Του Μάνου Λαμπράκη
Η επιθυμία να δει κανείς με τα ίδια του τα μάτια όσα μόνο ακούει ή υποθέτει, είναι επιθυμία αρχαϊκή, ριζωμένη στο κέντρο του φιλοσοφικού ανθρώπου. Από την Εύα που θέλησε «γνῶναι καλὸν καὶ πονηρόν» (Γεν. 3,5), μέχρι τον Παράκελσο που βυθίστηκε στα εργαστήρια της φύσης για να διαβάσει τους κόσμους της αλχημείας, η ορμή να καταστήσουμε προσωπικά τα αμφίβολα ή τα ιερά, φανερώνει μια άβυσσο, όχι θάρρους, αλλά πτώσης. Γιατί η επιθυμία για βεβαιότητα μέσω εμπειρίας δεν είναι αθώα: είναι μορφή λήθης του ορίου και μεταμφιεσμένη λατρεία της εικόνας.
Ο άνθρωπος που ζητά να «δει» για να πιστέψει, ήδη δεν πιστεύει, δεν κοινωνεί της αλήθειας ως προσδοκίας, αλλά ως κατοχής. Και σε αυτή την κατοχή η εμπειρία γίνεται θεολογική παγίδα, γιατί μετατρέπει το Άγιο σε αντικείμενο. Η αλήθεια όμως, δεν είναι αντικείμενο γνώσης, αλλά μορφή σχέσης. Δεν είναι κάτι που επιβεβαιώνεται, αλλά που αποκαλύπτεται. Η αποκάλυψη δεν ζητά μάρτυρα, ζητά ταπείνωση. Ο ζηλωτής της εμπειρίας, αντί να ακούσει, κοιτά. Αντί να πιστέψει, αγγίζει. Αντί να αφουγκραστεί την αλήθεια ως φωνή, τη μετρά σαν γεγονός.
Ο κίνδυνος επομένως δεν είναι η εμπειρία καθαυτή, αλλά η ηθική του βλέμματος που την υποκινεί. Είναι το βλέμμα που δεν γνωρίζει την αναστολή, δεν γνωρίζει το δέος. Είναι το βλέμμα του διανοητικού καταναλωτή, αυτού που θέλει να «δει και να μάθει» γιατί δεν θέλει να σωθεί.
Η βαθύτερη γνώση δεν έρχεται με τη δοκιμή, αλλά με την αποδοχή του ότι κάποια πράγματα είναι αδύνατον να δοκιμαστούν χωρίς να καταστραφεί αυτός που τα δοκιμάζει. Όποιος επιθυμεί να γευτεί τον Θεό για να πιστέψει, θα τον χάσει, γιατί η όραση του Θεού δεν αντέχεται. Ο Μωυσής κρύβει το πρόσωπό του, ο Ησαΐας βγάζει κραυγή: «ὀλωλὼν εἰμι» (Ησ. 6,5).
Στην εποχή της απόλυτης εμπειρίας, ο άνθρωπος εγκαταλείπει το μυστήριο για την εμπειρική επαλήθευση. Η επιθυμία του γίνεται τεχνολογική, δεν αναζητά να σώσει την αλήθεια, αλλά να τη χειριστεί. Και έτσι, η αλήθεια δεν σώζει πια· πεθαίνει από την υπερβολική εγγύτητα.
Η ερώτηση δεν είναι πια αν κάτι είναι αληθινό. Η ερώτηση έχει γίνει: μπορώ να το ζήσω μόνος μου; Αυτό είναι το μεγάλο ψεύδος του εαυτού που κλείστηκε στον εαυτό του. Ό,τι δεν μπορώ να δω, δεν υπάρχει, ό,τι δεν μπορώ να αγγίξω, δεν με αφορά. Όμως η αλήθεια δεν μετριέται με το εγώ. Μετριέται με την ικανότητα του ανθρώπου να δει χωρίς να θέλει να κατέχει. Να δει χωρίς να αποδείξει. Να σωπάσει μπροστά στο φως, χωρίς να το πλησιάσει.
Όποιος λοιπόν επιθυμεί να δει για να πιστέψει, κινδυνεύει. Όχι επειδή θα απογοητευτεί, αλλά επειδή θα νομίσει ότι είδε. Και τότε, η πιο τρομερή ψευδαίσθηση γεννιέται: ότι η αλήθεια είναι αυτό που φαίνεται.
Στην πραγματικότητα, η αλήθεια κατοικεί στον σκοτεινό θάλαμο της σχέσης. Δεν επιβεβαιώνεται, δεν εξηγείται, δεν καταναλώνεται. Μόνο χαρίζεται — και μόνο σ’ εκείνους που δεν την απαιτούν.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.