Αντώνης Ανδρουλιδάκης
Πώς χάνεται μια ιστορική ευκαιρία
Τα μεγάλα συλλογικά τραύματα ανοίγουν ιστορικά παράθυρα.
Ανοίγουν χώρο για νέο νόημα, νέα κοινωνική αυτοσυνείδηση και πιθανά νέο πολιτικό υποκείμενο.
Αλλά τα παράθυρα αυτά δεν μένουν, ούτε ανοιχτά για πάντα, ούτε ουδέτερα. Πάντα κάποιος επιχειρεί να τα καταλάβει.
Το Κίνημα των Τεμπών γεννήθηκε ως αυθόρμητη κραυγή ενός λαού που είδε, ξανά, το κράτος να αποτυγχάνει στην πιο στοιχειώδη του λειτουργία: την ασφάλεια της ζωής. Ο ιδρυτικός μύθος της μεταπολίτευσης, το Τραύμα το Ανυπεράσπιστου, αποκαλύφθηκε και πάλι με δριμύτητα κάτω από τόνους προπαγάνδας κανονικότητας, σταθερότητας, εκσυγχρονισμού, εξευρωπαϊσμού και λοιπά.
Για μια στιγμή, διαφάνηκε κάτι σπάνιο: η δυνατότητα συγκρότησης ενός Δήμου πέρα από κόμματα, ιδεολογικά στρατόπεδα και παλιές διαιρέσεις, ενάντια στη φεουδαλική οργάνωση του πολιτικού συστήματος που για χρόνια λεηλατεί το κοινωνικό σώμα.
Πολύ φοβάμαι πως σήμερα, αυτή η δυνατότητα απειλείται από μια διπλή διαδικασία: τη θρησκειοποίηση από τη Δεξιά και την εργαλειοποίησή της από τη συστημική Αριστερά.
Θρησκειοποίηση είναι η διαδικασία με την οποία ένα υπαρξιακό, κοινωνικό ή πολιτικό φαινόμενο μετατρέπεται σε αντικείμενο θρησκευτικού ή ηθικού νοήματος, αποσυνδεόμενο από τις υλικές, θεσμικές και πολιτικές του αιτίες και μετατίθεται στη σφαίρα της πίστης, της ηθικής ή της μεταφυσικής.
Με άλλα λόγια το πολιτικό γίνεται ηθικό, το κοινωνικό γίνεται πνευματικό, η σύγκρουση εξουσίας μεταφράζεται σε σύγκρουση αξιών.
Έτσι, η πραγματικότητα αποπολιτικοποιείται μέσω μιας ψευδούς ιεροποίησης.
Και η παρηγοριά του Τραύματος κινδυνεύει να γίνει soft capture, πολιτική αιχμαλωσία.
Η θρησκευτική δεξιά και οι σχετιζόμενοι πολιτικοί φορείς δεν χρειάστηκε να συγκρουστούν με το Κίνημα. Επέλεξαν κάτι πιο αποτελεσματικό: την ήπια ιδεολογική διείσδυση, το soft capture.
Η αλήθεια είναι πως σε ένα τραυματισμένο συλλογικό σώμα ή άτομο, η παρηγοριά αποκτά τεράστια ισχύ. Όταν η πολιτική γλώσσα αποτυγχάνει, η θεολογική αφήγηση προσφέρει νόημα. Η τραγωδία γίνεται δοκιμασία, η οργή μεταφράζεται σε ηθική κρίση, η πολιτική ευθύνη διαλύεται σε «πνευματική παρακμή».
Έτσι, το πολιτικό πρόβλημα μετατρέπεται σε πολιτισμικό και μεταφυσικό. Και βέβαια η υλική εξουσία παραμένει ανέγγιχτη.
Στο Κίνημα των Τεμπών εμφανίζονται πλέον σαφή σημάδια αυτής της μετατόπισης, δηλαδή συμπτώματα της θρησκειοποίησης
α) Μυστικοπάθεια και καχυποψία προς τον Δήμο
Αντί για ανοιχτές διαδικασίες, συγκροτούνται στενοί κύκλοι επιρροής, «πνευματικοί σύμβουλοι», ανεπίσημα "ιερατεία". Αυτό δεν είναι συμμετοχική δημοκρατία. Είναι ποιμαντική λογική.
β) Επιλογή προσώπων με βάση την ηθικο-θρησκευτική ταυτότητα. Η πολιτική εμπειρία και κοινωνική αναφορά υποχωρούν μπροστά στην «ορθότητα πίστης». Το κίνημα μετατρέπεται από κοινωνικό σε πολιτισμικό στρατόπεδο.
γ) Μετατόπιση της ατζέντας σε βιοηθικά ζητήματα
Ένα κίνημα που γεννήθηκε από κρατικό έγκλημα αρχίζει να συζητά ηθικά δόγματα. Πρόκειται για στρατηγική αποπολιτικοποίησης.
δ) Ιδέες τύπου “επιτροπής σοφών”
Αντί για τον Δήμο, προτείνεται η φωτισμένη ελίτ. Πρόκειται για τεχνο-ιεραρχική αντικατάσταση της λαϊκής κυριαρχίας.
ε) Ευαλωτότητα σε χαρισματικές φιγούρες και πνευματικούς σωτήρες. Το τραυματισμένο υποκείμενο αναζητά καθοδήγηση. Και εκεί εμφανίζονται πολιτικοί "επιχειρηματίες νοήματος".
