«Μην φας! Έχουμε γρύλλο..»

Από το αγροτοκτηνοτροφικό ζήτημα στην εντομοφαγία

Ευγενία Σαρηγιαννίδη

08/01/2026

Είναι έκδηλο ότι η καταστροφή του πρωτογενούς παραγωγικού τομέα γίνεται με τρόπο συστηματικό και επιδοτούμενο εδώ και πολλά χρόνια. Αφορά εξίσου τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία, την μελισσοκομία. Ο αγροτικός πληθυσμός διαρκώς συρρικνώνεται. Τα χωριά αδειάζουν. Προτείνεται ο εποικισμός τους από αλλοδαπούς και αλλόθρησκους πληθυσμούς, ενώ οι πόλεις γεμίζουν ασφυκτικά.

Τίθεται λοιπόν ένα πρώτο ερώτημα τι θα αντικαταστήσει τους παραγωγούς του πρωτογενούς τομέα; Αυτό που εύστοχα περιέγραφε ο Δερμεντζόγλου σε μια πρόσφατη γελοιογραφία του: «Rooms to let, Trolls, Influencers και Entrepreneurs»;

Άλλωστε, το πραγματικό υπαρξιακό πρόβλημα της Ελλάδας είναι συγκεκριμένο. Όχι αφηρημένο και αόριστο. Είναι αυτό που διέρχεται καταρχάς από τη διατροφική αυτοσυντήρηση ενός λαού. Διότι, για να έχουμε υπαρξιακό…. Πρέπει προηγουμένως να υπάρχουμε. Να υπάρχουμε βιολογικά, δηλαδή να έχουμε «να φάμε», αλλά να υπάρχουμε και πολιτισμικά. Διότι, οι διατροφικές συνήθειες ενός λαού συνιστούν συγκροτητικό στοιχείο της κοινωνίας. Ο κάθε λαός έχει την «κουζίνα» του. Και η κουζίνα αυτή, όχι μόνο δίνει πολλές πληροφορίες για τις συνήθειες, τις έξεις, τη νοοτροπία, την σχέση με το φυσικό περιβάλλον, την γεωγραφία, την ιστορία κλπ. του συγκεκριμένου λαού, αλλά είναι βασικό συστατικό στοιχείο του πολιτισμού του. Η παγκοσμιοποίηση μεταξύ πολλών άλλων στοχεύει στην ομογενοποίηση των λαών δια της κατάργησης της κουζίνας του καθενός. Μέσα από διάφορα προσχήματα (την οικολογία, τις ασθένειες των ζώων, την ακρίβεια, την ευκολία στην πρόσβαση και κατανάλωση τροφής, τις κουλτούρες vegan κλπ.), επιχειρείται να καταργηθούν οι τοπικές διατροφικές συνήθειες με τις ιδιαιτερότητές τους.

Τίθεται λοιπόν ένα δεύτερο ερώτημα: Τι θα τρώμε; Έντομα και μεταλλαγμένα, επεξεργασμένα «τρόφιμα»; Μήπως θα φτάσουμε άραγε στην πραγματοποίηση ταινιών επιστημονικής φαντασίας, όπως η ταινία «Soylent Green» του 1973, όπου ανακύκλωναν τους νεκρούς ανθρώπους διαθέτοντας τους στην αγορά ως τρόφιμο υψηλής θρεπτικής αξίας; Σήμερα, αυτό ακούγεται ακόμα ακραίο. Πολύ ακραίο όμως πριν από ελάχιστα χρόνια ήταν να τρως σκουλήκια και γρύλλους.

Αφού προηγουμένως τα «ανθρώπινα κοπάδια» εκπαιδεύτηκαν να καταναλώνουν τροφή που προέρχεται από μαζικά εργοστάσια παραγωγής τροφίμων, λίγο πολύ όπως τα σταβλισμένα ζώα καταναλώνουν μαζικά επεξεργασμένες ζωοτροφές, τώρα οφείλουν να «εκσυγχρονιστούν» και να κάνουν ένα βήμα παραπέρα. Να αρχίσουν μαζικά να τρέφονται με έντομα και επεξεργασμένα τρόφιμα, γεγονός που αποτελεί ακόμα μια εκδοχή σε επίπεδο νοοτροπιών της κινεζοποίησης του πλανήτη και μάλιστα του δυτικού τμήματος αυτού του πλανήτη, με made in USA πολυπολιτισμική σάλτσα. Συνοπτικά, θα σημειώναμε πως η εντομοφαγία είναι κεντρικό εργαλείο διάσπασης της πολιτισμικής ιδιοπροσωπίας των λαών και μετατροπής τους σε ανθρώπινο πλεόνασμα, που «κάτι θα του πετούν για να τρέφεται», αλλά ο ίδιος δεν θα μπορεί να παράγει τις διατροφικές συνθήκες αυτοσυντήρησής του.

