Από Γεωργία Χάρδα
Όσο διάβαζα τον Χαν, σκεφτόμουν πόσο παράξενα χρησιμοποιούμε σήμερα τη λέξη «ελπίδα». Την προφέρουμε συχνά σαν παρηγοριά, σχεδόν μηχανικά, λες και αρκεί για να μαλακώσει ό,τι μας τρομάζει. Κι όμως, στο Πνεύμα της Ελπίδας κατά της Κοινωνίας του Φόβου, η ελπίδα δεν μοιάζει καθόλου ήσυχη. Μοιάζει περισσότερο με κάτι εύθραυστο που επιμένει να υπάρχει ακόμη κι όταν όλα γύρω δείχνουν να καταρρέουν.
Ο Κορεάτης φιλόσοφος δεν αντιμετωπίζει την ελπίδα σαν μια αφελή παρηγοριά που υπόσχεται πως «όλα θα πάνε καλά». Κι ίσως αυτό είναι το πιο συγκλονιστικό στοιχείο του βιβλίου. Σε μια κοινωνία που έχει σχεδόν εμμονή με τη θετικότητα, την αυτοβελτίωση και την υποχρεωτική αισιοδοξία, εκείνος τολμά να πει πως η ελπίδα είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο και πολύ πιο ανθρώπινο.
Σε μια από τις πιο όμορφες στιγμές του βιβλίου, φέρνει τον Friedrich Nietzsche να μιλήσει για την ελπίδα σαν ένα ουράνιο τόξο πάνω από το τραχύ ρεύμα της ζωής. Μου άρεσε αυτή η εικόνα όχι επειδή είναι αισιόδοξη, αλλά επειδή δεν κρύβει τη βία του νερού. Η ζωή παραμένει απότομη, αβέβαιη, συχνά επικίνδυνη και παρ’ όλα αυτά κάτι επιμένει. Σαν να λέει ο Χαν πως η ελπίδα δεν έρχεται όταν κοπάσουν όλα, αλλά όταν, μέσα στην αναταραχή, εξακολουθείς να αφήνεις ένα μικρό περιθώριο στο άγνωστο.
Αυτό που με συγκίνησε περισσότερο είναι πως ο συγγραφέας απομακρύνει την ελπίδα από την αισιοδοξία. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου σχεδόν μας επιβάλλεται να είμαστε αισιόδοξοι. Να χαμογελάμε, να «σκεφτόμαστε θετικά», να μην αφήνουμε χώρο στη θλίψη, στην αμφιβολία ή στον φόβο. Κι όμως, ο Χαν μοιάζει να υποστηρίζει ότι η αισιοδοξία πολλές φορές είναι επιφανειακή, γιατί αποφεύγει τη σύγκρουση με το δύσκολο. Σαν να προσπαθεί να καλύψει τον πόνο με ένα λεπτό πέπλο βεβαιότητας.
Η αληθινή ελπίδα, αντίθετα, έχει μέσα της ρωγμές. Αναγνωρίζει το σκοτάδι. Δεν αρνείται την απώλεια, την αγωνία ή την αποτυχία. Και ίσως γι’ αυτό να μοιάζει πιο αληθινή. Δεν σου λέει ότι το αύριο θα είναι σίγουρα καλύτερο. Σου λέει μόνο πως, ακόμη κι όταν όλα μοιάζουν εύθραυστα, ο άνθρωπος έχει μια παράξενη ικανότητα να συνεχίζει να κοιτά μπροστά.
Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες σκέψεις του βιβλίου είναι ότι η απαισιοδοξία δεν διαφέρει τόσο από την αισιοδοξία όσο πιστεύουμε. Η μία μοιάζει να είναι ο καθρέφτης της άλλης. Και οι δύο εγκλωβίζονται σε μια βεβαιότητα: η αισιοδοξία είναι βέβαιη ότι όλα θα πάνε καλά, η απαισιοδοξία βέβαιη ότι όλα θα καταρρεύσουν. Η ελπίδα όμως δεν κατοικεί στη βεβαιότητα. Κατοικεί στην ανοιχτότητα. Στην αποδοχή ότι το μέλλον δεν έχει γραφτεί ακόμη.