Η ορμή των Τεμπών ήταν πολιτική, ριζοσπαστική και λαϊκή.
Αλλά η συνάντηση με την θρησκειοποίηση εισήγαγε μια αντίρροπη δύναμη: την παρηγοριά αντί ρήξης, την ηθική αντί της πολιτικής, την πίστη αντί της οργάνωσης.
Ως εκ τούτου, η συνάντηση αυτών των δύο -θρησκειοποίησης και Κινήματος- γέννησε ανοργανωσιά, πολιτικά αυτογκόλ, απομάκρυνση από τον Λαό και μετατροπή του Δήμου σε ποίμνιο.
Η δεύτερη πράξη της τραγωδίας έρχεται από αλλού.
Η συστημική Αριστερά, στην προσπάθεια της να υπερασπιστεί τον κοσμικό, λαϊκό χαρακτήρα του κινήματος ή και για να υπερασπιστει τη θέση της μέσα στο πολιτικό σύστημα, αξιοποίησε τη θρησκειοποίηση ως ιδανικό εργαλείο απονομιμοποίησης.
Η εξίσωση ήταν απλή: θρησκευτικός λόγος = «ακροδεξιά».
Έτσι αποφεύγεται η συζήτηση για τις ευθύνες της Αριστεράς στη διαχείριση του κράτους και των υποδομών, αποφεύγεται η σύγκρουση με τη διαπλοκή και την υλική εξουσία και το Συλλογικό τραύμα μετατρέπεται σε πολιτισμικό πόλεμο ταυτοτήτων, ενώ η δυνατότητα μιας νέας συλλογικής συνείδησης αποδυναμώνεται. Η θρησκειοποίηση έγινε βούτυρο στο ψωμί ιδιαίτερα της νεοφιλελεύθερης αριστεράς.
Στο τέλος έχουμε δύο μηχανισμούς και ένα αποτέλεσμα.
Η θρησκευτική Δεξιά αποπολιτικοποιεί μέσω πνευματικοποίησης.
Η συστημική Αριστερά αποπολιτικοποιεί μέσω ηθικής καταγγελίας.
Δύο αντίθετοι πόλοι, ένα κοινό αποτέλεσμα: διάλυση του υπό συγκρότηση πολιτικού υποκειμένου, με πιο ορατό σύμπτωμα -αυτή τη στιγμή- την π α ρ ά λ υ σ η.
Ένα λαϊκό κίνημα που γίνεται θρησκευτική κοινότητα αξιών ή ιδεολογικός εχθρός προς εξόντωση, παύει να είναι απειλή για την υλική εξουσία.
Το πολιτικό σύστημα δεν φοβάται πολιτισμικούς πολέμους.
Φοβάται έναν οργανωμένο λαό που μιλά για εξουσία, οικονομία, κράτος, θεσμούς.
Παρ' όλα αυτά, το τραύμα των Τεμπών μπορεί -για ελάχιστο χρόνο- ακόμη να γίνει ιδρυτική στιγμή Λαού.
Αλλά μόνο αν ξεφύγει από τη αιχμαλωσία της θρησκειοποίησης,
της θρησκευτικής παρηγοριάς, που αντικαθιστά την πολιτική.
Αυτό απαιτεί άμεση και επείγουσα απελευθέρωση από τον "παρηγορητικό" εναγγαλισμό με πρόσωπα/φορείς της θρησκειοποίησης του Πολιτικού. Απαιτεί επίσης καθαρή, αυστηρή και σταθερή διαφοροποίηση από κάθε προσπάθεια θρησκειοποίησης του Κινήματος.
Αλλιώς, θα γίνει ακόμη ένα τραύμα που δεν μετασχηματίστηκε σε ιστορία, αλλά σε πολιτισμική πόλωση.
Και τότε, το πολιτικό σύστημα θα έχει κερδίσει χωρίς μάχη.
Γιατί το πιο επιτυχημένο πραξικόπημα δεν γίνεται με καταστολή.
Γίνεται όταν η κοινωνία παύει να μιλά για εξουσία και αρχίζει να μιλά μόνο για ταυτότητες, πίστη και ηθική.
Και τότε, ο Δήμος χάνεται.
Δεν τα γράφω όλα αυτά ως μομφή, ούτε ως επίδειξη θεωρητικής αυστηρότητας. Τα γράφω με σεβασμό και νοιάξιμο, αλλά και από αγωνία. Αγωνία μήπως μια ιστορική ρωγμή, από την οποία θα μπορούσε να γεννηθεί κάτι νέο, κλείσει πρόωρα κάτω από στρώματα παρηγοριάς, ηθικολογίας και εύκολων ταυτοτήτων.
Αγωνία μήπως το πένθος, αντί να γίνει πολιτική συνείδηση, μετατραπεί σε άλλο ένα πεδίο συμβολικής διαμάχης που δεν αγγίζει ποτέ την εξουσία. Και αγωνία μήπως, τη στιγμή που θα μπορούσε να γεννηθεί ένας Δήμος, αρκεστούμε ξανά σε ρόλους, στρατόπεδα και παρηγορητικές αφηγήσεις, ενώ ο Τόπος θα γίνεται όλο και πιο πολύ χώρος/"διάδρομος" και οι άνθρωποι useless eaters.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.