[ Γιατί τὸ Καστελλόριζο ]

Ἀπὸ τὰ βάθη τῶν αἰώνων εἶναι ὁ ζωτικὸς χῶρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

Ἐθνολογικῶς καὶ ἱστορικῶς Ἑλληνικό, τὸ Αἰγαῖο Ἀρχιπέλαγος εἶναι κοιτίδα τοῦ Πολιτισμοῦ καὶ ἀφετηρία κάθε ἐμπορικῆς, ναυτιλιακῆς καὶ ἀμυντικῆς δραστηριότητος τοῦ Γένους.  Το δὲ Καστελλόριζο, εἶναι ἡ ἔπαλξη καὶ ὁ βωμὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἀνεξαρτησίας.

Φίλτατε Ἀναγνώστη.

Ἡ Τουρκία ἔχει ἀνοίξει πρὸ πολλοῦ πόλεμο κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ σὲ αὐτόν τὸν πόλεμο Αἰγαῖο καὶ Μεσόγειος εἶναι δύο μόνον ἀπὸ τὰ πεδία μάχης. Ἡ δημιουργία τετελεσμένων ὑπὸ τὴν ἀπειλὴ ἐνόπλου ρήξεως, ἡ συνεχιζόμενη αὔξηση τῶν τουρκικῶν ἀπαιτήσεων καὶ αὐθαιρεσιῶν δημιουργοῦν κινδύνους, τὸ μέγεθος τῶν ὁποίων πρέπει νὰ συνειδητοποιήσουμε. Καὶ δὲν θὰ ἦταν ἄμεσοι οἱ κίνδυνοι ἂν δὲν συνδυάζονταν μὲ τὰ συμφέροντα τῶν ἰσχυρῶν, τὰ ὁποία ἔχουν ἀνατρέψει κάθε κανόνα καὶ ἀξία τοῦ Δικαίου τῆς Θαλάσσης. Ὁ ἐπιχειρούμενος ἐποικισμὸς ὄχι μόνον τῶν Ἑλληνικῶν Νήσων ἀλλά ἐν γένει τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικράτειας σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν τουρκικὴ εἰσβολὴ στὴν Κύπρο καὶ κατοχὴ τοῦ σαράντα σχεδόν τοῖς ἑκατό τῆς Μεγαλονήσου, καθιστοῦν τὸ Αἰγαῖο καὶ τὴν Μεσόγειο φλεγόμενα πεδία.

Ὅμως. Ἡ Μεσόγειος Θάλασσα ἀποτελεῖ τὴν Ἱστορικὴ μοῖρα τῆς Ἑλλάδος. Στὸ Αἰγαῖο Ἀρχιπέλαγος σφυρηλατήθηκαν οἱ Ἀρετὲς μας, ὁ Ἐθνικὸς μας Χαρακτῆρας.

Ἐάν εἴμαστε ἄξιοι τοῦ Ὀνόματός μας, θὰ τηρήσουμε τὸν Ὅρκο.

Τὴν Πατρίδα οὐκ ἐλάττω παραδώσω.

.

Μὲ Ἀγάπη καὶ Σεβασμό,

Ἰωάννα Γ. Καραγκιούλογλου

5 Αὐγούστου 2025

Εἱκ.: Ἐφημερίδα ΕΣΤΙΑ ΑΡ.ΦΥΛ. 43212, σ.01-05, 05.08.2025

______________________________________

[ Γιατί τὸ Καστελλόριζο ]

[ τήνδε φρουρήσεις πέτραν

ὀρθοστάδην, ἄϋπνος, οὐ κάμπτων γόνυ

ΑΙΣΧΥΛΟΣ, Προμηθεὺς δεσμώτης ]

τῆς Ἰωάννας Γ. Καραγκιούλογλου

Βιγλάτορας τῶν συνόρων μας, φλόγα ὁλόρθη μπροστὰ στὶς μικρασιατικὲς ἀκτὲς, κουβαλάει περγαμηνὲς τῆς ἔνδοξης Ἑλληνικῆς Ἱστορίας. Καὶ μᾶς ὑπενθυμίζει τὴν ἀρχέγονη Εὐγένεια. Ἀπὸ ἐδῶ ξεκινοῦν καὶ ἐδῶ καταλήγουν ὅλα.

Κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους ὀνομαζόταν Μεγίστη, εἴτε κατὰ τὸν Ὁμηρικὸ Μέγητα, εἴτε κατὰ τὸν θρυλλικὸ Μεγιστέα, τὸν ὁποῖο ὁ Στέφανος Βυζάντιος ἀναφέρει ὡς πρῶτο οἰκιστὴ τῆς Νήσου. Ἡ βυζαντινὴ ὀνομασία Καστελλόριζο πηγάζει κατὰ πολλοὺς ἀπὸ παραφθορὰ τοῦ ξενικοῦ Castello Rosso. Ὅμως κατὰ τὴν βυζαντινὴ περίοδο χρησιμοποιοῦνταν ὀνομασίες ὅπως Κάστελλος καὶ Καστέλλι καὶ δεδομένο τοῦ ὅτι τὸ Καστελλόριζο εἶναι χτισμένο στὰ ριζὰ τοῦ βουνοῦ, ἡ ὀνομασία ἀποκτᾶ ἐπακριβέστερη ἐτυμολογικὴ καὶ χρηστικὴ ἐπεξήγηση.

Στὸ Καστελλόριζο ἡ ἀρχαιολογικὴ σκαπάνη ἐντόπισε νεολιθικὰ ἴχνη, τὰ ὁποία οἱ κάτοικοι ἀποκαλοῦσαν "ἀστροπελέκια". Στὴν Βίγλα ὑπάρχουν κυκλώπεια τείχη τῆς μυκηναϊκῆς ἐποχῆς. Τὸ 1913, στό ὀροπέδιο τοῦ Ἁγίου Γεωργίου μέσα σὲ σαρκοφάγο, ἀνακαλύφθηκε χρυσὸ στεφάνι ἐξαιρετικῆς τέχνης, κατασκευασμένο σὲ σχῆμα φύλλων ἀμπέλου. Σήμερα φυλάσσεται στὸ Ἐθνικὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο.

Ἡ Μεγίστη ἀνῆκε στοὺς δήμους τῆς Περαίας. Εἶχε δικὰ της νομίσματα, τὰ ὁποία ἔφεραν στὴν μία ὄψη τὴν κεφαλὴ τοῦ Βάκχου στεφανωμένη μὲ κισσὸ, ἐνῶ στὴν ἄλλη βότρυ μὲ τὴν λέξη Μεγιστέρων. Τὸν 2ο αἰῶνα π.Χ. οἱ Ρόδιοι ἔστειλαν στὴν Μεγίστη τὸν Εὔδαμο μὲ 36 καράβια γιὰ νὰ ἐμποδίσει τὸν Ἀννίβα νὰ προχωρήσει στὸ Αἰγαῖο. Καὶ ὁ Εὔδαμος κατόρθωσε νὰ ἀποκλείσει τὸν Ἀννίβα στὴν Παμφυλία.

Κατὰ τὴν βυζαντινὴ περίοδο, ἡ Μεγίστη ὑπάγεται στὴν Ἐπαρχία τῶν Νήσων καὶ κατόπιν στὸ ναυτικὸ θέμα τῶν Καράβων ἢ Καραβησιάνων, τὸ ὁποῖο ἀπὸ τὸ 697 ὀνομάζεται θέμα τῶν Κιβυρραιωτῶν.Ἔχει ὡς ἔδρα τὴν πόλη Κίβυρρα τῆς Παμφυλίας καὶ ἐπικεφαλῆς Δρουγγάριο. Λείψανο τῶν πρωτοχριστιανικῶν χρόνων εἶναι ἡ τρίκλητος παλαιοχριστιανικὴ Βασιλικὴ κοντὰ στὸν Ναὸ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου.

Λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς του θέσης, τὸ Καστελλόριζο θὰ γίνει μῆλον τῆς Ἔριδος καὶ μία βασανιστικὴ ἀλληλουχία καταλήψεων καὶ ἀνακαταλήψεων θὰ ξεκινήσει. Παρὰ ταῦτα, οἱ Καστελλοριζιοὶ ἐπιδίδονται μὲ ἐπιτυχία στὴν ναυτοσύνη. Κατακτοῦν τὴν τέχνη, γίνονται καπεταναῖοι, καραβοκύρηδες, καὶ κάνουν αἰσθητὴ τὴν παρουσία τους στὶς θάλασσες. Μαζὶ μὲ τοὺς Πατινιῶτες θεωροῦνται πρωτοπόροι στὶς θαλάσσιες μεταφορὲς καὶ ἀποκτοῦν οἰκονομικὴ εὐρωστία. Λίγο πρὶν τὴν Ἐπανάσταση, διαθέτουν πάνω ἀπὸ 30 καράβια συνολικῆς χωρητικότητας 3.600 τόννων μὲ 450 ἄνδρες καὶ 60 κανόνια.

