ΟΙ "ΜΕΣΑ" ΚΑΙ ΟΙ "ΕΞΩ"

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη 

«Αυτό που με ανησυχεί είναι ότι η διαφθορά εμφανίζεται ως καθημερινότητα».

Η δήλωση αυτή -του προέδρου της Αρχής για το ξέπλυμα μαύρου χρήματος κ. Χαράλαμπου Βουρλιώτη- περιγράφει στην πραγματικότητα μια κατάσταση ισορροπίας. «Μόνο τον τελευταίο χρόνο δεσμεύτηκαν σχεδόν 1 δισ. ευρώ από υποθέσεις ξεπλύματος μαύρου χρήματος.», όπως δήλωσε. 

Πρόκειται για μια νέα «κανονικότητα» μέσα στην οποία η διαφθορά δεν είναι πια εξαίρεση, αλλά στοιχείο του περιβάλλοντος.

Αν το δούμε μέσα από το πρίσμα του συλλογικού τραύματος, αυτή η κανονικοποίηση δεν είναι τυχαία. Είναι το αποτέλεσμα μιας βαθύτερης ψυχοκοινωνικής διεργασίας που παράγει δύο ταυτόχρονες και φαινομενικά αντιφατικές δυναμικές:

1. τη συγκρότηση ενός κοινωνικού μπλοκ που στηρίζει ενεργά το υπάρχον σύστημα και (οι Συμμέτοχοι- Μέσα)

2. τη διάχυτη ανοχή από το υπόλοιπο κοινωνικό σώμα (οι Αδρανείς-Έξω)

ΟΙ "ΜΕΣΑ" 

Σε συνθήκες παρατεταμένης ανασφάλειας και αβεβαιότητας, το άτομο και οι ομάδες αναζητούν σταθερότητα. Όταν το περιβάλλον γίνεται ασταθές - οικονομικά, θεσμικά, κοινωνικά- η ανάγκη για «κάποια μορφή τάξης» υπερισχύει της ανάγκης για δικαιοσύνη.

Σε αυτό το πλαίσιο, ένα μέρος της κοινωνίας δεν αντιδρά απλώς στη διαφθορά. Προσαρμόζεται σε αυτήν και συχνά την ενσωματώνει.

Έτσι διαμορφώνεται ένα λειτουργικό κοινωνικό μπλοκ που:

🛑 εξαρτάται άμεσα ή έμμεσα από το σύστημα

🛑 ωφελείται επιλεκτικά από τη λειτουργία του

🛑 ή θεωρεί ότι δεν έχει εναλλακτική

Σε όρους τραύματος, αυτό είναι ένας μηχανισμός προσαρμογής μέσω ταύτισης με το περιβάλλον. Όταν δεν μπορείς να αλλάξεις το σύστημα, μαθαίνεις να λειτουργείς μέσα σε αυτό, ακόμη και αν αυτό σημαίνει αποδοχή πρακτικών που αρχικά θεωρούσες προβληματικές.

Η διαφθορά, έτσι, δεν βιώνεται απαραίτητα ως ηθικό ζήτημα. Βιώνεται ως μέσο επιβίωσης ή ένταξης.

ΟΙ "ΕΞΩ"

Την ίδια στιγμή, ένα πολύ μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας δεν συμμετέχει ενεργά σε αυτό το μπλοκ. Δεν ωφελείται, δεν ταυτίζεται,  αλλά ούτε και αντιδρά.

Αυτή είναι η ζώνη της παθητικής ανοχής.

Σε όρους συλλογικού τραύματος, πρόκειται για έκφραση:

🛑 απευαισθητοποίησης

🛑 κόπωσης

🛑 κυνισμού 

🛑 και μαθημένης αδυναμίας/αβοηθησίας

Η συνεχής εμπειρία ότι «τίποτα δεν αλλάζει» οδηγεί σε απόσυρση. Η αγανάκτηση μετατρέπεται σε κυνισμό, και ο κυνισμός σε αποδοχή χωρίς συμφωνία. 

Και αυτή η μετατόπιση είναι καθοριστική.

Η ΔΙΠΛΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 

Ο συνδυασμός αυτών των δύο δυναμικών δημιουργεί μια ιδιαίτερα σταθερή ισορροπία:

🛑 από τη μία, ένα ενεργό μπλοκ συμμετοχής και ωφέλειας

🛑 από την άλλη, μια παθητική μάζα ανοχής και αποχής

Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που δεν χρειάζεται ευρεία συναίνεση για να επιβιώσει. Του αρκεί μια κρίσιμη μάζα υποστήριξης και μια ευρεία μάζα μη αντίδρασης

Σε αυτή τη συνθήκη, η διαφθορά μπορεί να αποκαλύπτεται, να καταγγέλλεται και να συζητείται, χωρίς να απειλεί ουσιαστικά τη λειτουργία του συστήματος.

ΤΟ ΤΡΑΥΜΑ ΩΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 

Όμως, το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι ότι αυτή η κατάσταση αυτοαναπαράγεται.

Η ύπαρξη του ενεργού μπλοκ ενισχύει την αίσθηση αδυναμίας των υπολοίπων και η παθητική ανοχή επιτρέπει στο μπλοκ να λειτουργεί χωρίς σοβαρή αντίσταση.

Και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος

🛑 η διαφθορά ενισχύει το τραύμα

🛑 το τραύμα ενισχύει την ανοχή

🛑 η ανοχή ενισχύει τη διαφθορά

ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ 

Σε αυτό το σημείο, γίνεται σαφές ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό με τη στενή έννοια. Δεν αφορά μόνο κυβερνήσεις, κόμματα ή θεσμούς. Αφορά τη διαμόρφωση ενός κοινωνικού σώματος που ένα μέρος του ενσωματώνεται στο σύστημα

και ένα άλλο μέρος αποσύρεται από την προσπάθεια αλλαγής του. Δηλαδή, αφορά το ίδιο το πολιτικό υποκείμενο.

Σε τέτοιες συνθήκες, η ρήξη δεν είναι δύσκολη μόνο λόγω ισχύος των ελίτ. Είναι δύσκολη γιατί:

🛑 το σύστημα έχει κοινωνικά ερείσματα

🛑 και η κοινωνία έχει εσωτερικεύσει την αδυναμία

Αυτό σημαίνει ότι η αλλαγή δεν μπορεί να προκύψει μόνο από αποκάλυψη ή καταγγελία. Απαιτεί κάτι βαθύτερο:

✅ την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης

✅ τη διάρρηξη της παθητικότητας

✅ και τη σταδιακή ανασυγκρότηση της συλλογικής δράσης

Η κανονικοποίηση της διαφθοράς δεν είναι μόνο ένδειξη παρακμής του συστήματος. Είναι ένδειξη μιας κοινωνίας που έχει προσαρμοστεί σε αυτό υπό καθεστώς τραύματος.

Και γι’ αυτό, η αντιμετώπισή της δεν είναι μόνο ζήτημα θεσμών.

Είναι ζήτημα επανασυγκρότησης της ίδιας της κοινωνίας ως ενεργού πολιτικού υποκειμένου.

Γιατί εκεί όπου ένα μέρος στηρίζει και το υπόλοιπο ανέχεται,

η πραγματική αλλαγή δεν εμποδίζεται μόνο από τους ισχυρούς, 

αλλά και από τη σιωπή των πολλών.

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/p/1BpuoWfikm/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com