Κύπρος, 1η Απριλίου 1955: «Μικροί, μεγάλοι, μελλοθάνατοι, αθάνατοι…». Γιορτή και πανηγύρι ελληνισμού και ελε

Ευαγόρας Παλληκαρίδης (1938-1957).

01.04.2026

Στέλιος Κούκος

Ένα συγκλονιστικό βίντεο που κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες στο διαδίκτυο μάς έδωσε την δυνατότητα να καταλάβουμε, να νιώσουμε και να προσεγγίσουμε καλύτερα τις ψυχές και τον κόσμο των αγωνιστών των Ελλήνων της Κύπρου (1955-1959) που φλέγονταν για την ένωση της Μεγαλονήσου με την Ελλάδα.

Έναν αγώνα που συγκίνησε το πανελλήνιο και μάλιστα έφερε την εθνική ενότητα ανάμεσα στην νεολαία της Ελλάδας που καθημερινά βρισκόταν στους δρόμους διαδηλώνοντας και υποστηρίζοντας τα δίκαια του αγώνα των Κυπρίων. Ήταν λίγα χρόνια μετά τον θλιβερό ελληνικό εμφύλιο πόλεμο (1946-1949) και έτσι η ενότητα αυτή ανάμεσα στους νέους ανθρώπους ήταν ό,τι πιο χρήσιμο για την χώρα.

H κ. Ελένη Χριστοφορίδου-Νεοφύτου, ήταν φυλακισμένη στις Κεντρικές Φυλακές της Λευκωσίας, λόγω της συμμετοχής της στον αγώνα της Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ) για την ένωση. Στο αποκαλυπτικό βίντεο που προαναφέραμε περιέγραψε η ίδια με ιδιαίτερα εντυπωσιακό τρόπο το πώς έζησε το γεγονός του απαγχονισμού του Ευαγόρα Παλληκαρίδη τα μεσάνυκτα της 14ης Μαρτίου του 1957.

Τον καιρό εκείνο, όπως ανέφερε, ήταν φυλακισμένοι στις Κεντρικές Φυλακές 1.000 αγωνιστές, ενώ, όπως την διόρθωσε κάποιος που στεκόταν πλάι της οι φυλακισμένοι αγωνιστές ήταν 1.500. Η κ. Χριστοφορίδου-Νεοφύτου, μιλώντας μέσα από τις Κεντρικές Φυλακές και μέσα από ένα κελί κοντά στην αγχόνη, είπε σε όσους την άκουγαν:
«Ξέρετε τι σημαίνει 1.000 άνθρωποι να λένε ένα τραγούδι; Ξέρετε τι σημαίνει 1.000 άνθρωποι να λένε ένα σύνθημα; Σείεται η φυλακή»!

Πέραν, όμως, από τον σεισμό αυτό η αγωνίστρια της ΕΟΚΑ είπε πράγματα τα οποία προκάλεσαν σεισμό μέσα μας. Φαινόταν, πως όσο και αν πέρασαν τα νεανικά, επαναστατικά και θυσιαστικά χρόνια που έζησε, εντούτοις η νεανική, επαναστατική φλόγα μέσα της δεν έσβησε ποτέ.

Ας δώσουμε, όμως, τον λόγο στην ίδια για να καταλάβετε περισσότερα πράγματα:Η αγωνίστρια της ΕΟΚΑ κ. Ελένη Χριστοφορίδου – Νεοφύτου.

«Ήμουν στις Κεντρικές φυλακές, μαθήτρια, όταν απαγχόνιζαν τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη. Σύνολο ήμασταν 1.000 άνθρωποι. Μικροί, μεγάλοι, μελλοθάνατοι, αθάνατοι, ισοβίτες, βαρυποινίτες»!

Και να αμέσως ένα παράδοξο σχήμα και κράμα καταδικασμένων:
«Μικροί, μεγάλοι, μελλοθάνατοι, αθάνατοι, ισοβίτες, βαρυποινίτες»!

Δεν άκουσα ποτέ αθάνατοι να βρίσκονται ανάμεσα σε θνητούς, είτε μεγάλους είτε μικρούς και ιδιαίτερα με μελλοθάνατους, ισοβίτες, βαρυποινίτες. Ακόμη και αν ήταν καταδικασμένοι για τον αγώνα της ελευθερίας του τόπου τους.

Θα δεχόμουν, όμως, να κάνω μια… έκπτωση σ’ αυτό που είπα, λέγοντας: πως ναι! Πράγματι, θα μπορούσαν οι αθάνατοι να κάνουν συντροφιά σ’ έναν μελλοθάνατο αγωνιστή νοερώς… Όχι, πάντως, και να συγκατοικούν ψυχή τε και σώματι, μέσα στις κλεισούρες των απάνθρωπων βρετανικών αποικιοκρατικών κελιών των Κεντρικών Φυλακών της Λευκωσίας.