Το βιβλίο σε κάνει να αναρωτιέσαι αν έχουμε ακόμη χώρο για ελπίδα ή έχουμε μάθει να λειτουργούμε μόνο μέσα από φόβο; Γιατί ο φόβος σήμερα μοιάζει να έχει απλωθεί παντού, σχεδόν αθόρυβα. Υπάρχει στον τρόπο που σχεδιάζουμε το μέλλον, στις σχέσεις μας, στη διαρκή ανάγκη να αποδεικνύουμε κάτι, ακόμη και στη σιωπηλή αυστηρότητα με την οποία κοιτάζουμε τον εαυτό μας. Φοβόμαστε μήπως αποτύχουμε, μήπως μείνουμε πίσω, μήπως μείνουμε μόνοι, μήπως τελικά δεν ανταποκριθούμε σε όσα περιμένουν οι άλλοι ή εμείς οι ίδιοι από εμάς.
Ο Χαν περιγράφει μια κοινωνία όλο και πιο ναρκισσιστική, μια κοινωνία που σταδιακά χάνει την επαφή, τη σύνδεση, το αληθινό άγγιγμα. Και αυτή η παρατήρηση πονάει, ίσως επειδή μοιάζει τόσο αληθινή. Ζούμε συνδεδεμένοι διαρκώς μέσα από οθόνες, κι όμως τόσο συχνά αισθανόμαστε βαθιά μόνοι. Η ανθρώπινη επαφή γίνεται πιο σπάνια, η ευαλωτότητα σχεδόν απαγορευμένη. Μέσα σε αυτή την απομάκρυνση, το άγχος δεν μειώνεται· μεγαλώνει. Ο άνθρωπος κλείνεται όλο και περισσότερο στον εαυτό του, μέχρι που ο ίδιος του ο εαυτός γίνεται ένα είδος φυλακής.
Και ίσως εκεί το βιβλίο γίνεται πιο σπαρακτικό αλλά και πιο ελπιδοφόρο. Γιατί ο Χαν μοιάζει να λέει ότι η ελπίδα δεν εμφανίζεται όταν όλα πηγαίνουν καλά. Η βαθύτερη μορφή της γεννιέται όταν ο άνθρωπος ακουμπά σχεδόν την απελπισία. Σαν κάτι να βλασταίνει ακριβώς στο όριο της καταστροφής. Στο χείλος της αβύσσου, όταν νομίζεις ότι δεν υπάρχει τίποτα άλλο να κρατηθείς, εμφανίζεται μια μικρή αλλά πεισματική δυνατότητα να συνεχίσεις.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Koρεάτης Φιλόσοφος στρέφεται και στην επιστολή Προς Ρωμαίους, εκεί όπου η ελπίδα συνδέεται με κάτι που ακόμη δεν φαίνεται, κάτι που δεν έχει δοθεί στα μάτια του ανθρώπου. Μου άρεσε αυτή η σκέψη γιατί μοιάζει να φωτίζει ολόκληρο το βιβλίο. Η ελπίδα, εδώ, δεν παρουσιάζεται σαν βεβαιότητα ούτε σαν υπόσχεση ότι όλα θα πάνε καλά. Αντίθετα, υπάρχει επειδή ακριβώς το μέλλον παραμένει ανοιχτό. Αν ο άνθρωπος έβλεπε ήδη αυτό που περιμένει, τότε ίσως να μην υπήρχε ανάγκη
Τα βιβλία του Χαν δεν είναι ποτέ εύκολα… Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δύναμή του. Σε αναγκάζει να κοιτάξεις τον φόβο χωρίς υπεκφυγές, αλλά ταυτόχρονα σου θυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν επιβιώνει μόνο από βεβαιότητες. Επιβιώνει κι από μικρές, σχεδόν αόρατες πράξεις ελπίδας.
Και ίσως τελικά η ελπίδα να μην είναι κάτι θορυβώδες ή ηρωικό, αλλά κάτι πολύ πιο ήσυχο: η επιμονή να συνεχίζεις ακόμη κι όταν δεν μπορείς να διακρίνεις καθαρά τι σε περιμένει. Σε μια εποχή που μοιάζει να εκπαιδεύει τους ανθρώπους στον φόβο, αυτή η μικρή επιμονή ίσως να είναι ήδη μια μορφή αντίστασης.
Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν, «Το πνεύμα της Ελπίδας /Κατά της Κοινωνίας του Φόβου» Μετάφραση: Βασίλης Τσαλής, Εκδόσεις OPERA
πηγήhttps://www.fractalart.gr/to-pneyma-tis-elpidas/
Ο Κορεάτης φιλόσοφος δεν αντιμετωπίζει την ελπίδα σαν μια αφελή παρηγοριά που υπόσχεται πως «όλα θα πάνε καλά». Κι ίσως αυτό είναι το πιο συγκλονιστικό στοιχείο του βιβλίου. Σε μια κοινωνία που έχει σχεδόν εμμονή με τη θετικότητα, την αυτοβελτίωση και την υποχρεωτική αισιοδοξία, εκείνος τολμά να πει πως η ελπίδα είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο και πολύ πιο ανθρώπινο.
Σε μια από τις πιο όμορφες στιγμές του βιβλίου, φέρνει τον Friedrich Nietzsche να μιλήσει για την ελπίδα σαν ένα ουράνιο τόξο πάνω από το τραχύ ρεύμα της ζωής. Μου άρεσε αυτή η εικόνα όχι επειδή είναι αισιόδοξη, αλλά επειδή δεν κρύβει τη βία του νερού. Η ζωή παραμένει απότομη, αβέβαιη, συχνά επικίνδυνη και παρ’ όλα αυτά κάτι επιμένει. Σαν να λέει ο Χαν πως η ελπίδα δεν έρχεται όταν κοπάσουν όλα, αλλά όταν, μέσα στην αναταραχή, εξακολουθείς να αφήνεις ένα μικρό περιθώριο στο άγνωστο.
Αυτό που με συγκίνησε περισσότερο είναι πως ο συγγραφέας απομακρύνει την ελπίδα από την αισιοδοξία. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου σχεδόν μας επιβάλλεται να είμαστε αισιόδοξοι. Να χαμογελάμε, να «σκεφτόμαστε θετικά», να μην αφήνουμε χώρο στη θλίψη, στην αμφιβολία ή στον φόβο. Κι όμως, ο Χαν μοιάζει να υποστηρίζει ότι η αισιοδοξία πολλές φορές είναι επιφανειακή, γιατί αποφεύγει τη σύγκρουση με το δύσκολο. Σαν να προσπαθεί να καλύψει τον πόνο με ένα λεπτό πέπλο βεβαιότητας.
Η αληθινή ελπίδα, αντίθετα, έχει μέσα της ρωγμές. Αναγνωρίζει το σκοτάδι. Δεν αρνείται την απώλεια, την αγωνία ή την αποτυχία. Και ίσως γι’ αυτό να μοιάζει πιο αληθινή. Δεν σου λέει ότι το αύριο θα είναι σίγουρα καλύτερο. Σου λέει μόνο πως, ακόμη κι όταν όλα μοιάζουν εύθραυστα, ο άνθρωπος έχει μια παράξενη ικανότητα να συνεχίζει να κοιτά μπροστά.
Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες σκέψεις του βιβλίου είναι ότι η απαισιοδοξία δεν διαφέρει τόσο από την αισιοδοξία όσο πιστεύουμε. Η μία μοιάζει να είναι ο καθρέφτης της άλλης. Και οι δύο εγκλωβίζονται σε μια βεβαιότητα: η αισιοδοξία είναι βέβαιη ότι όλα θα πάνε καλά, η απαισιοδοξία βέβαιη ότι όλα θα καταρρεύσουν. Η ελπίδα όμως δεν κατοικεί στη βεβαιότητα. Κατοικεί στην ανοιχτότητα. Στην αποδοχή ότι το μέλλον δεν έχει γραφτεί ακόμη.
Το βιβλίο σε κάνει να αναρωτιέσαι αν έχουμε ακόμη χώρο για ελπίδα ή έχουμε μάθει να λειτουργούμε μόνο μέσα από φόβο; Γιατί ο φόβος σήμερα μοιάζει να έχει απλωθεί παντού, σχεδόν αθόρυβα. Υπάρχει στον τρόπο που σχεδιάζουμε το μέλλον, στις σχέσεις μας, στη διαρκή ανάγκη να αποδεικνύουμε κάτι, ακόμη και στη σιωπηλή αυστηρότητα με την οποία κοιτάζουμε τον εαυτό μας. Φοβόμαστε μήπως αποτύχουμε, μήπως μείνουμε πίσω, μήπως μείνουμε μόνοι, μήπως τελικά δεν ανταποκριθούμε σε όσα περιμένουν οι άλλοι ή εμείς οι ίδιοι από εμάς.
