Τουρκία και Ισραήλ

από Ευάγγελος Κοροβίνης

-26 Ιανουαρίου 2026

Η Τουρκία ήταν ανάμεσα στα πρώτα μουσουλμανικά κράτη που αναγνώρισαν το Ισραήλ, το 1949, έναν μόλις χρόνο μετα την ίδρυσή του. Η αναγνώριση αυτή υπήρξε απόρροια του φιλοδυτικού προσανατολισμού της Τουρκίας, που παρέμεινε σταθερός μέχρι και την δεκαετία του 2000. Επί 50 και πλέον έτη η Τουρκία διατήρησε καλές σχέσεις με το Ισραήλ, παρά τις διάφορες αραβοϊσραηλινές πολεμικές αναμετρήσεις που μεσολάβησαν, φροντίζοντας πάντα βέβαια να μην αποξενώνεται από τους Άραβες. Χρυσή εποχή στις σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, ήταν η δεκαετία του 1990, όταν τότε το Ισραήλ διεξήγαγε διαπραγματεύσεις με τους Παλαιστίνιους για την δημιουργία δικού τους ανεξάρτητου κράτους.

Τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν σταδιακα μετα την αναληψη της διακυβερνησης της Τουρκιας από τον Ερντογάν, το 2002. Το 2008 ξέσπασε η χρηματοπιστωτική κρίση που έπληξε κυρίως τις ΗΠΑ και την Ευρώπη και επιτάχυνε την μετάβαση σε έναν μετα-αμερικανικό κόσμο. Τα περιθώρια ελιγμών μεσαίων δυνάμεων, όπως η Τουρκία, αυξάνονται σταδιακά μετά το 2008 καθώς τα κενά ισχύος, που δημιουργούνται σε διεθνές και περιφερειακό επίπεδο, επιτρέπουν την αυτονόμηση μεσαίων δυνάμεων από τους Μεγάλους.

Στο νέο πολυπολικό πλέον διεθνές περιβάλλον η Τουρκία άρχισε να διεκδικεί έναν πιο φιλόδοξο ρόλο. Στα πλαίσια αυτά πρέπει να τοποθετηθεί και η χειροτέρευση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Η αλληλεγγύη προς τους μουσουλμάνους και ειδικά τους Παλαιστίνιους ήταν απαραίτητο μέσο για την ικανοποίηση των νέων φιλοδοξιών της Τουρκίας. Προείκασμα της επιδείνωσης των σχέσεων των δυο χωρών ήταν η δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ του Ερντογάν και του προέδρου του Ισραήλ Σίμον Πέρες στο Νταβός το 2009.Το ρήγμα έγινε βαθύτερο, ένα χρόνο μετά, με την κρίση του φέρυ μποτ «Μαβί Μαρμαρά» στα ανοιχτά των ισραηλινών χωρικών υδάτων. Οι τουρκοϊσραηλινές σχέσεις έφτασαν στο χαμηλότερο επίπεδο τους των τελευταίων δεκαετιών.

Καθώς η αυτονομημένη Τουρκία έρχονταν ολοένα και περισσότερο σε αντίθεση με θέσεις της Δύσης στο Παλαιστινιακό, την Συρία και την Λιβύη, το Ισραήλ πλησίασε περιφερειακούς παίκτες, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, αναζητώντας στρατηγικό βάθος και γέφυρα προς την Δύση. Το έδαφος για την σύσφιγξη των σχέσεων του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο ήταν πρόσφορο. Μετά την ανακάλυψη, συγκεκριμένα, εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο την δεκαετία του 2000 οι ήδη διαταραγμένες ελληνοτουρκικές σχέσεις επιδεινώθηκαν. Η Τουρκία μάλιστα κορύφωσε τις διεκδικήσεις της, όταν τον Οκτώβριο του 2018 υιοθέτησε το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» με το οποίο αμφισβητεί την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου.

Πρόσφατα ο πόλεμος στην Γάζα βάθυνε ακόμη περισσότερο το χάσμα μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Ο Ερντογάν καταδίκασε την στρατιωτική επέμβαση του Ισραήλ στην Γάζα και κατηγόρησε την ηγεσία του για εγκλήματα πολέμου, αν και δεν διέκοψε τις οικονομικές σχέσεις με αυτήν την χώρα. Μετά την εκεχειρία στην Γάζα στις 13/10/25 -εκεχειρία στην επίτευξη της οποίας συνέβαλε και η Τουρκία αξιοποιώντας τους δεσμούς της με την Χαμάς- ο Ερντογάν πίστεψε ότι θα αναπτύσσονταν ένοπλη τουρκική δύναμη στην περιοχή στα πλαίσια μιας πολυεθνικής ειρηνευτικής δύναμης. Ότι για πρώτη φορά μετά από 100 χρόνια η Τουρκία θα αποκτούσε στρατιωτικό αποτύπωμα κοντά στην Ιερουσαλήμ, γεγονός που θα πρόσθετε ένα ακόμη λιθαράκι για την υλοποίηση του οράματος του «αιώνα της Τουρκίας».