Ἡ θάλασσα ἦταν τὸ ἀντίδοτο κατὰ τῆς σκλαβιᾶς, ἀφοῦ οἱ ναυτικοὶ τοῦ νησιοῦ ταξείδευαν λεύτεροι. Ὄχι μόνον γνώρισαν νέους τόπους ἀλλὰ συναναστράφηκαν μὲ φιλελεύθερους ἀνθρώπους καὶ ἦλθαν σὲ ἐπαφὴ μὲ τὴν ἐπιστημονικὴ καὶ τεχνικὴ πρόοδο. Τὰ εὐεργετικὰ της ἀποτελέσματα στὴν ἐθνικὴ πορεία σύντομα ἔγιναν ὁρατά. Ὁ ζυγὸς τῶν κατακτητῶν ποὺ διαδέχονταν ὁ ἕνας τὸν ἄλλον μέσα σὲ πολὺ μικρὰ χρονικὰ διαστήματα, καθὼς ἐνδιαφέρονταν κυρίως γιὰ τὸ κάστρο, εἶχε γίνει σχεδὸν τυπικός.

Ἡ Ψυχὴ τῶν Καστελλοριζιῶν παρέμεινε ἀνέπαφη. Πρὸς ἀνύψωση τοῦ Πολιτισμοῦ, τὰ Ἑλληνικὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τηροῦνταν ἀπαρεγκλίτως καὶ εὐλαβικῶς.

Στὴν Νῆσο δὲν ὑπῆρχε συνεχὴς τουρκοκρατία καὶ, ὅποτε περνοῦσε στὰ χέρια τῶν ὀθωμανῶν, ἐπεκτεινόταν καὶ ἐκεῖ τὸ καθεστὼς τῆς αὐτοδιοικήσεως ποὺ ἴσχυε στὰ Δωδεκάνησα, μὲ τὴν ἐπιβολὴ βεβαίως τοῦ ἐτησίου κατ΄ἀποκοπὴν φόρου.

Ἡ στρατηγικὴ σημασία τοῦ Καστελλορίζου θὰ ἀναδειχθεῖ τὸ 1659, ὅταν καταφθάνει ὁ ἴδιος ὁ Μοροζίνι. Σὲ ἔκθεσή του πρὸς τὴν Γαληνωτάτη ἀναφέρει ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέρουσες λεπτομέρειες γιὰ τὴν κατάληψη τοῦ Καστελλορίζου.

Οἱ Τοῦρκοι, χωρὶς καμμιὰ βοήθεια ἀπὸ τὴν Ρόδο, ἀντιμετωπίζοντας ἔλλειψη τροφίμων, θὰ ἀναγκαστοῦν νὰ ὑψώσουν λευκὴ σημαία καὶ νὰ παραδοθοῦν. Ὁ Μοροζίνι θὰ συλλάβει 115 Τούρκους αἰχμαλώτους. Οἱ 31 Ἕλληνες πού ἦταν ἐκεῖ θὰ τεθοῦν στὴν ὑπηρεσία τοῦ Βενετσιάνικου στόλου.

Ὁ Ἄγγλος περιηγητὴς Πόκοκ μᾶς πληροφορεῖ πὼς τὸ 1730 τὸ Καστελλόριζο εἶχε μετατραπεῖ σὲ καταφύγιο Μαλτέζων πειρατῶν. Μιλάει μὲ θαυμασμὸ γιὰ τὸ κάστρο τοῦ Νησιοῦ καὶ σημειώνει ὅτι ἀφθονοῦν ἀμπέλια.

Οἱ τρεῖς δυνάμεις ποὺ ταλαιπωροῦν τὸ Αἰγαῖο, Τοῦρκοι, Βενετοὶ καὶ πειρατὲς ἐναλλάσσονται στὸν ἀκριτικὸ αὐτὸ βράχο ὑπογραμμίζοντας τὴν τόσο ξεχωριστὴ σημασία τῆς γεωγραφικῆς του θέσης καὶ μορφῆς. Συνδυασμός, πού, καθιστὰ τὸ Καστελλόριζο σταθμὸ γιὰ τὴν ναυσιπλοΐα καὶ τὰ πολεμικὰ γεγονότα.

Ἡ Μεγίστη εἶναι τὸ σταυροδρόμι μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσης.