Ο Χαν περιγράφει μια κοινωνία όλο και πιο ναρκισσιστική, μια κοινωνία που σταδιακά χάνει την επαφή, τη σύνδεση, το αληθινό άγγιγμα. Και αυτή η παρατήρηση πονάει, ίσως επειδή μοιάζει τόσο αληθινή. Ζούμε συνδεδεμένοι διαρκώς μέσα από οθόνες, κι όμως τόσο συχνά αισθανόμαστε βαθιά μόνοι. Η ανθρώπινη επαφή γίνεται πιο σπάνια, η ευαλωτότητα σχεδόν απαγορευμένη. Μέσα σε αυτή την απομάκρυνση, το άγχος δεν μειώνεται· μεγαλώνει. Ο άνθρωπος κλείνεται όλο και περισσότερο στον εαυτό του, μέχρι που ο ίδιος του ο εαυτός γίνεται ένα είδος φυλακής.
Και ίσως εκεί το βιβλίο γίνεται πιο σπαρακτικό αλλά και πιο ελπιδοφόρο. Γιατί ο Χαν μοιάζει να λέει ότι η ελπίδα δεν εμφανίζεται όταν όλα πηγαίνουν καλά. Η βαθύτερη μορφή της γεννιέται όταν ο άνθρωπος ακουμπά σχεδόν την απελπισία. Σαν κάτι να βλασταίνει ακριβώς στο όριο της καταστροφής. Στο χείλος της αβύσσου, όταν νομίζεις ότι δεν υπάρχει τίποτα άλλο να κρατηθείς, εμφανίζεται μια μικρή αλλά πεισματική δυνατότητα να συνεχίσεις.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Koρεάτης Φιλόσοφος στρέφεται και στην επιστολή Προς Ρωμαίους, εκεί όπου η ελπίδα συνδέεται με κάτι που ακόμη δεν φαίνεται, κάτι που δεν έχει δοθεί στα μάτια του ανθρώπου. Μου άρεσε αυτή η σκέψη γιατί μοιάζει να φωτίζει ολόκληρο το βιβλίο. Η ελπίδα, εδώ, δεν παρουσιάζεται σαν βεβαιότητα ούτε σαν υπόσχεση ότι όλα θα πάνε καλά. Αντίθετα, υπάρχει επειδή ακριβώς το μέλλον παραμένει ανοιχτό. Αν ο άνθρωπος έβλεπε ήδη αυτό που περιμένει, τότε ίσως να μην υπήρχε ανάγκη
Τα βιβλία του Χαν δεν είναι ποτέ εύκολα… Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δύναμή του. Σε αναγκάζει να κοιτάξεις τον φόβο χωρίς υπεκφυγές, αλλά ταυτόχρονα σου θυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν επιβιώνει μόνο από βεβαιότητες. Επιβιώνει κι από μικρές, σχεδόν αόρατες πράξεις ελπίδας.
Και ίσως τελικά η ελπίδα να μην είναι κάτι θορυβώδες ή ηρωικό, αλλά κάτι πολύ πιο ήσυχο: η επιμονή να συνεχίζεις ακόμη κι όταν δεν μπορείς να διακρίνεις καθαρά τι σε περιμένει. Σε μια εποχή που μοιάζει να εκπαιδεύει τους ανθρώπους στον φόβο, αυτή η μικρή επιμονή ίσως να είναι ήδη μια μορφή αντίστασης.
Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν, «Το πνεύμα της Ελπίδας /Κατά της Κοινωνίας του Φόβου» Μετάφραση: Βασίλης Τσαλής, Εκδόσεις OPERA
πηγήhttps://www.fractalart.gr/to-pneyma-tis-elpidas/
ΠΗΓΗ:https://antifono.gr/i-dyskoli-techni-tis-elpidas/?fbclid=IwdGRjcAR8_ehjbGNrBHz8F2V4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHkEsz7Ibznp8E-AP4pluxgh9VgM2aza2tISBZfIHOmoieP3AUtneFi9DbyTD_aem_dbY0Gtyl4vFiNTcaND8MDA
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.