Κάποιες σκέψεις για το έργο του Κωνσταντίνου Τσουκαλά

Του Δημήτρη Μπελαντή 

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς υπήρξε οντως μια σημαντική πνευματική μορφή της χώρας και του δημοσίου πεδίου  κατά τις τελευταίες δεκαετίες .Αδιαμφισβητητα.Ιδιως τα πρώτα έργα του ασχολήθηκαν με βάση μια οξεία και πρωτότυπη  οπτική ματιά  με την νεοελληνική κοινωνική πραγματικότητα του 19ου ιδίως αιώνα , με εφόδιο την νεομαρξιστικη θεωρία  και την θεωρία μητρόπολης - περιφέρειας και μένοντας πολιτικά κοντά στον ευρωκομμουνισμο και τον χώρο τότε του ΚΚΕ Εσωτερικού .Η προσωπική του γνωριμία με τον  Νίκο Πουλαντζά, όπως και ο ίδιος πάντοτε έλεγε, τον επηρέασε καθοριστικα.Παρ όλα αυτά, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι :

α) επαιξε κεντρικό ρόλο στην ιδεολογική συγκρότηση του σημιτικου εκσυγχρονισμού το 1995- 2000.Στο άρθρο μου του έτους 1997 στο μαρξιστικό περιοδικό "Θέσεις' με τον τίτλο " Η στροφή των διανοουμένων.Για την διακριτική γοητεία του εκσυγχρονισμου. στους αριστερούς διανοούμενους" προσπάθησα να δείξω τον κεντρικό ρόλο των διανοουμένων της ανανεωτικής Αριστεράς στην δεξιά στροφή του ΠΑΣΟΚ δια του Σημίτη και στην δόμηση της " αντιλαικιστικης" και έμμεσα νεοφιλελεύθερης η σοσιαλφιλελευθερης  ρητορικής.Σε αυτήν την στροφή , με πολλές τοτε δημόσιες παρεμβάσεις του, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς όχι μονο πρωταγωνιστησε αλλά άνοιξε και τον δρόμο σε ένα ολόκληρο στρωμα αριστερών διανοουμενων, ιδίως της ανανεωτικής Αριστεράς, που γνώρισαν τις  αρετες της Δύσης  και του εξαρτημένου καπιταλισμου στο όνομα δήθεν της " ισχυρής Ελλάδας" και του " εξορθολογισμού" της ελληνικής κοινωνίας.Και που πλαισίωσαν στρατηγικά το κράτος της περιόδου του Κώστα Σημίτη .Όσο πιο "αντικρατιστές" γίνονταν, κατά έναν παράδοξο τρόπο, τόσο περισσότερες θέσεις καταλάμβαναν μέσα στο " εκσυγχρονιστικό" κράτος του Σημίτη και της ομάδας του.Θα μπορούσα να παραθέσω μια σελίδα ολόκληρη με γνωστά  ονόματα διανοητών η πανεπιστημιακών  καθηγητών και καθηγητριών  αριστερής αφετηρίας και σημιτικής  κατάληξης ,αλλά θα γινόταν άκομψο και κουραστικό.

β) παρά το σημαντικό έργο του, υπάρχει ένα σοβαρό αξιολογικό  ερώτημα για ορισμένες θεωρητικές  απόψεις του Τσουκαλά ,οι οποίες, προδρομικα θα έλεγα, ήδη από το " Κράτος και Κοινωνική Ανάπτυξη στην Ελλάδα" και σε μεγάλο ρόλο στο " Κοινωνία και Εργασία μετά τον Εμφύλιο" αλλά και αλλού επέκριναν την κοινωνική κινητικότητα στην Ελλάδα, χρησιμοποίησαν τις ορθές κατ αρχήν οντολογικές κρίσεις για την " ταξική πολυσθενεια"σε μια ιδεολογική  κατεύθυνση κατά της μικρής ιδιοκτησίας και κατά της διασποράς της.Αυτο θα μπορούσε να αναγνωσθεί ως πολύ " ορθόδοξο αριστερό" υπό την έννοια της μη καθαρότητας των τάξεων και της ταξικής συνείδησης στην Ελλάδα και της ανάγκης δήθεν  να πάμε σε πιο καθαρές ταξικές μορφες.Υπο το πρίσμα όσων ακολούθησαν τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, ήταν  κάτι πολύ διαφορετικο.Ηταν μια κρίσιμη ιδεολογική ( προσ)όψη της νεοφιλελεύθερης επίθεσης προς την κατεύθυνση της συγκέντρωσης της ιδιοκτησίας σε πολύ λίγα χέρια, αυτά δηλαδή που έκαναν τα Μνημόνια, ο ΓΑΠ,ο Σαμαράς, ο Τσίπρας, ο Μητσοτάκης.Η επίκριση σε ομάδες προνομίων  και συντεχνιών εντός των μισθωτων  ( πχ εργαζόμενοι στο Δημόσιο,στις τότε ΔΕΚΟ ) και σε αυτήν την " ανισότητα" κάλυπτε μια λογική κοινωνικής  ισοπέδωσης προς τα κάτω, ενώ η κριτική στην διασπορά της μικρής ιδιοκτησίας ενείχε και έναν υπορρητο αλλά σαφή ταξικό ελιτισμό, που μπορούσε να κρύβεται κάτω από τις αμφίσημες γλωσσικές φιοριτουρες της Σχολής του Παρισιού και των δανείων από την γαλλική αριστερή  διανόηση του 1960 και 1970.

