Του Δημήτρη Αναστασίου
Η ιστορία είναι γεμάτη εκπλήξεις, αλλά λίγες είναι τόσο χαρακτηριστικές όσο η ομιλία του Μαρκ Κάρνεϊ, του φιλελεύθερου πρωθυπουργού του Καναδά, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός. Στον χώρο όπου συνήθως αναπαράγονται οι βεβαιότητες της «οικονομικής και πολιτικής τάξης βασισμένης σε κανόνες», ένα πρώην στέλεχος της Goldman Sachs, διοικητής της Τράπεζας του Καναδά (2008–2013) και της Τράπεζας της Αγγλίας (2013–2020) επέλεξε να δηλώσει δημόσια ότι αυτή η τάξη υπήρξε μια χρήσιμη μυθοπλασία που έχει πλέον καταρρεύσει και ότι ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι η ρήξη, αλλά η συνέχιση της προσποίησης.
Ποιος θα μπορούσε να είχε φανταστεί ότι ο Κάρνεϊ θα αναδεικνυόταν σε σημαιοφόρο του τέλους της αμερικανοκεντρικής διεθνούς τάξης; Και μάλιστα από το ίδιο το βήμα του Νταβός; Κι όμως, όσο περισσότερο το σκεφτεί κανείς, τόσο περισσότερο η επιλογή του προσώπου βγάζει νόημα, όπως επισημαίνει ο Arnaud Bertrand.
Ο Κάρνεϊ είναι, στον πυρήνα του, κεντρικός τραπεζίτης. Και ακριβώς γι’ αυτό κατανοεί καλύτερα από τον καθένα τη δύναμη των συλλογικών πεποιθήσεων: μια παγκόσμια τάξη, όπως και η εμπιστοσύνη σε ένα νόμισμα ή σε ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα, στηρίζεται θεμελιωδώς στη διατήρηση της πίστης. Τα συστήματα εξουσίας υπάρχουν επειδή οι συμμετέχοντες δρουν σαν να υπάρχουν· με αυτή την έννοια, η αντίληψη, η πεποίθηση δεν συνοδεύει απλώς την πραγματικότητα, αλλά τη συγκροτεί.
Εάν οι συμμετέχοντες αναγνωρίσουν ότι ζουν σε μια μυθοπλασία, όπως έκανε ο Κάρνεϊ, το ίδιο το σύστημα αρχίζει να ξετυλίγεται καθαρά μπροστά τους και μπορεί να πυροδοτήσει αλυσιδωτές καταρρεύσεις.
Ο Κάρνεϊ γνωρίζει ότι οι ΗΠΑ του Τραμπ διαθέτουν την οικονομική και τη στρατιωτική ισχύ. Επέλεξε, όμως, να πλήξει κάτι βαθύτερο και πιο ευάλωτο: το υπόστρωμα πάνω στο οποίο στηρίζεται αυτή η ισχύς: τη συλλογική πίστη που τη νομιμοποιεί και τη συντηρεί. Και ήταν απολύτως σαφής ως προς αυτό: ολόκληρη η ομιλία του αρθρώνεται γύρω από τη διάσημη αλληγορία του μπακάλη του Βάτσλαβ Χάβελ και από την ιδέα ότι η ισχύς της Σοβιετικής Ένωσης δεν στηριζόταν πρωτίστως στη βία, αλλά στην «προθυμία όλων να συμπεριφέρονται σαν να ήταν αληθινή», στο να «ζουν μέσα σε ένα ψέμα».
Με τα λόγια του Carney:
----------------------------------------------------------------
"Το 1978, ο Τσέχος αντιφρονών Βάτσλαβ Χάβελ, μετέπειτα πρόεδρος, έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο "Η δύναμη των αδυνάτων", στο οποίο έθεσε ένα απλό ερώτημα: πώς συντηρούσε τον εαυτό του το κομμουνιστικό σύστημα;
Κάθε πρωί, αυτός ο καταστηματάρχης τοποθετεί στη βιτρίνα του μια πινακίδα: «Εργάτες όλου του κόσμου, ενωθείτε». Δεν το πιστεύει, κανείς δεν το πιστεύει, αλλά παρ’ όλα αυτά βάζει την πινακίδα για να αποφύγει προβλήματα, για να δείξει συμμόρφωση, για να τα βρει με το σύστημα. Και επειδή κάθε μπακάλης σε κάθε δρόμο κάνει το ίδιο, το σύστημα επιβιώνει — όχι μόνο μέσω της βίας, αλλά μέσω της συμμετοχής των απλών ανθρώπων σε τελετουργίες που κατ’ ιδίαν γνωρίζουν ότι είναι ψευδείς.