Μάλιστα όπως διαβάζουμε σε επιστημονική μεταπτυχιακή εργασία που πραγματοποιήθηκε υπό την επίβλεψη του Εργαστηρίου Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας της Σχολής Γεωπονικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (1): «Παρά την τεχνολογική εξέλιξη και την επιστημονική πρόοδο που έχουν βελτιώσει το βιοτικό επίπεδο, υπολογίζεται ότι περίπου 300 εκατομμύρια άνθρωποι θα συνεχίσουν να πλήττονται από υποσιτισμό μέχρι το 2050 λόγω της συνεχούς αύξησης του πληθυσμού (Alexandratos and Bruinsma, 2012). Σύμφωνα με υπολογισμούς του Παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων (FAO, 2009) για την επαρκή κάλυψη των διατροφικών απαιτήσεων του πλανήτη, συμπεριλαμβανομένων και των ζώων, θα πρέπει να αυξηθεί η παραγωγή τροφίμων κατά 70% έως το 2050 σε σχέση με το 2009. Συγκεκριμένα, έως το 2050 ο πληθυσμός αναμένεται να αγγίξει τα 9 δισεκατομμύρια που συνεπάγεται αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής κρέατος (Boland et al., 2013; United Nations, 2017). Η αυξανόμενη τάση του πληθυσμού σε συνδυασμό με την αυξανόμενη ζήτηση τροφών πλούσιων σε πρωτεΐνη οδήγησε στην αναζήτηση εναλλακτικών πηγών (Alexandratos and Bruinsma, 2012; Van Huis, 2013; Tilman and Clark, 2014). Η αυξημένη παραγωγή τροφίμων που χρησιμοποιούνται για ζωοτροφές, όπως η σόγια και η ζωική παραγωγή, ευθύνονται για την αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου και την κλιματική αλλαγή. Συγκεκριμένα, η παραγωγή κρέατος σε μεγάλη κλίμακα σχετίζεται με την χρήση μεγάλων εκτάσεων γης για βόσκηση, αντιβιοτικών, μεγάλης ποσότητας νερού και με την αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου (Steinfeld et al., 2006; FAO, 2009; Foley et al., 2011; Gerber et al., 2013; Mekonnen and Hoekstra 2012). Για την μείωση του αποτυπώματος του άνθρακα στον πλανήτη προτείνονται λοιπόν εναλλακτικά συστήματα που θα είναι σε θέση να παράγουν αρκετή ποσότητα τροφής σε μικρότερη έκταση γης (Derler et al., 2021). Ένα τέτοιο σύστημα αποτελεί η εκτροφή εντόμων, καθώς, σε αντίθεση με τις παραδοσιακές πηγές πρωτεΐνης, παράγει χαμηλότερες ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου, χρειάζεται μικρότερη ποσότητα νερού και έκταση γης, έχει καλύτερη απόδοση μετατροπής τροφής σε βιομάζα και είναι δυνατή η χρήση αγροτικών παραπροϊόντων ως θρεπτικό υπόστρωμα των εντόμων (Van Huis et al., 2013; Garofalo et al., 2019; Gasco et al., 2020). Η μελέτη του τομέα των βρώσιμων εντόμων ξεκίνησε το 2017, όπου συγκεκριμένα είδη έλαβαν έγκριση για ενσωμάτωση στην ιχθυοκαλλιέργεια ( EU, 2017). Τα βρώσιμα έντομα έχουν υψηλή διατροφική αξία καθώς είναι καλή πηγή εύπεπτων πρωτεϊνών, απαραίτητων αμινοξέων και λιπών (Oonincx et al., 2012; De Marco et al., 2015; Malla et al., 2022). Η πρόκληση της βιομηχανίας εκτροφής εντόμων είναι η εξασφάλιση μίας οικονομικής, αποδοτικής και βιώσιμης παραγωγή εντόμων για τη χρήση τους ως ζωοτροφή ή ανθρώπινη κατανάλωση.»