Το παραπάνω όραμα το διατύπωσε ο Ερντογάν τον Οκτώβριο του 2022. Σύμφωνα με αυτό το πρόταγμα η Τουρκία προορίζεται να αναδειχθεί σε διακριτό πόλο του διεθνούς συστήματος και να καταλάβει μια θέση στο διεθνές στερέωμα ανάλογη με εκείνην που κατείχε η Οθωμανική Αυτοκρατορία στο Ευρωπαϊκό διακρατικό σύστημα του 19ου αιώνα. Το Ισραήλ αντιτάσσεται βέβαια στην παρουσία ένοπλης τουρκικής δύναμης στην Γάζα και, όπως θα φανεί παρακάτω, και στους μεγαλεπήβολους τουρκικούς οραματισμούς.

Πέραν της λωρίδας της Γάζας, λοιπόν, τα συμφέροντα της Τουρκίας και του Ισραήλ συγκρούονται και σε άλλα εδάφη. Έτσι στην Συρία η Τουρκία θέλει ένα ισχυρό και συγκεντρωτικά -διευθυνόμενο από φίλιες δυνάμεις της- κράτος, ενώ το Ισραήλ επιδιώκει να συνεχίσει η Συρία να είναι αποκεντρωμένη, με αυτόνομους τους Κούρδους και τους Δρούζους, ώστε η χώρα αυτή να μην γίνει ποτέ απειλητική για το Ισραήλ. Σημειωτέον ότι πρόσφατα οι Κούρδοι, δεχόμενοι επίθεση από στρατεύματα της Δαμασκού συνεπικουρούμενα από τους Τούρκους, παρέδωσαν κάποια εδάφη. Παρά ταύτα συνεχίζεται η πίεση εναντίον τους με κίνδυνο να «απελευθερωθούν» τζιχαντιστές του Ισλαμικού κράτους, που κρατούνται σε φυλακές ελεγχόμενες από τους Κούρδους μαχητές.

Ο ανταγωνισμός της Τουρκίας με το Ισραήλ επεκτείνεται και στο Κέρας της Αφρικής, μια στρατηγική θέση που επιτρέπει τον έλεγχο της θαλάσσιας διάβασης από τον Ινδικό Ωκεανό και τον Περσικό Κόλπο στην Ερυθρά Θάλασσα και την διώρυγα του Σουέζ. Το Ισραήλ αναγνώρισε πρόσφατα την Σομαλιλάνδη, μια περιοχή του Κέρατος της Αφρικής που έχει αποσχισθεί από την Σομαλία το 1991.Στην ίδια την Σομαλία η Τουρκία έχει αποκτήσει μεγάλη στρατιωτική βάση από το 2017.

Τα πράγματα στις σχέσεις των δύο χώρων περιπλέκονται ακόμη περισσότερο από το ενδεχόμενο σύναψης στρατιωτικού συμφώνου μεταξύ της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν. Αυτό το σύμφωνο δεν προωθείται εναντίον της Αμερικής, αλλά εξαιτίας της αδυναμίας της. Οι αμερικάνικες εγγυήσεις ασφαλείας θεωρούνται και από τις τρεις χώρες -και κυρίως από την Σαουδική Αραβία- ασταθείς και αβέβαιες, Με το σύμφωνο το Ισραήλ χάνει την αποκλειστικότητα κατοχής πυρηνικών όπλων, καθώς το Πακιστάν είναι πυρηνική δύναμη. Η Τουρκία, σέ περίπτωση σύναψης του συμφώνου, θα συνέβαλε με την αμυντική της βιομηχανία και την επιχειρησιακή της εμπειρία, ενώ η Σαουδική Αραβία θα προσέφερε τα απαραίτητα κεφάλαια.

Αν συναφθεί ένα τέτοιο σύμφωνο, η πόλωση μεταξύ των δυο ισχυρότερων παικτών στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, της Τουρκίας και του Ισραήλ δηλαδή, θα προσελάμβανε δομικά χαρακτηριστικά. Δεν είναι βέβαιο, σ’ αυτήν την περίσταση, ότι ο μεσολαβητικός ρόλος των ΗΠΑ θα μπορούσε να αμβλύνει την αντίθεση μεταξύ των δύο χωρών.

Πηγές

Το διεθνές σύστημα σε ιστορική μετάβαση. Συλλογικό. Επιμέλεια από τον Παναγιώτη Ήφαιστο. Εκδόσεις Ποιότητα.2025.

Erdogan’s imperial illusions. By Asli Aydintasbas.Foreign Affairs. December 25, 2025.

Indispensable enemies: The shifting dynamics of Israeli Turkish relations. By Ioannis N. Grigoriadis & Electra Nisidou.ELIAMEP 23/10/2025.

ΠΗΓΗ: https://antifono.gr/tourkia-kai-israil/?fbclid=IwdGRjcAPle0djbGNrA-V7AmV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHv3O001diou9A2VF8kqqh18Fwlvs3ubaS9sGW9wjTFgVp_2br46mwfAoZa10_aem_uSbGZHDT6mHzmLLWBRdTqQ
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com