζουν κι όμως εμείς εκεί, φτάνει που αυταπατώμενοι θαρρούμε πως κάνουμε κάτι σπουδαίο, με αποτελέσματα ολέθρια όχι μόνο για μας, αλλά και για όλη την κοινότητα.
Όλα όσα πριν διαβάσατε ίσως πείτε πως είναι ‘’άλλο ένα δοξαστικό αφιέρωμα στο Μιχάλη απ΄ τα πολλά που κατακλύζουν το διαδίκτυο, που δεν προσφέρει και κάτι…’’. Ίσως… Προς το παρόν όμως, και μέχρι να δούμε τα καλύτερα από άλλους αξιότερους, εμείς θα συνεχίσουμε να κάνουμε -και ενθαρρύνουμε και άλλους να κάνουν (η σιωπή πάντα βλάπτει)- ό,τι μπορούμε. Ο καθείς και τα μέτρα του, ‘’ο καθείς και τα όπλα του’’ που λέει ο μέγας ποιητής.
Ξέρω πολύ καλά ότι ο Μιχάλης δεν ήτανε του διαδικτύου, το έβλεπε με σκεπτικισμό. Έλεγε κάπου στην ‘’Ελληνική Πολιτική Παιδεία’’ του:
‘’Η δημοκρατία δεν περιορίζεται στο μοναχικό like. Το like δεν είναι πολιτική δημοκρατική συμμετοχή’’.
Έτσι είναι. Αυτό όμως ίσχυε όταν ήταν εν ζωή και υπήρχε μια συζήτηση που ήταν ανοιγμένη γύρω απ΄ αυτόν. Όμως τώρα;… τώρα που ο χώρος είναι σκορποχώρι;… τώρα που μετά την εκδημία του φανερώθηκαν όλες οι καχεξίες του;… Όλοι εμείς λοιπόν, που προσπαθούμε και δεχόμαστε άδικη, ατεκμηρίωτη και ακαλαίσθητη κάποιες φορές κριτική, κρατημένοι από το άλλο που ο ίδιος πάλι είπε,… ‘’το διαδίκτυο με έβγαλε από την εξορία’’, και μέχρι να ορθοποδήσει ο χώρος (και θα ορθοποδήσει γιατί μόνο ένας ζωντανός χώρος μπορεί να διαχειριστεί πολιτικά όλο αυτό τον πλούτο), θα κάνουμε αυτό που κάνουμε με τις πιο αγαθές, τις πιο ανιδιοτελείς προθέσεις. Σκέφτομαι συχνά πόσο χρήσιμο, κατά τη γνώμη μου, για τον κόσμο και το ξαναζωντάνεμα του χώρου, είναι όλο αυτό που κάνουμε -όπως αυτό το σημερινό αφιέρωμα.
Πόσο σημαντικό ακόμη είναι, να διαβάζεις -αν δεν έχεις διαβάσει ακόμα βιβλία του Μιχάλη (υπάρχουν πολλοί στο χώρο που δεν γύρισαν σελίδα απ΄ τα βιβλία του)- ή αν διάβασες να ξαναδιαβάζεις, και μέσα απ΄ αυτές τις απανωτές αναγνώσεις να ανακαλύπτεις διαμαντάκια όπως το φαινόμενο των ‘’Σπασμένων Σκέψεων’’ (υπάρχουν πολλά τέτοια στο έργο του και γεροί να ΄μαστε να τα φανερώνουμε). Ακόμη, πόσο σημαντικό είναι να βιβλιοπαρουσιάζεις τα βιβλία του, κάνοντάς τα γνωστά σ΄ έναν κόσμο που δεν τα ξέρει, ωθώντας τον έτσι να τ΄ αναζητήσει. Τέλος σκέφτομαι, πόσο σημαντική θα ήταν για το ορθοπόδισμα του χώρου μια ημερίδα, όπως πριν ανάφερα, που θα συζητούσε και θα ανέλυε το παραπάνω ‘’Φαινόμενο’’.
Εμείς, ό,τι κάνουμε το κάνουμε χωρίς να έχουμε τίποτα πονηρό πίσω απ΄ το μυαλό μας και πορευόμαστε έχοντας στο νου μας την παγίδα των ‘’Σπασμένων Σκέψεων’’ που πάντα καραδοκεί, για όλους. Ό λ ο υ ς όμως !
Λοιπόν, ‘’αυτά στη γλώσσα τη δική μου. Κι άλλοι άλλα σ΄ άλλες’’,… που λέει πάλι ο μέγας ποιητής.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.