Μάλιστα, «με βάση τα δεδομένα, η αγορά βρώσιμων εντόμων προβλέπεται να φθάσει στα 17,95 δισ. δολάρια έως το 2033 από 1,49 δισ. δολάρια που ήταν το 2023» (2), γιατί πάντα όπου υπάρχουν καλές προθέσεις, υπάρχει και υπερκέρδος και μάλιστα συγκεντρωμένο στα χέρια των ολίγων που θα μπορούν να παράγουν και να διαθέτουν αυτό το είδος τροφών.

Από την πλευρά του, ο FAO και οι επιστήμονες που ασχολούνται με τις έρευνες γύρω από την καταλληλόλητα ή μη των εντόμων ως τροφή, ισχυρίζονται πως τα έντομα συνιστούν μια πολύ σημαντική πηγή πρωτεΐνης με υψηλή διατροφική αξία, η οποία μάλιστα δεν είναι επιβαρυντική για τον πλανήτη. Με απλά λόγια, όπως επισημαίνουν, όχι μόνο τα τρως χωρίς να πάθεις τίποτα, αλλά σε ωφελούνε κιόλας. Άλλωστε, τα έντομα τρώγονται ήδη στις ασιατικές κοινωνίες, είναι τμήμα της κουλτούρας τους. Βέβαια, επεκτείνοντας αυτό το σκεπτικό θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς πως στην Κίνα τρώνε σκύλους, χωρίς να παθαίνουν τίποτα. Γιατί δεν θα μπορούσαμε να επεξεργαστούμε από την πλευρά μας αυτήν την διατροφική εναλλακτική;

Και για να προβοκάρουμε ακόμα περισσότερο αυτήν την φαιδρή και παγκοσμιοποιητική επιχειρηματολογία ας σκεφτούμε πως σε πρωτόγονους πληθυσμούς ήταν (ίσως είναι ακόμα άτυπα;), εν ισχύ ο κανιβαλισμός. Αυτοί οι άνθρωποι έτρωγαν για χρόνια ανθρώπους, χωρίς να παθαίνουν τίποτα. Και μάλιστα, τώρα που ο υπερπληθυσμός βαραίνει τον πλανήτη, η ανθρωποφαγία θα μπορούσε να θεωρηθεί οικολογική πρακτική. Γιατί να μην επιχειρήσουμε λοιπόν τον εμπλουτισμό της διατροφής μας και με άλλα πολιτισμικά παραδείγματα; Γιατί να μην εντάξουμε νέες, καινοτόμες και προηγμένες διατροφικές συνήθειες, απαλλάσσοντάς τον πολιτισμό μας από τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις ενός διατροφικού δογματισμού; Αφού το ζητούμενο είναι η «πρόοδος», η υγεία και η «οικολογία», πολλά μπορούμε να τρώμε, που για μας μέχρι τώρα «δεν τρωγόντουσαν με τίποτα», από τα οποία όμως, όχι μόνο «δεν παθαίνουμε τίποτα», όπως τουλάχιστον ισχυρίζονται ορισμένοι «ειδήμονες», αλλά προάγουν συγχρόνως τη δήθεν οικολογική μας συνείδηση…

Γιατί όχι λοιπόν; Γιατί όχι «Soylent Green»; Εφόσον όπως λέγεται «Είμαστε ότι τρώμε», ας συλλογιστούμε τι θα τρώμε για να σκεφτούμε τι και ποιοι θα γίνουμε…

Παραπομπές

(1) Μεταπτυχιακή Διατριβή, Κοκονάκη Φ. «Μελέτη της Ανάπτυξης του εντόμου Tenebrio molitor L. (Coleoptera: Tenebrionidae) σε δίαιτες με βάση παραπροϊόντα της αγροτικής παραγωγής.», Βόλος 2025, Εργαστήριο Εντομολογίας & Γεωργικής Ζωολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Εισαγωγή
(2) Edible Insects Market Poised for Massive Growth, Projected to Reach $17.95 Billion by 2033 from $1.49 Billion in 2023 | Exclusive Report by Meticulous Research®


Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com