Αὐτοὶ ἀκριβῶς οἱ λόγοι ἦταν ποὺ ὤθησαν τὸν Λάμπρο Κατσώνη νὰ καταλάβει τὸ κάστρο τοῦ Καστελλορίζου. Ἡ πολιορκία κράτησε δυό μέρες μόνο. Τὴν τρίτη, ἡ τουρκικὴ φρουρὰ παραδόθηκε καὶ ἐστάλη στὴν ἀντικρυνὴ μικρασιατικὴ ἀκτή. Τὸ 1792 ξανάρχονται οἱ Τοῦρκοι ἀλλὰ σὲ λίγο καιρὸ ὁ στόλαρχος τῆς Ρωσσίας στὸ Αἰγαῖο Σινιέβιτς σφραγίζει τὰ κανόνια τοῦ κάστρου καὶ σηκώνει ρωσσικὴ σημαία. Οἱ Τοῦρκοι θὰ ἐπανέλθουν καὶ θὰ παραμείνουν μέχρι τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 21.

Σύμφωνα μὲ ἐπίσημη ἔκθεση τοῦ Ἰωάννη Καποδίστρια, ὁ πληθυσμὸς τοῦ νησιοῦ τότε, ἔφτανε τὶς 2.500 ψυχές.

Ὅταν σήμανε ὁ Σηκωμός, οἱ Καστελλοριζιοὶ θὰ ξεσηκωθοῦν ἐναντίον τῶν Τούρκων. Κατὰ τὴν Παράδοση, μυημένοι στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία ἦταν οἱ Πιτσώνης, Κουτιάδης, Παπα-Κύριλλος, Ἐμμανουὴλ Ἰωαννίδης Κισθηνεύς. Ὁ δὲ Κωνσταντῖνος Κουρῆς, ἐπίσης Φιλικός, εἶχε πάρει μέρος στὴν Ναυμαχία τῆς Σάμου καὶ τῆς Ἀττάλειας. Ἀπὸ τοὺς Ἀγωνιστὲς ποὺ ἔλαβαν μέρος στὴν Ἐπανάσταση εἶναι γνωστὰ τὰ ὀνόματα τῶν Ἰωάννη Διαμαντάρα, Χατζηστάθη Ζιμπίλλα, Ἰωάννη Μολδοβάνου, Κ. Βογιανοῦ καὶ Κυρικάκου Καλαϊτζή.

Μὲ τὴν κήρυξη τῆς Ἐπαναστάσεως, οἱ Καστελλοριζιοὶ θὰ μετατρέψουν τὰ ἐμπορικὰ καράβια σὲ πολεμικά καὶ μὲ αὐτὰ τά καράβια, σὲ μιὰ παράτολμη ἐξόρμηση, θὰ καταβυθίσουν δύο τουρκικὰ πλοῖα στὸν κόλπο τῆς Ἀττάλειας.

Γιὰ τὴν συμμετοχὴ τῶν Καστελλοριζιῶν στὸν κατὰ θάλασσα Ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς Ἐλευθερίας τοῦ Γένους, ὁ ἴδιος ὁ Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανὸς θὰ γράψει στὰ Ἀπομνημονεύματά του:

"Μὲ τὰ καράβια τους προξένησαν φρίκη καὶ τρόμο στὸν ἐχθρὸ καὶ κυρίευσαν πολλὰ τουρκικὰ ἐμπορικὰ πλοῖα. "

Οἱ Καστελλοριζιοὶ πάντοτε ἔδειχναν ξεχωριστὴ μέριμνα γιὰ τὴν Παιδεία.

Τὸ παλαιότερο ὄνομα δασκάλου εἶναι ἐκεῖνο τοῦ Ἐμμανουήλ Κισθηνίου. Ἡ Ἐκπαιδευτικὴ του δράση τοποθετεῖται στὰ χρόνια τῆς Ἐπαναστάσεως. Προσέφερε στοὺς μαθητὲς στερεὰ ἐφόδια, ἐνῶ ὑπῆρχε ἰδιαίτερη μέριμνα γιὰ τὰ κορίτσια. Λειτουργοῦσε Παρθεναγωγεῖο καὶ Ἀστικὴ Σχολή. Μέχρι τὸ 1903 εἶχαν ἱδρυθεῖ πέντε ἰδιωτικὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ ἡ περίφημη Σαντραπεία Ἀστική Σχολὴ. Τὸ 1909 ἡ Σχολὴ ἀριθμοῦσε 409 μαθητές. Παράλληλα λειτουργοῦσε καὶ Παρθεναγωγεῖο, ὅπου τὸ 1909 φοιτοῦσαν 400 μαθητές. Στὸ κτίριό του θὰ στεγασθεῖ ἀργότερα ἡ Ταπητουργικὴ Σχολὴ Καστελλορίζου. Ἀπὸ τὸ 1956 ὡς τὸ 1961 ὑπῆρχαν στὸ νησὶ Τεχνικὲς Σχολὲς τοῦ Βασιλικοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύματος. Τὸ Καστελλόριζο διέθετε καὶ Νηπιαγωγεῖο. Ἱδρύθηκε τὸ 1902 καὶ φοιτοῦσαν 252 νήπια. Στὴν περίοδο τῆς Ἰταλοκρατίας μετατράπηκε σὲ θέατρο καὶ μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση στεγάσθηκε ἐκεῖ ἡ Λέσχη Ναυτοπροσκόπων.

