Ἡ Φιλοκαλικὴ ἀναγέννηση

Δημοσθένης Μιχόπουλος 

Μία διαφορετικὴ πρόταση γιὰ τὴν ἀναγέννηση τοῦ Γένους

Τὸ 1782, στὴ Βενετία, τυπώνεται ἕνα βιβλίο ποὺ θὰ ἀποδειχθεῖ πολὺ σημαντικότερο ἀπὸ μία ἀκόμη θρησκευτικὴ ἔκδοση.

Ἡ Φιλοκαλία τῶν Ἱερῶν Νηπτικῶν.

Ὁ Ἅγιος Μακάριος Νοταρᾶς συγκεντρώνει τὸ ὑλικό. Ὁ  Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης συμμετέχει καθοριστικὰ στὴν ἐπιμέλεια καὶ στὴ διαμόρφωση τοῦ ἔργου.

Κείμενα Πατέρων αἰώνων συγκεντρώνονται σὲ ἕνα τεράστιο πνευματικὸ σώμα. Καὶ ἐδῶ πρέπει νὰ προσέξουμε κάτι. Ἡ Φιλοκαλία δὲν ἦταν μία νοσταλγικὴ συλλογὴ παλαιῶν κειμένων. Ἦταν πρόγραμμα ζωῆς.

Οἱ Κολλυβάδες δὲν ἔλεγαν στὸ Γένος νὰ θαυμάσει τὸ παρελθόν του. Τοῦ ἔλεγαν νὰ τὸ ξαναζήσει. Ἡ νῆψη, ἡ ἄσκηση, ἡ κάθαρση, ἡ νοερὰ προσευχή, ἡ μυστηριακὴ ζωή, ἡ μεταμόρφωση τοῦ ἀνθρώπου δὲν παρουσιάζονταν ὡς κατάλοιπα μιᾶς περασμένης ἐποχῆς. Παρουσιάζονταν ὡς ζωντανὴ δυνατότητα τοῦ παρόντος.

Αὐτὸ ἀλλάζει ριζικὰ τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο πρέπει νὰ διαβάσουμε τὸν 18ο αἰῶνα. Διότι, ἐνῶ ἡ νεότερη Εὐρώπη διατύπωνε τὸ δικό της πρόγραμμα ἀναγεννήσεως τοῦ ἀνθρώπου μέσα ἀπὸ τὸν ὀρθὸ λόγο, τὴν ἐπιστήμη, τὴν παιδεία καὶ νέες πολιτικὲς ἀντιλήψεις, μέσα στὸν ὀρθόδοξο κόσμο ἐμφανιζόταν μία διαφορετικὴ πρόταση.

Ὄχι ἐναντίον τῆς γνώσεως. Ἀλλὰ μὲ διαφορετικὸ κέντρο. Διότι γιὰ τὴ Φιλοκαλικὴ παράδοση δὲν ἀρκεῖ νὰ γνωρίζει περισσότερα ὁ ἄνθρωπος. Πρέπει νὰ μεταμορφωθεῖ ὁ ἴδιος. Τὸ πρόβλημα τοῦ ἀνθρώπου δὲν βρίσκεται μόνο στὴν ἄγνοια. Βρίσκεται στὰ πάθη, στὴ διάσπαση τοῦ νοῦ, στὴ φιλαυτία, στὴν ἀδυναμία του νὰ ἀποκαταστήσει τὴ σχέση του μὲ τὸν Θεό, τὸν συνάνθρωπο καὶ τὸν κόσμο.

Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ ἀναγέννηση δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι μόνο διανοητική. Πρέπει νὰ εἶναι ὑπαρξιακή. Καὶ ἐδῶ συμβαίνει κάτι ἐντυπωσιακό. Ἡ κίνηση ποὺ γεννιέται μέσα στὸν ἑλληνόφωνο ὀρθόδοξο κόσμο δὲν μένει ἐκεῖ. 

Ἡ Φιλοκαλία περνᾷ στὸν σλαβικὸ κόσμο. Ὁ Ὅσιος Παΐσιος Βελιτσκόφσκυ μεταφέρει τὴν ἡσυχαστικὴ παράδοση στὶς παραδουνάβιες ἡγεμονίες καὶ στὸν σλαβικὸ μοναχισμό. Ἡ σλαβονικὴ Φιλοκαλία, ἡ Dobrotolubie, θὰ τυπωθεῖ τὸ 1793. 

Ἀργότερα ἡ φιλοκαλικὴ παράδοση θὰ διαποτίσει βαθιὰ τὸν ρωσικὸ μοναχισμό καὶ τὴν παράδοση τῶν στάρετς. Ἡ ἀναγέννηση ποὺ ξεκίνησε ἀπὸ τὴν ἐπιστροφὴ στὶς πηγὲς γίνεται πλέον πανορθόδοξο γεγονός.

Καὶ αὐτὸ μᾶς ὑποχρεώνει νὰ ξανασκεφτοῦμε μία λέξη: «πρόοδος». Διότι ἴσως ἡ πραγματικὴ ἀντίθεση δὲν εἶναι: παράδοση ἢ πρόοδος.

Εἶναι: Πρόοδος πρὸς ποῦ; Καὶ μὲ ποιὸ πρότυπο ἀνθρώπου;

Καὶ τὸ ἐρώτημα αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ μόνο τὸν 18ο αἰῶνα. Ἀφορᾷ ἀκόμη τὸ ποιοὶ εἴμαστε σήμερα.

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/p/1DR3jrcpnd/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com