Κάθε Σάββατο μια σταλιά λογοτεχνίας
Του Δημήτρη Βασιλειάδη
Στο Νίκο Σβορώνο είναι αφιερωμένη η σημερινή σταλιά, και συγκεκριμένα στις θέσεις που διατύπωσε πάνω στο ζήτημα της Ελληνικής ταυτότητας όπως αυτές είναι αποτυπωμένες στο κεφάλαιο ‘’Παράδοση και Ελληνική Ταυτότητα’’ που βρίσκεται στη σελίδα 388 του σπουδαίου του βιβλίου ‘’Ανάλεκτα Νεοελληνικής Ιστορίας και Ιστοριογραφίας’’ (μυριοδιαβασμένο από μένα –κι απ΄ όλο τον πολιτικό μας χώρο φαντάζομαι).
Ο Νίκος Σβορώνος, έχαιρε μεγάλης τιμής και σεβασμού από εμάς, και ιδιαίτερα, ‘’έτι και έτι’’ περισσότερο, απ΄ το Μιχάλη Χαραλαμπίδη (οι αναφορές του Μιχάλη και οι αφιερώσεις βιβλίων του σ΄ αυτόν, επίσης, είναι συχνές). Ο Σβορώνος στάθηκε δάσκαλος του χώρου μας και η σκέψη του μαστόρεψε τη δική μας σκέψη, της άνοιξε δρόμους, την τροφοδότησε, όπως για παράδειγμα, μπορούμε να διακρίνουμε την επιρροή στη σκέψη μας του διανοητικού του δημιουργήματος, δηλαδή το άρρηκτο δέσιμο της ελληνικής εθνικής συνείδησης με τον αντιστασιακό χαρακτήρα της ταυτότητας του λαού μας. Στο πως δηλαδή, αυτό το χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς απέναντι σε έξω απειλές, από μια απλή αντίδραση του ένστικτου επιβίωσής του, του έγινε ριζικό χαρακτηριστικό, θεμελιώδες γνώρισμά του και πέρασε σ΄ όλα τα επίπεδα της ζωής του (στον πολιτισμό κυρίως) και την καθόρισε. Αποσπάσματα λοιπόν, από το έργο του σπουδαίου αυτού Έλληνα διανοητή και επιστήμονα που στην αρχή ανάφερα, παραθέτω αμέσως παρακάτω.
‘’…ξεκινώ κι εγώ από μια απλή διαπίστωση, που πολλοί διατύπωσαν με διαφορετικούς τρόπους.
Ξαναθυμίζω τη διατύπωση του Rex Wainer, όχι για άλλο λόγο, αλλά γιατί τη βάση της σκέψης του ακολουθεί ένας από τους μεγαλύτερους και ουσιαστικά ελληνικότερους νεοέλληνες δημιουργούς, ο ποιητής Σεφέρης
(Δοκιμές Ι, σ. 520 σημ. 2, ‘’Κ. Καβάφη, Θ.Σ. Έλιοτ : Παράλληλοι’’, σ. 362) :
‘’Ένα μέρος του παρελθόντος πεθαίνει κάθε στιγμή και η θνησιμότητα του μας μολύνει, αν προσκολληθούμε σ΄ αυτό με υπερβολική αγάπη. Ένα μέρος του παρελθόντος μένει πάντα ζωντανό και κινδυνεύουμε καταφρονώντας τη ζωντάνια του’’
Και ο Σεφέρης επιλέγει:
‘’Σε κάθε ανθρώπινο πρόβλημα δεν είναι εύκολο –και λίγοι το πετυχαίνουν- να ξεχωρίσεις το ζωντανό από το θνησιμαίο. Οι δρόμοι της ζωής και του θανάτου είναι μπερδεμένοι και σκοτεινοί, γι αυτό χρειαζόμαστε ολόκληρη την προσήλωσή μας. Ε δ ώ κ ε ί τ α ι ό λ ο τ ο π ρ ό β λ η μ α τ η ς π α ρ ά δ ο σ η ς’’.
Γ. Σεφέρης
Μια τέτοια διαπίστωση συνεπάγεται μια σειρά από ερωτήματα, που βρίσκονται νομίζω στο κέντρο της συζήτησης μας… Και τα ερωτήματα είναι πάνω κάτω τα ακόλουθα :
α. Υπάρχει ή είναι δυνατό να υπάρξει κάποια ταυτότητα ενός λαού, μία και αμετάβλητη, ή τουλάχιστον με ορισμένα καίρια καθοριστικά στοιχεία, σ΄ όλη τη ροή της ιστορίας του ;
Και στην περίπτωση του ελληνικού λαού δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι έχουμε να κάνουμε μ΄ έναν από τους κατ΄ εξοχήν ιστορικούς λαούς… Το μόνο θεμιτό ερώτημα ή μόνη θεμιτή έρευνα είναι εδώ η αναζήτηση ορισμένων κύριων χαρακτηριστικών, που εξακολουθούν να ζουν συνειδητά ή υποσυνείδητα και εξασφαλίζουν κάποια συνέχεια, κάποια πολιτιστική συνέχεια.
