Το δημογραφικό πρόβλημα

από Ευάγγελος Κοροβίνης

-4 Φεβρουαρίου 2026
Το δημογραφικό πρόβλημα στην χώρα μας και αλλού προσλαμβάνει τα τελευταία χρόνια δραματικές διαστάσεις. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 οι θάνατοι είναι περισσότεροι από τις γεννήσεις στην Ελλάδα, ενώ το 2025 οι γεννήσεις- πάντα στην χώρα μας- έπεσαν κάτω από το ψυχολογικό όριο των 70.000,την ίδια στιγμή που οι θάνατοι ήταν διπλάσιοι. Τα τελευταία χρόνια ο δείκτης γονιμότητας, που καταδεικνύει τον αριθμό των παιδιών που γεννούν οι γυναίκες σε όλη την διάρκεια της αναπαραγωγικής τους ζωής, είναι πολύ χαμηλός. Βρίσκεται, συγκεκριμένα, στα επίπεδα των 1,3-1,4 παιδιών ανά γυναίκα, αρκετά πιο κάτω από τα 2,1 παιδιά ανά γυναίκα που απαιτούνται για την αναπλήρωση των γενεών και την σταθεροποίηση του πληθυσμού.

Τα αίτια του φαινομένου είναι ποικίλα. Τα κοινωνικοοικονομικά αίτια είναι τα πλέον προφανή και συζητούμενα. Όλοι αναφέρονται στο υψηλό κόστος ζωής και στέγασης, το υψηλό επίσης κόστος εκπαίδευσης των παιδιών και στον ανεπαρκή αριθμό παιδικών σταθμών καθώς και στα βραχέα σχετικά διαστήματα αδειών εγκυμοσύνης και λοχείας.

Οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες δεν είναι οι μόνοι όμως στους οποίους οφείλεται το οξύ δημογραφικό πρόβλημα. Η χώρα μας δεν το μονοπωλεί. Οι γεννήσεις πέφτουν δραματικά σε όλα τα δυτικά κράτη όπως και σε ορισμένα μη δυτικά. Τα πρωτεία στην πτώση των γεννήσεων τα έχει η Νότια Κορέα, μια από τις πιο αναπτυγμένες οικονομίες του πλανήτη που βρίσκεται μάλιστα σε φάση ταχείας ανάπτυξης. Ο δείκτης γονιμότητας στην Νότια Κορέα είναι 0,72 παιδιά ανά γυναίκα, ενώ ο πληθυσμός της χώρας αυτής αναμένεται να μειωθεί κατά το ήμισυ στα επόμενα 22 χρόνια, αν δεν αναπληρωθεί από την εισροή μεταναστών. Ισχυρή ένδειξη για την ύπαρξη και άλλων αιτίων που ενέχονται για την πτώση των γεννήσεων, πέραν των κοινωνικοοικονομικών, είναι και το γεγονός ότι οι γυναίκες χαμηλού εισοδήματος γεννούν περισσότερα παιδιά από τις γυναίκες με αξιοπρεπείς οικονομικές αποδοχές.

Ιστορικά μια πρώτη κάμψη των γεννήσεων στις δυτικές χώρες εμφανίσθηκε μεταξύ των δύο Παγκοσμίων πολέμων και συνδέθηκε με την ηθική καταξίωση του προγραμματισμού των γεννήσεων και της χρήσης αντισυλληπτικών μέσων, που τα καταδίκαζε η καθολική εκκλησία. Ανάμεσα στην περίοδο αυτήν και την κατά πολύ μεγαλύτερη κάμψη των γεννήσεων που σημειώθηκε μετά το 1960,μεσολάβησε μια έκρηξη γεννήσεων μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, η οποία αποδόθηκε στην σημαντική άνοδο του μισθού των ανδρών.

Μετά το 1960 και πάντα στην Δύση το φαινόμενο της πτώσης των γεννήσεων αποκτά μεγαλύτερη δυναμική και μονιμότερα χαρακτηριστικά. Η μεγάλη αυτή κάμψη των γεννήσεων, που σε ορισμένες χώρες έπεσε γρήγορα κάτω από τα επίπεδα αναπλήρωσης των γενεών, συνδέθηκε με την σεξουαλική απελευθέρωση καθώς και με το δεύτερο κύμα του φεμινισμού, που στράφηκε κατά των διακρίσεων εις βάρος των γυναικών στους χώρους εργασίας και καταδίκασε τα στερεότυπα στον καταμερισμό καθηκόντων των δύο φύλων. Στερεότυπα σύμφωνα με τα οποία ο άνδρας εργάζεται και η γυναίκα ασχολείται με τα οικιακά και την ανατροφή των παιδιών.

