Ἡ Ἅλωση — Τὸ τέλος τοῦ κράτους, ὄχι τῆς Ῥωμανίας

Δημοσθένης Μιχόπουλος 

Ἐλάχιστα γεγονότα χαράχθηκαν τόσο βαθιὰ στὴ συλλογικὴ μνήμη τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὅσο ἡ 29η Μαΐου 1453.

Ἡ Κωνσταντινούπολη ἔπεσε. Ὁ τελευταῖος Αὐτοκράτορας σκοτώθηκε μαχόμενος. Ἡ Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων ἔπαψε νὰ ὑπάρχει ὡς κυρίαρχη πολιτεία. Μία ἱστορικὴ συνέχεια μεγαλύτερη τῶν χιλίων ἐτῶν ἔχανε τὴν κρατική της ὑπόσταση.

Ἀλλὰ τί ἀκριβῶς τελείωσε τὸ 1453;

Τὸ κράτος. Ὄχι ἡ Ῥωμανία.

Ἐὰν ἡ Ῥωμανία ἦταν ἁπλῶς μία κρατικὴ κατασκευή, τότε πράγματι θὰ εἶχε πεθάνει μαζί της. Ἦταν ὅμως κάτι βαθύτερο: μία οἰκουμένη, μία ἐκκλησιαστικὴ καὶ πολιτισμικὴ πραγματικότητα, μία κοινὴ μνήμη καὶ ἕνας τρόπος ζωῆς.

Γι’ αὐτὸ καὶ μετὰ τὴν Ἅλωση δὲν ἐμφανίζεται ξαφνικὰ κάποιος νέος λαός.

Οἱ ἄνθρωποι συνεχίζουν νὰ ὀνομάζονται Ῥωμιοί. Οἱ Ὀθωμανοὶ τοὺς γνωρίζουν ὡς Ρουμ. Τὸ Πατριαρχεῖο παραμένει κεντρικὸς θεσμὸς τῆς ὀρθόδοξης κοινότητας. Οἱ κοινότητες συνεχίζουν νὰ λειτουργοῦν. Τὰ μοναστήρια συνεχίζουν νὰ προσεύχονται. Ἡ θεία Λειτουργία συνεχίζει νὰ τελεῖται. Ἡ γλῶσσα, ἡ παράδοση καὶ ἡ μνήμη μεταδίδονται ἀπὸ γενιὰ σὲ γενιά.

Χάθηκε ἡ πολιτικὴ κυριαρχία. Δὲν χάθηκε ἡ ταυτότητα.

Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ συγκλονιστικότερο στοιχεῖο τῆς ἱστορίας τῆς Ῥωμηοσύνης. Γιὰ σχεδὸν τέσσερις αἰῶνες τὸ Γένος ἔζησε χωρὶς δικό του κυρίαρχο κράτος. Δὲν εἶχε αὐτοκράτορα, στρατὸ καὶ κρατικὴ διοίκηση. Καὶ ὅμως δὲν ἐξαφανίστηκε.

Διότι τὸ βαθύτερο κέντρο τῆς Ῥωμανίας δὲν ἦταν ὁ κρατικὸς μηχανισμός. Ἦταν ἡ Ἐκκλησία, ἡ κοινότητα, ἡ παιδεία, ἡ γλῶσσα, ἡ κοινὴ μνήμη καὶ ὁ κοινὸς τρόπος ζωῆς.

Ἡ Ἅλωση ὑπῆρξε βεβαίως τραγωδία. Ἄνθρωποι σκοτώθηκαν καὶ αἰχμαλωτίστηκαν, ναοὶ καὶ μνημεῖα λεηλατήθηκαν, χάθηκε ἡ πολιτικὴ ἐλευθερία καὶ ἕνας ὁλόκληρος κόσμος τραυματίστηκε βαθιά.

Ἀλλὰ ἡ τραγωδία δὲν μετατράπηκε σὲ λήθη.

Μετατράπηκε σὲ μνήμη.

Οἱ θρῆνοι γιὰ τὴν Πόλη, τὰ δημοτικὰ τραγούδια, οἱ παραδόσεις καὶ ἡ προσδοκία τῆς ἀποκαταστάσεως διατήρησαν τὴν αὐτοσυνειδησία ἑνὸς Γένους ποὺ δὲν θεωροῦσε τὴν ἱστορία του τελειωμένη.

Καὶ ἡ Κωνσταντινούπολη δὲν ἦταν ἁπλῶς μία χαμένη πρωτεύουσα. Ἦταν τὸ χαμένο κέντρο μιᾶς οἰκουμένης. Γι’ αὐτὸ ἡ μνήμη της ἐπέζησε πολὺ πέρα ἀπὸ τὰ τείχη της.

Μέσα στοὺς αἰῶνες ποὺ ἀκολούθησαν, τὸ Γένος θὰ μάθει νὰ ζεῖ χωρὶς κράτος. Θὰ συγκροτήσει κοινότητες, θὰ διατηρήσει σχολεῖα, θὰ κρατήσει τὴ γλῶσσα καὶ τὴ λατρεία του καὶ θὰ μεταδώσει τὴ μνήμη στὰ παιδιά του. Μέσα ἀπὸ αὐτὴν τὴ μακρὰ πορεία θὰ φθάσει τελικὰ στὸ 1821.

Γι’ αὐτὸ τὸ 1453 δὲν εἶναι μόνο τέλος.

Εἶναι τὸ τέλος τοῦ κράτους τῶν Ῥωμαίων καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς μακραίωνης πορείας τῆς Ῥωμηοσύνης χωρὶς πολιτικὴ κυριαρχία.

Ἡ Πόλη ἔπεσε.

Ἡ Ῥωμηοσύνη ὄχι.

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/p/19dkpn1vS5/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com