Φίλτατε Ἀναγνώστη.

Κάποιες ἐλάχιστες ἀναφορὲς ἀρκοῦν γιὰ νὰ ἀντιληφθεῖ ὁ σημερινὸς ἄνθρωπος τὸ σφρίγος ποὺ χαρακτήριζε τὴν ζωὴ στὴν Μεγίστη τῶν Ἑλληνικῶν Νήσων. Ἡ πολυτάραχη Ἱστορία τοῦ μόνου ἀπὸ τὰ Δωδεκάνησα ποὺ γνώρισε καὶ γαλλική κατοχή (1915-1921), ἀποδεικνύει τὶς βαθιές ρίζες τοῦ Πολιτισμοῦ ποὺ ἀναδύθηκε ἀπό αὐτὸν τὸν "βράχο".

 

Ἡ Συλλογικὴ Μνήμη κρατᾶ δυνατὴ καὶ σφριγηλὴ τὴν Ἑλληνικὴ Ψυχὴ. 

Δημοτικὰ δίστιχα τοῦ Καστελλορίζου λένε :

“{..) Σημαία μου Ἑλληνικὴ μὲ τὸν σταυρὸ στὴ μέση,

Ὅποιος θὰ πεῖ νὰ κατεβεῖς, ἡ γλῶσσα του νὰ πέσει.

Σημαία μου Ἑλληνικὴ μὲ τὸ γαλάζιο χρῶμα,

ὅποιος θὰ πεῖ νὰ κατεβεῖς, νὰ κείτεται στὸ στρῶμα...”

Ὅσο ἡ ἀποφασιστικότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἐκφράζεται, Ἐκεῖνο, θὰ παραμένει ἐλεύθερο καὶ ἄξιο τῆς Ἱστορίας Του. Ἕως συντελείας τῶν αἰώνων.

Εἰκ.: Ὁ Λυκιακὸς τάφος ποὺ βρίσκεται στὸ ὕψωμα ἀνατολικὰ τοῦ λιμανιοῦ, κάτω ἀπὸ τὸ Κάστρο τοῦ Καστελλορίζου. Μὲ ἀρχαῖα θεμελίωση καὶ ἐπιγραφή, θαλαμοειδής, μὲ ἀρχιτεκτονικὰ διαμορφωμένη πρόσοψη λαξευμένη στὸ βράχο. Ἰωνικὲς βάσεις καὶ ἐπίκρανα στηρίζουν τὸ ἐπιστύλιο ποὺ κοσμεῖται μὲ γεισίποδες καὶ ἰωνικὸ κυμάτιο. Φέρει ἀετωματική ἐπίστεψη μὲ ἀνθεμωτά ἀκρωτήρια. Ἡ θύρα κοσμεῖται μὲ τριπλὴ ταινία καὶ ἐπίστεψη μὲ συμφυῆ ἀκρωτήρια. Στὸ ἐσωτερικὸ ὑπάρχουν νεκρικὲς κλῖνες καὶ στὶς τρεῖς πλευρές, διατεταγμένες σὲ δύο ἐπίπεδα. Χρονολογεῖται στὸν 4ο π.Χ. αἰῶνα, ὅπως ἀκριβῶς καὶ οἱ τάφοι ποὺ βρίσκονται στὰ Δίδυμα τῆς Μιλήτου  καὶ στὴν Τελμησσό τῆς Λυκίας  στὴν Μικρά Ἀσία.

[Δημοσιεύθηκε στὴν ἐφημερίδα ΕΣΤΙΑ, ΑΡ.ΦΥΛ. 43212, σ.01-05, Τρίτη 5 Αὐγούστου 2025 ]

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com