β. Αν βέβαια εξ ορισμού τα κύρια αυτά στοιχεία πρέπει να αναζητηθούν στην π α ρ ά δ ο σ η, τίθεται τώρα το εξής δύσκολο ερώτημα : Πρόκειται για μια νέα παράδοση, με αρμονικά ισόρροπα κάθε φορά στοιχεία, που επιβάλλονται και διακρίνονται ξεκάθαρα…;
γ. Τρίτο και κυριότερο ερώτημα : Η ταυτότητα ενός λαού στα διάφορα στάδια της ιστορίας του δημιουργείται μόνο από την παράδοση, έστω κι αν σ΄ αυτήν μπορούν να αναζητηθούν ορισμένα συνεκτικά στοιχεία συνέχειας, ή επίσης και κυρίως, από τα καινούργια στοιχεία που ένας λαός, αν μένει ζωντανός, κατάφερε να δημιουργήσει και ν΄ αναπτύξει ;
…
Κι εδώ ελπίζω όλοι να συμφωνούμε, δεν υπάρχουνε παρθενογενέσεις και η ιστορική εξέλιξη των ιστορικών λαών, ούτε στις παλαιότερες, αλλά πολύ περισσότερο στις νεώτερες εποχές, δεν επιτελείται σε κλειστούς στεγανούς χώρους. Ήδη από την εποχή της ρωμαιοκρατίας, ο μεγαλύτερος ίσως ιστορικός του ελληνισμού, ο Πολύβιος, διαπίστωνε πως ό,τι γίνεται στη Ρώμη βρίσκει τον αντίκτυπό του και τον απόηχό του και στο τελευταίο χωριό της Ανατολής. Και θα ήταν νοσταλγική αφέλεια, οδηγούμενοι από κάποιον χρονικά καθυστερημένο ελληνοκεντρισμό, να ονειρευόμαστε την δημιουργία ενός καθαρά ελληνικού πολιτισμού, διαφορετικού από τα πολιτιστικά επιτεύγματα άλλων λαών, που η ιστορική τους μοίρα ήταν στο κάτω κάτω καλύτερη από τη δική μας.
Θα ήταν ακόμα νομίζω επίμονη άρνηση της πραγματικότητας να πιστεύουμε σήμερα στη δημιουργία αυτόνομων εθνικών πολιτισμών.
Ο δημιουργός, ιδιαίτερα ο δημιουργός πολιτισμού, είναι ταξιδιώτης που ‘’πολλών ανθρώπων είδε άστεα και νόον έγνω’’ και ο Έλληνας δημιουργός, από την πρώτη του ιστορική εμφάνιση ως τα σήμερα, είναι ο κατ΄ εξοχήν ταξιδιώτης, είτε γιατί από τον καιρό που ρίζωσε και βλάστησε στην λιτή ελληνική γη αντικρίζει απ΄ όποιο σημείο κι αν βρίσκεται τη θάλασσα, που τον καλεί για το ταξίδι, είτε γιατί οι φυσικές και ιστορικές συνθήκες τον υποχρέωσαν, για να ολοκληρώσει την υλική του ζωή, ν΄ αναζητήσει τα μέσα έξω από τον ισχνό του τόπο.
Έπειτα ο ελληνικός χώρος στις γεωγραφικές, οικονομικές, κοινωνικές και πνευματικές δομές αποτέλεσε πάντα σ΄ ολόκληρη την ιστορία του έναν οριακό χώρο ανάμεσα σε δυο ξεχωριστούς κόσμους –ανατολικό και δυτικό- που δεν έμειναν ποτέ στεγανά κλειστοί. Και στην επικοινωνία ανάμεσα στους δυο αυτούς κόσμους ο ρόλος του ελληνισμού ήταν πρωταρχικός. Γιατί, όχι μόνο οι Έλληνες από την αυγή της ιστορίας τους, απλώθηκαν ακτινωτά σ΄ ολόκληρο το μεσογειακό χώρο και πέραν αυτού με τις αρχαίες αποικίες, τις νεώτερες παροικίες και την κατά καιρούς επεκτατική πολιτική των διαφόρων πολιτικών σχηματισμών του ελληνισμού, αλλά και οι διάφοροι λαοί της Δύσης και της Ανατολής κατέκλυσαν κατά καιρούς πρόσκαιρα ή μονιμότερα τον ελληνικό χώρο. Έτσι ο χώρος αυτός δίκαια μπορεί να χαρακτηριστεί σ τ α υ ρ ο δ ρ ό μ ι τ ω ν λ α ώ ν.
Μ΄ άλλα λόγια, ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της ιστορίας μας είναι και παραμένει ο ο ρ ι α κ ό ς τ η ς χ α ρ α κ τ ή ρ α ς. Το χαρακτηριστικό αυτό είναι το κύριο και πάντα ζωντανό στοιχείο της ελληνικής παράδοσης. Η παραγνώρισή του από το νοσταλγικό αναζητητή μιας κάποιας ελληνικής ταυτότητας με ακραιφνή, αμιγή ελληνικά στοιχεία αποπροσανατολίζει την ελληνική σκέψη, αρνείται ολόκληρη την ελληνική δημιουργία, από τον Ερωτόκριτο ως το Σεφέρη, και μπορεί να καταλήξει σε τεχνητά, επαρχιακά κατασκευάσματα.''
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.