Χειμῶνας ἦταν. Τὸ ἡμερολόγιο ἔδειχνε 3 Ἰανουαρίου 1911.

[ ἐκ τοῦ γὰρ ἐσορᾶν γίγνετ' ἀνθρώποις ἐρᾶν

ΠΛΑΤΩΝ, Συμπόσιον ]

4 Μαρτίου τοῦ 1851.

Ἀπόγονος γενεῶν ναυτικῶν καὶ κληρικῶν, γεννιέται στὴν Σκιάθο ὁ "Βυζαντινός".

Ἀπό τὰ πρῶτα του βήματα, καλλιεργεῖται στὴν ψυχή του ἡ θρησκευτικότητα καὶ ἡ ἀγάπη πρὸς τὸ θαλασσινὸ στοιχεῖο. Παιδὶ ἀκόμη, μὲ πρώτη ὕλη τὰ λειτουργικὰ βιβλία καὶ τὰ συναξάρια, ζωγράφιζε Ἁγίους. 

Τὶς γυμνασιακὲς του σπουδές τὶς ὁλοκληρώνει στὴν Ἀθήνα καὶ, τὸ 1874, εἰσάγεται στὴν Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ἐνῶ παράλληλα μαθαίνει ξένες γλῶσσες.

Ὀλιγαρκὴς καὶ αὐτάρκης, δημοσιεύει τὰ πονήματά του σὲ ἐφημερίδες καὶ περιοδικά. Ἀνάμεσα σὲ ἁπλοῦς καὶ ταπεινοὺς ἀνθρώπους, ζεῖ ζωὴ στερήσεων καὶ φτώχειας. Καί, παρά τὶς ἀντιξοότητες, μένει ἀκέραιος καὶ ἀφιερώνεται στὸν σκοπὸ τῆς ὑπάρξεώς του.

1879. Δημοσιεύεται τὸ πρῶτο του μυθιστόρημα, Ἡ Μετανάστις. Ἦταν στὸν Νεολόγο τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἀκολουθοῦν οἱ Ἔμποροι τῶν Ἐθνῶν καὶ ἡ Γυφτοπούλα. Μεταφράζει ξένα μυθιστορήματα καὶ διηγήματα. Ἐμφανίζεται ἡ Σταχτομαζώχτρα. Ἡ Νοσταλγός. Ἡ Γλυκοφιλοῦσα. Ὁ Ἔρωτας στὰ χιόνια. Τὸ Ὄνειρο στὸ κῦμα. Καὶ ἄλλα πολλά. Σχεδὸν ὅλα τὰ ἐμβληματικὰ του ἔργα ἀναδεικνύονται μέσα ἀπὸ ἐφημερίδες, περιοδικὰ καὶ ἡμερολόγια.

Ὁ Ἀλέξανδρος τῶν Γραμμάτων ἀτενίζει τὴν ζωὴ τῆς Πατρίδος. Καὶ τὴν στεριανὴ καὶ τὴν θαλασσινή. Κινεῖται διαρκῶς μέσα στὸ Ἑλληνικὸ Τοπίο, στὴν Ἑλληνικὴ Γραμμή. Ἀνατρέχει στὴν Ἱστορία καὶ τοὺς Θρύλους καί, προσηλωμένος στὴν Παράδοση, ἀπηχεῖ τὸ Βυζάντιο.

1894. Κυκλοφορεῖ ἡ Νοσταλγός.

"(..) Ἔλεγε πάντοτε πέρα, κ᾽ἐννοοῦσε τὴν πατρίδα. Ὄπισθεν τοῦ πρώτου πρασίνου βουνοῦ, ἄνωθεν τοῦ ὁποίου εἶχεν ἀνατείλει ἡ σελήνη, βουνοῦ μαύρου τὴν νύκτα καὶ σκοτεινοφαίου τώρα μὲ τῆς σελήνης τὸ φῶς, ὕψωνε τὴν κορυφήν του ὑψηλὸν ὄρος καὶ λευκόν, πότε χιονοσκέπαστον, πότε γυμνὸν καὶ βραχῶδες. Ἐκεῖ ἦτο ἡ πατρίς, ὁ τόπος τῆς γεννήσεώς της.