Ο Χάβελ το ονόμασε αυτό «να ζεις μέσα στο ψέμα».
Η δύναμη του συστήματος δεν προέρχεται από την αλήθεια του, αλλά από την προθυμία όλων να συμπεριφέρονται σαν να ήταν αληθινό· και η ευθραυστότητά του προέρχεται από την ίδια ακριβώς πηγή. Όταν έστω και ένας άνθρωπος σταματήσει να παίζει τον ρόλο του, όταν ο μπακάλης κατεβάσει την πινακίδα, η ψευδαίσθηση αρχίζει να ραγίζει. Φίλες και φίλοι, ήρθε η ώρα οι εταιρείες και τα κράτη να κατεβάσουν τις πινακίδες τους.
Για δεκαετίες, χώρες όπως ο Καναδάς ευημέρησαν μέσα σε αυτό που αποκαλούσαμε διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες. Συμμετείχαμε στους θεσμούς της, επαινούσαμε τις αρχές της, επωφεληθήκαμε από την προβλεψιμότητά της. Και χάρη σε αυτό, μπορούσαμε να ασκούμε μια εξωτερική πολιτική βασισμένη σε αξίες, υπό την προστασία της.
Γνωρίζαμε ότι η αφήγηση της διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής: ότι οι ισχυρότεροι εξαιρούσαν τον εαυτό τους όταν τους συνέφερε, ότι οι εμπορικοί κανόνες εφαρμόζονταν ασύμμετρα. Και γνωρίζαμε ότι το διεθνές δίκαιο εφαρμοζόταν με διαφορετική αυστηρότητα, ανάλογα με το ποιος ήταν ο κατηγορούμενος ή το θύμα.
Αυτή η μυθοπλασία ήταν χρήσιμη και η αμερικανική ηγεμονία, ιδίως, βοήθησε στην παροχή δημόσιων αγαθών: ανοικτές θαλάσσιες οδούς, ένα σταθερό χρηματοπιστωτικό σύστημα, συλλογική ασφάλεια και πλαίσια επίλυσης διαφορών.
Έτσι, βάλαμε την πινακίδα στη βιτρίνα. Συμμετείχαμε στις τελετουργίες και σε μεγάλο βαθμό αποφεύγαμε να επισημαίνουμε τα χάσματα ανάμεσα στη ρητορική και την πραγματικότητα.
Αυτή η συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον. Ας είμαι ευθύς. Βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης.
"Αυτή η συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον. Ας είμαι ευθύς. Βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης.
Τα τελευταία είκοσι χρόνια, μια σειρά κρίσεων στη χρηματοοικονομία, την υγεία, την ενέργεια και τη γεωπολιτική αποκάλυψαν τους κινδύνους της ακραίας παγκόσμιας ολοκλήρωσης. Πιο πρόσφατα όμως, οι μεγάλες δυνάμεις άρχισαν να χρησιμοποιούν την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο, τους δασμούς ως μοχλό πίεσης, τις χρηματοπιστωτικές υποδομές ως μέσο εξαναγκασμού και τις εφοδιαστικές αλυσίδες ως ευπάθειες προς εκμετάλλευση.
Δεν μπορείς να ζεις μέσα στο ψέμα του αμοιβαίου οφέλους μέσω της ολοκλήρωσης, όταν η ίδια η ολοκλήρωση γίνεται πηγή υποταγής."
-------------------------------------------
Ο Arnaud Bertrand θεωρεί ότι η ομιλία του Κάρνεϊ στο Νταβός μπορεί να αποδειχθεί μία από τις πιο σημαντικές ομιλίες που έχει εκφωνήσει οποιοσδήποτε παγκόσμιος ηγέτης τα τελευταία 30 χρόνια. Αυτό ίσως επίσης σημαίνει ότι στον βαθμό που υπήρξε ποτέ η Δύση μάλλον χάνει τον Δεύτερο Ψυχρό Πόλεμο με την Κίνα. Ένας Ψυχρός Πόλεμος προϋποθέτει δύο ανταγωνιστικά συστήματα. Ο Κάρνεϊ μόλις ανακοίνωσε ότι το ένα από αυτά απλώς δεν υπάρχει πια.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.