Η περιγραφή, όμως, της αγωνίστριας κ. Χριστοφορίδου-Νεοφύτου δεν χωρά καμία αμφισβήτηση. Αυτήν την στιγμή είναι όλοι ένα! Και είναι όλοι μαζί, για έναν σκοπό! Άνθρωποι οι οποίοι πέρασαν μέσα από πολύ σκληρά βασανιστήρια στα χέρια των κανιβάλων Άγγλων, όπως τους αποκάλεσε.

Πραγματικά μαρτύρησαν! Ήταν ήρωες και μάρτυρες μαζί. Κάποιοι και με την ίδια τους την ζωή, τα νιάτα τους. Και, μάλιστα μερικοί αγωνιστές πέθαναν στα χέρια των κανιβάλων κατά την διάρκεια των πολύ σκληρών βασανιστηρίων. Ορισμένοι, βεβαίως, δεν άντεξαν τις φρικτές, επώδυνες κακουχίες και τις σαδιστικές, βασανιστικές… ευρεσιτεχνίες των Βρετανών αποικιοκρατών και πρόδωσαν.

Όσο για τους 1.000 ή 1500 αγωνιστές που βρίσκονταν φυλακισμένοι στις Κεντρικές Φυλακές αποτελούσαν μερικούς από την αφρόκρεμα των νεαρών Ελλήνων. Κάποιοι άλλοι βρίσκονταν σε ειδικά έκτακτα κρατητήρια, αλλά και άλλα έκτακτα κολαστήρια στα οποία γίνονταν προσαγωγές και ανακρίσεις.

Οι Άγγλοι, πάντως, δεν μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα με τον ανορθόδοξο ανταρτικό πόλεμο των αυτοδίδακτων μαχητών της ΕΟΚΑ και τον αντίστοιχο εξοπλισμό τους οι οποίοι βρίσκονταν ελεύθεροι σε πόλεις, κωμοπόλεις, χωριά και σε βουνά, πανηγυρίζοντας τον αιφνιδιασμό και εξευτελισμό που προκαλούσαν στους… γενναίους αποικιοκράτες.

Γι’ αυτό και οι πεπολιτισμένοι Δυτικοευρωπαίοι χρησιμοποιούσαν και οι ίδιοι όλους τους… ανορθόδοξους τρόπους ανακρίσεων, απαγορευμένους και απάνθρωπους, για να ανακρίνουν όσους συνελάμβαναν.Τα Φυλακισμένα Μνήματα στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας. Μπροστά ο τάφος του Γρηγόρη Αυξεντίου και του Ευαγόρα Παλληκαρίδη.

Και περνάμε στη στιγμή στην οποία ο μελλοθάνατος ή όπως μας το παρουσίασε, έμμεσα πλην σαφώς η κ. Χριστοφορίδου-Νεοφύτου ο μελλο-αθάνατος λαμβάνει τα τελικά χαρακτηριστικά του αθανάτου.

Ή αν θέλετε, και όπως μπορεί να το έχετε υποψιαστεί, ο μικρός-μεγάλος, μελλοθάνατος – μελλο-αθάνατος φανερώνει πως πρόκειται για αθάνατο και ζούσε ανάμεσα σε θνητούς;

Μια άλλη υποψία που με διακατέχει και στην οποία δεν μπορώ να δώσω τελική απάντηση είναι η εξής: Μήπως ο αθάνατος ζούσε ανάμεσα σε αθανάτους; Μήπως ζούσε και ζούσαν όλοι τους μια γιορτή και ένα πανηγύρι αθανασίας;

Η κυρία Χριστοφορίδου-Νεοφύτου μιλά μετά λόγου ψηλαφητής γνώσεως. Το σθένος και η παρρησία με την οποία μιλά προδίδει το μεγαλύτερο μυστικό του αγώνα! Το πάθος. Και δεν υπερβάλλει σε καμιά περίπτωση.

Πολύ περισσότερο στην περίπτωση του Ευαγόρα Παλληκαρίδη. Του μαθητή, του αθλητή, του ποιητή, του αγωνιστή για την ένωση με την Ελλάδα, την ελευθερία της Κύπρου, του καταδικασμένου εις θάνατον, του μελλο-αθάνατου. Ή μόνον αθάνατου;

Και αυτές είναι οι «τελευταίες» στιγμές του Βαγορή στις ποικίλες του διαστάσεις που προαναφέραμε ή ακόμη και αρχάγγελου της ελευθερίας της Κύπρου:

Διηγείται η πάντα νεαρή αγωνίστρια:

«Απόψε έχουμε απαγχονισμό… Ήταν 12 παρά 25 με παρά 20. Μια αντρική φωνή, δυνατή, απευθύνεται σε μας στο 6 [κελλί 6]: ‘Ε, κοπέλες, παίρνουν τον. Περνούν τωρά’. Πόσα βήματα υπάρχουν [είναι] από το 8 στην αγχόνη; Μισό λεπτό; Αυτήν την στιγμή είναι μέσα στην αγχόνη. Να δει τι; Τον μοχλό, τα σχοινιά, την καταπακτή, τους Άγγλους κανίβαλους; Μέσα είναι ο διευθυντής των φυλακών, ο υποδιευθυντής, ο αρχιδικαστής… Ο Άκκερ* ο άνθρωπος ο οποίος εσυνόδευσε όλους ανεξαίρετα και τους εννιά [απαγχονισθέντες] στην αγχόνη και στον τάφο.