Κ᾽ἐστέναζε τόσον δι᾽αὐτήν, ὡς νὰ τὴν ἐχώριζεν ὁλόκληρος ὠκεανὸς ἐκεῖθεν, ἐνῷ μόλις ἀπεῖχε δώδεκα μίλια, καὶ ἡ μικρὰ ραχούλα τοῦ πρασίνου βουνοῦ δὲν ἴσχυε νὰ κρύψῃ τὴν ἡμέραν τὴν ὑψηλὴν ὀφρὺν τοῦ λευκοῦ ὄρους. Καὶ τὴν ἐπόθει τόσον, ὡς νὰ τὴν εἶχε στερηθῆ ἀπὸ χρόνων πολλῶν, ἐνῷ μόλις ἀπὸ ὀλίγων ἑβδομάδων εὑρίσκετο εἰς τὴν γείτονα νῆσον.

Ἡ σελήνη ὁλονὲν ὑψοῦτο εἰς τὸ στερέωμα, ἀμαυροῦσα καὶ τὰ τελευταῖα ἀστεράκια, τὰ ὁποῖα ἀφανῆ ἔλαμπον δειλῶς εἰς τὰς γωνίας τοῦ οὐρανοῦ. Ἡ θάλασσα ἐφρικία ἠρέμα ἀπὸ τὴν λεπτὴν αὔραν τὴν ἐξακολουθοῦσαν νὰ πνέῃ ὡς λείψανον τοῦ ἀνέμου, ὅστις τὴν εἶχεν αὐλακώσει ἀπὸ πρωΐας.

- Κάνουμε πανιά; ἐπανέλαβεν ἡ νεαρὰ γυνή.

- Κάνουμε, ἀπήντησεν ἀσυνειδήτως ὁ Μαθιός.

Δὲν ἔγινε πλέον λόγος περὶ ἐπιστροφῆς εἰς τὸν λιμένα. Πρὸς τί; Ἦτο προφανὲς τοῦ λοιποῦ ὅτι ἔπλεον "εἰς τὰ πέρα βουνά".

Ἡ βαρκούλα ἔφευγεν ἐπὶ τοῦ κύματος ὡς ὁ φελλός, μετ᾽ἐλαφροῦ ὡς ὁ κρότος τοῦ φιλήματος φλοίσβου, ἀπωθοῦσα μὲ τὰς μικρὰς παιγνιώδεις κώπας της τὰ ὕδατα, τὰ ὁποῖα τὴν ἐθώπευον καὶ τὴν προέπεμπον τρέχοντα μαζί της, ὡς τιμητικὴ συνοδεία προηγουμένη καὶ ἑπομένη βασιλικοῦ ἅρματος, καὶ θὰ ἔλεγέ τις ὅτι ἀόρατοι Τρίτωνες τὴν ἔφερον ἐπιπολῆς τοῦ κύματος, διὰ νὰ μὴ χάνῃ ταχύτητα μὲ τῆς τρόπιδος τὸ βύθος..."

Φίλτατε Ἀναγνώστη.

Ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης δὲν εἶχε ἐπιλέξει τυχαῖα τὸ ψευδώνυμο "Βυζαντινός". Ἐκφραστῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Πνεύματος, μέσα σὲ ἀτμόσφαιρα σεμνῆς μεγαλοπρέπειας, ἀγγίζει τὰ ὅρια τοῦ μυστικισμοῦ. Καί, συναιρῶντας τὸ νοητὸ μὲ τὸ ὑπαρκτό, μᾶς μυεῖ στὸν Τρόπο. 

Μεταλαμπαδεύει τὴν Μνήμη στὸ βίωμα τοῦ παρόντος. Ὡς ἄλλος ὁμηρικὸς ἀφηγητὴς, μὲ τὶς μορφὲς τῶν ἡρώων νὰ συναποτελοῦν τὸν Χορό, κοινωνεῖ τὸν Τρόπο. Ἐντυπώνει Ἀξίες. Τὴν Ἑλλάδα ὡς Ἰδέα. Ὡς Ταυτότητα. Ὡς μία ἀδιάσπαστη ὁλότητα, ὅπου ὁ Μῦθος, τὸ Ἦθος, ἡ Φύση καὶ τὰ Σύμβολα, τὸ Κάλλος καὶ ἡ Γνώση, συγκροτοῦν τὸ Ἑλληνικὸ Φρόνημα.

Ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης ἀθανατίζει τὴν Γλῶσσα καὶ τὴν ἱστορικὴ της συνέχεια. Κινεῖται ἀριστοτεχνικὰ ἀπὸ τὴν Ἀρχαῖα Ἑλληνικὴ στὴν καθαρεύουσα καὶ ἀπὸ τὴν κοινὴ δημοτικὴ στὰ τοπικὰ γλωσσικὰ ἰδιώματα. Ἡ λεπτότητα τοῦ λόγου, ὁ λυρισμός, ὁ συμβολισμὸς, μὰ καὶ ὁ ρεαλισμὸς, συγκροτοῦν τὴν Παπαδιαμάντεια Ἀρχιτεκτονική. Τὴν ζῶσα Ἱστορία.

Ἡ ἀξιοπρέπεια στεφάνωνε μέχρι τέλους τὸ προσωπικὸ του δράμα. Ἀποφασίζει νὰ ἀποσυρθεῖ στὴν πατρίδα του ὅπου καὶ θὰ ἐγκαταλείψει τὰ ἐγκόσμια.

Χειμῶνας ἦταν. Τὸ ἡμερολόγιο ἔδειχνε 3 Ἰανουαρίου 1911.

Τὸ 1934, ὁ Octave Merlier θὰ γράψει γιὰ τὸν Παπαδιαμάντη.

"(..) Οἱ Ἕλληνες πού τὸν ἀγαποῦν, παρ' ὅλες τὶς ἀδυναμίες καὶ τὴν ἀρχαΐζουσα γλῶσσα του, τὸν εὐγνωμονοῦν πού τραγούδησε τὸν Ἑλληνισμὸ τῶν πατέρων τους. Ἕναν Ἑλληνισμὸ πού κινδυνεύει, καὶ πού κι ἐμεῖς οἱ ξένοι θὰ θέλαμε νὰ διατηρηθεῖ. Ἕναν Ἑλληνισμὸ πού κάτω ἀπὸ τὴν Ὀρθοδοξία, κρύβονται οἱ ἀρχαῖες δοξασίες, ἡ ἰσορροπία καὶ τὸ μέτρο τῆς Ἑλληνικῆς Σκέψεως."

Ὁ πρῶτος σύγχρονος - μὰ καὶ Ἅγιος- τῶν Ἑλληνικῶν Γραμμάτων ἄσκησε τὸ λειτούργημα τῆς Τέχνης μὲ ἦθος καὶ φρόνημα ὑψηλό. Στὰ Ἔργα του ἡ ἁγιωσύνη ἀποκτᾶ ὑφή.

Ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης σαρκώνει τὸν Τρόπο. Καὶ ἀθανατίζει τὴν Ἑλληνικὴ Ψυχή.

Ἂς ἀφουγκραστοῦμε τὸν Ποιητή μας, Ὀδυσσέα Ἐλύτη.

Ὅπου καὶ νὰ σᾶς βρίσκει τὸ Κακό, ἀδελφοί,

ὅπου καὶ νὰ θολώνει ὁ νοῦς σας,

μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμὸ.

Καὶ μνημονεύετε Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη.

Ἡ λαλιὰ πού δὲν ξέρει ἀπὸ ψέμμα

θ’ ἀναπαύσει τὸ πρόσωπο τοῦ μαρτυρίου

μὲ τὸ λίγο βάμμα τοῦ γλαυκοῦ στὰ χείλη...

.

Μὲ Ἀγάπη καὶ Σεβασμό,

Ἰωάννα Γ. Καραγκιούλογλου

3 Ἰανουαρίου 2026

Εἰκ.: Ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης, διὰ χειρός Νικολάου Ἐγγονόπουλου, Πρωτοχρονιά τοῦ 1953.

Αὐγοτέμπερα σὲ ξύλο, 33x24 ἐκ.

Ἰδιωτική Συλλογή

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/17jvWEnjjM/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com