Επίσης, η στήριξη του Σημίτη από τον Κ.Τσουκαλα και άλλους αριστερούς διανοούμενους ήταν και η κοιτίδα του ιδεολογικού δικαιωματισμου μέσα στην Αριστερά και Κεντροαριστερά, καθώς και η μετάβαση από την ταξική κεντρικότητα στις άπειρες ταυτότητες και δικαιώματα, ο πρόδρομος του τωρινού  γουοκισμου.

Τα παραπάνω δεν οδηγούν σε μια υποβάθμιση η μηδενιστική ισοπέδωση του επιστημονικού  έργου του τεθνεωτος, σε καμία περίπτωση .Αλλα σε μια προσπάθεια κατανόησης των αρνητικών  και συστημικών μετασχηματισμών της αριστερής διανόησης στην Ελλάδα, και μάλιστα των πιο αξιών τέκνων της και όχι των πιο ανάξιων.Σε μια προσπάθεια κατανόησης της κρατικοποίησης της ελληνικής αριστερής  διανόησης .Και της " μωρανσης του άλατος" ,κατά την Βίβλο.

Όπως και να έχει , ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς άφησε ένα ισχυρό αποτύπωμα στην ελληνική διανόηση, ιδίως την πανεπιστημιακή, με πολλά όμως προβλήματα, ερωτηματικά και αντιφάσεις .Το να το αρνηθεί κανείς θα ήταν μίζερο, το να μην δει όμως και τα προβλήματα της  διανοητικής διαδρομής του θα ήταν μια σκέτη κολακεία,κάτι που στην Ελλάδα συνηθίζεται ευρέως σε πολλούς κυκλους .

Επίσης οι σκέψεις του Θοδωρή Μαραγκουδάκη

Λυπάμαι κυρίες και κύριοι και συντρόφισσες και σύντροφοι αλλά δεν μπορώ να συμμετάσχω στους ύμνους για τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά, που έφυγε από τη ζωή στα 89 του σήμερα.

Εντάξει, ασφαλώς ήταν σοβαρός επιστήμονας αλλά για τον τίτλο του "μεγάλου διανοούμενου" που του απονέμετε πολλοί, δεν γίνεται να συμφωνήσω.

Δεν ήταν μεγάλος διανοούμενος όποιος έδωσε "επιστημονικοφανή επικύρωση" στην πολιτική του Σημίτη και στη συνέχεια στα μνημόνια. 

Και απορώ πώς δεν βλέπετε αυτό που είναι κάτω από τη μύτη σας!

Δηλαδή ότι αν και ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είχε διαφοροποιηθεί από τον πατέρα του, τον Άγγελο, ο οποίος ήταν προδικτατορικά αριστερός δικηγόρος με πολλές περγαμηνές (διετέλεσε και δήμαρχος Αθηναίων με την υποστήριξη της ΕΔΑ) αλλά ύστερα κατέληξε υπουργός της χούντας, τελικά ακολούθησε κι εκείνος το δρόμο του πατέρα του έστω και υποσυνείδητα ή ασυνείδητα (ας το βρουν οι ψυχολόγοι).

Να δεχτώ ότι υπήρξε έντιμος κι όχι πουλημένος και ό,τι έκανε το έκανε επειδή το πίστευε. Αλλά "μεγάλος διανοούμενος" είναι όποιος σταθερά βρίσκεται στο πλευρό του λαού και προσπαθεί να βρει λύσεις υπέρ του λαού, ακόμα και σε εποχές που φαίνεται ότι "δεν γίνεται αλλιώς". Όχι όποιος "αποδεικνύει" και καλά "επιστημονικά" ότι... δεν γίνεται αλλιώς βυθίζοντας ακόμα περισσότερο το λαό στην απελπισία!

Τότε γιατί απαξιώνουμε τον Στέλιο Ράμφο, που κι αυτός έλεγε ότι "δεν γίνεται αλλιώς"; Η μόνη διαφορά ήταν ότι ο Ράμφος... χαιρόταν κιόλας και ήταν επιθετικός. Και δεν ταυτίζω ασφαλώς τον Τσουκαλά με τον Ράμφο αλλά τα τελευταία χρόνια... τον ίδιο ρόλο έπαιζαν "αντικειμενικά", όπως λέμε εμείς, τα παλαιοκομμουνιστικά βαρίδια!

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/1amGQpEinn/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

https://www.facebook.com/share/1EPgrUGixB/