Ο δήμιος… Ο ίδιος γράφει, ότι εγώ εκρέμμασα και τους εννιά. Λέγεται Χάρι Άλλεν, έτσι έλεγε ο ίδιος [πως ήταν ο δήμιος], εν [δεν] το ξέρω εγώ τούν’ το πράμα, αλλά ο ίδιος στο ημερολόγιό του γράφει ότι ήταν ο δήμιος».

Και συνεχίζει:

«[…] Πάει να σπάσει η καρδιά όλων μας. Ο Παλληκαρίδης είναι πάνω στην αγχόνη. Λέει, ‘Δεν φοβούμαι, εσείς αγωνιστείτε για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα’! […] Όταν ακούσαμε τον θόρυβο που έκαμνε η καταπακτή σαν άνοιγε, έναν ΔΑΙΜΟΝΙΣΜΕΝΟ θόρυβο, τότε… ψάλλαμε όλοι το ‘Χριστός Ανέστη’…».

Και συμπλήρωσε η ίδια την συγκλονιστική της κατάθεση: «Ήμουν φυλακή το ’57 και το ’58. Ιδιαίτερα με τον Ευαγόρα Παλληκαρίδη [συνδέομαι] διότι ήταν μαθητής και έχομε την ίδια ηλικία. Μαθητής εκείνος, μαθήτρια εγώ! Στο εκτελεστικό εκείνος, στο εκτελεστικό εγώ»!

Όσο για τον αθάνατο ποιητή ή αρχάγγελο της ελευθερίας της Κύπρου, όπως τον προαναφέραμε, είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό το ποίημα που έγραψε σε τέσσερις μόνον στίχους:

Των αθανάτων το κρασί
Το ‘βρετε σεις και πίνετε
Ζωή για σας ο θάνατος

Κι αθάνατοι θα μείνετε Πανηγύρι του ελληνισμού και της ελευθερίας από μαθητές του δημοτικού, κρατώντας ελληνικές σημαίες. Ορισμένες, μάλιστα, τις έφτιαξαν μόνοι τους.

Ο αγώνας της ΕΟΚΑ που ξεκίνησε τέτοια μέρα το 1955, δηλαδή την 1η Απριλίου, μοιάζει να αποτέλεσε την πιο τρανή απόδειξη της ελληνικότητας των κατοίκων της Μεγαλονήσου. Μιας Ρωμιοσύνης που «επιμένει και αντιστέκεται» με όλα τα πατροπαράδοτα χαρακτηριστικά της: Την πίστη και τον σεβασμό της στην παράδοσή της!

Άλλωστε αυτά χαρίζουν τα φτερά της αθανασίας σε όσους ζουν στο περιβάλλον αυτό και είναι αεί και εσαεί ζώντες και αναπαυμένοι εσωτερικά, λόγω της συνεχούς προσφοράς τους, του μοιράσματός τους. Ένα ξεχείλισμα αγάπης

Όσο για την κατάληξή του αγώνα του 1955-1959 και τις μετέπειτα εξελίξεις του κυπριακού ζητήματος μόνον οι τίμιοι, αθλοφόροι και αθάνατοι αγωνιστές δεν φταίνε. Το ίδιο και ελληνικός λαός σε Κύπρο και Ελλάδα που στάθηκαν πλάι τους σ’ αυτό το πανηγύρι της ελληνικής αθανασίας.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε, βεβαίως, πως την τελική… παρεκτροπή την έφερε η «πατριωτική» στρατιωτική χούντα η οποία μαχαίρωσε πισώπλατα και άνανδρα την Μεγαλόνησο και όχι μόνον δεν την υπερασπίστηκε στην συνέχεια, αλλά και δεν άφησε τον στρατό της Κύπρου να αμυνθεί, όπως έπρεπε στην τουρκική εισβολή.

Τι κρίμα για όλους αυτούς τους ήρωες, τους μάρτυρες, τους αθανάτους και τον λαό του έπους της γιορτής της πίστης και της ελευθερίας.

Βεβαίως, τίποτε δεν πάει χαμένο. Η αθανασία και οι αθάνατοι σίγουρα περιπολούν ανάμεσά μας και διοργανώνουν την νέα γιορτή, το νέο πανηγύρι…

Ευχαριστούμε την κ. Χριστοφορίδου γι’ αυτή την μετάγγιση αθανασίας την οποία μας πρόσφερε σε ιδιαίτερα δύσκολες μέρες για όλο τον κόσμο.

* Ο Ακκέρ ήταν ο διοργανωτής όλων των απαγχονισμών και τελευταίος διευθυντής των φυλακών.

ΠΗΓΗ:https://www.facebook.com/share/p/1DkXihd8aD/
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com