Από το 1960 και μετά απαξιώνεται σταδιακά ο θεσμός της οικογένειας και η γονεϊκότητα. Όχι μόνον η μητρότητα αλλά και η πατρότητα. Σε πρώτη προτεραιότητα τίθεται η καριέρα και η απόλαυση της ζωής. Παγίως στο παρελθόν ο θεσμός της οικογένειας αντιστρατεύονταν την τάση αποφυγής της ευθύνης για ανατροφή των παιδιών που διακρίνει το ανθρώπινο είδος και ιδιαίτερα τους άνδρες. Η οικογένεια συγκρατούσε παραδοσιακά τους ανθρώπους κοντά στους απογόνους τους και υποχρέωνε τα δύο φύλα να συμμετέχουν στην ανατροφή των τέκνων τους. Δεν είναι παράξενο λοιπόν που η αποδυνάμωση του οικογενειακού θεσμού είχε και έχει βαριές δημογραφικές επιπτώσεις.

Αν δεν αποδυναμώνεται και ατροφεί ο θεσμός του γάμου και της οικογένειας, αποσπάται πάντως από κάθε ιερότητα και από την αντίληψη ότι υπάρχει εν μέρει για την αναπαραγωγή και την γέννηση παιδιών. Εκπίπτει σε «σύμφωνο συμβίωσης», μια προσωρινή συμφωνία που αποβλέπει στην ικανοποίηση της προσωπικής επιθυμίας. Το διαζύγιο γίνεται κατά πολύ συχνότερο όπως και η ακολασία.

Στα πλαίσια αυτά πρέπει να τοποθετηθεί η κατάρρευση των γεννήσεων μετά το 2010, πολύ πιο κάτω από τα επίπεδα αναπλήρωσης των γενεών. Ακόμη και οι λίγοι γάμοι που γίνονται αφορούν ηλικίες των γυναικών που βρίσκονται κοντά στο τέρμα της αναπαραγωγικής ικανότητάς των. Ο γάμος εξάλλου μετά το 2010 θεωρείται «είδος πολυτελείας» που προορίζεται μόνον για τις ανώτερες τάξεις. Πολύ διαδεδομένο τα τελευταία χρόνια είναι και το «εικονικό» σεξ μέσω διαδικτύου, χωρίς καμία φυσική επαφή. Οπότε πώς να γίνει λόγος για τεκνοποίηση, έστω και από «ατύχημα».

Το κραχ που σημειώνεται στις γεννήσεις απασχολεί ακόμη και τις λεγόμενες φιλελεύθερες κυβερνήσεις, στην φρασεολογία των οποίων κυριαρχούν οι λέξεις «ελευθερία», «ιδιωτικότητα» και «επιλογή». Οι κυβερνήσεις αυτές έχουν θορυβηθεί επειδή το δημογραφικό πρόβλημα απειλεί να τινάξει στον αέρα τους αναπτυξιακούς ρυθμούς των κρατών, τα συνταξιοδοτικά τους συστήματα και να εκτινάξει το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, καθώς την πτώση των γεννήσεων συνοδεύει και η παράταση του προσδόκιμου επιβίωσης.

Μάταια οι διάφορες κυβερνήσεις προσπαθούν με αποσπασματικά μέτρα να αντιμετωπίσουν το δημογραφικό πρόβλημα. Το πρόβλημα αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί αν δεν συνειδητοποιηθεί το γεγονός ότι τα παιδιά δεν είναι μόνον ο βιολογικός καρπός του άνδρα και της γυναίκας, αλλά και ο κοινός τους στόχος που συνδέει τα δύο φύλα μεταξύ τους, με την ευρύτερη οικογένεια και με την κοινωνία. Ότι είναι μια κλήση για αυτοθυσία που ένας «πολιτισμός» ο οποίος αποθεώνει την προσωπική επιθυμία δεν μπορεί να εννοήσει. Το δημογραφικό πρόβλημα παραπέμπει εν τέλει σε αλλαγή πολιτισμικού παραδείγματος, καθώς σ’ αυτό συναιρούνται όλες οι σύγχρονες παθογένειες.

Πηγές

Δεν έχουν τον Θεό τους. Ο πόλεμος των φύλων και η ελληνική παράδοση. Σώζεται η Δύση; Του Θεόδωρου Ι.Ζιάκα. Εκδόσεις Αρμός. 2022.

Ποιο είναι το σφάλμα της Δεξιάς; Γιατί η Αριστερά δεν έχει μέλλον; Του Κρίστοφερ Λας. Εναλλακτικές Εκδόσεις. 2019,

Η τετραετία που μπορεί να κρίνει τον αιώνα. Του Γιώργου Παπανικολάου. Euro2day. 5/1/2026.

The five stages of western fertility, By Arctotherium. Launched 4 years ago.

Feminism against fertility. By Darel E. Paul. First things, April 29 20025.

Ο ζωγραφικός πίνακας που συμπληρώνει τη σελίδα ("Οι ελπιδοφόροι") είναι έργο της Αίγλης Πλάτωνος.

ΠΗΓΗ:https://www.facebook.com/share/p/1DWd2v2Rsj/
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com