Όταν η δημοκρατία γίνεται σκηνικό.
Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη
Η ιδέα ότι το ελληνικό πολιτικό σύστημα λειτουργεί ως μια μορφή φεουδαρχίας με δημοκρατικό προσωπείο -μια "Δημοφεουδαρχία"- μάλλον δεν είναι ρητορική υπερβολή.
Είναι ένας τρόπος να περιγράψουμε μια βαθιά ασυμμετρία εξουσίας. Τυπικά έχουμε θεσμούς δημοκρατίας, ουσιαστικά όμως η εξουσία παραμένει συγκεντρωμένη σε κλειστά δίκτυα οικονομικών, πολιτικών και μιντιακών ελίτ.
Στη φεουδαρχία ο άρχοντας δεν χρειαζόταν τη συναίνεση των υπηκόων, μόνο την υποταγή τους.
Στη σύγχρονη "Δημοφεουδαρχία", η συναίνεση σκηνοθετείται: μέσα από εκλογές χωρίς πραγματική εναλλαγή ισχύος, από ΜΜΕ που παράγουν αφήγημα αντί για ενημέρωση, από κόμματα που αλλάζουν πρόσωπα αλλά όχι σχέσεις εξάρτησης.
Έτσι, η δημοκρατία επιβιώνει ως μορφή, ενώ η φεουδαρχία επιβιώνει ως ουσία.
Με τον τρόπο αυτό το πολιτικό σύστημα γίνεται «δύναμη κατοχής», καθώς παύει να λειτουργεί ως όργανο συλλογικής βούλησης και αρχίζει να λειτουργεί ως μηχανισμός απομύζησης. Το πολιτικό σύστημα δεν κυβερνά , κατέχει.
Όχι με τανκς, αλλά με χρέος αντί για αλυσίδες, εξάρτηση αντί για βία -αλλά και την βία των δυνάμεων καταστολής αν χρειαστεί-,
μόνιμη λιτότητα αντί για στρατιωτικό νόμο, φόβο αντί για λογοκρισία.
Σε αυτό το καθεστώς, ο λαός δεν αντιμετωπίζεται ως πολιτικό υποκείμενο, αλλά ως πόρος: φορολογική βάση, εργατικό απόθεμα, εκλογική δεξαμενή.
Η χώρα δεν οργανώνεται για να αναπτυχθεί, αλλά για να αποδίδει πρόσοδο σε λίγους.
Η "δημοφεουδαρχία" δεν επιβιώνει μόνο «από πάνω». Επιβιώνει και «από κάτω»- μέσω πελατειακών σχέσεων, φόβου της ρήξης, χαμηλών προσδοκιών, εσωτερικευμένης ήττας. Όπως στη φεουδαρχία ο χωρικός πίστευε ότι «έτσι είναι ο κόσμος», έτσι και σήμερα μεγάλο μέρος της κοινωνίας μαθαίνει να σκέφτεται ότι «ας είμαστε ρεαλιστές, έτσι είναι τα πράγματα στην Ελλάδα». Αυτή η πεποίθηση είναι η πιο αποτελεσματική μορφή εξουσίας.
Κι όμως, η "Δημοφεουδαρχία" δεν είναι θεωρία. Είναι εμπειρία καθημερινή.
Η φεουδαρχία σήμερα δεν έχει κάστρα και βαρόνους. Έχει γραφεία, συμβάσεις, λίστες, τηλέφωνα και προσβάσεις. Πιο συγκεκριμένα η "Δημοφεουδαρχία" εκφράζεται με:
1. Εξάρτηση αντί για δικαιώματα.
Ο πολίτης δεν ζει ως κάτοχος δικαιωμάτων αλλά ως αιτών χάρης. Για δουλειά χρειάζεται «γνωστό», για μετάθεση «μέσον», για άδεια «παρέμβαση». Όπως στη φεουδαρχία ο χωρικός δεν είχε δικαιώματα, είχε προστάτη, έτσι και σήμερα ο πολίτης δεν νιώθει πολίτης - νιώθει υποτελής σε δίκτυα.
2. Ανασφάλεια ως μόνιμη κατάσταση.
Επισφαλής εργασία, δάνεια χωρίς μέλλον, ενοίκια χωρίς όριο, υγεία με «ραντεβού από θαύμα». Η ανασφάλεια δεν είναι παρενέργεια. Είναι μέθοδος εξουσίας.
3. Η αίσθηση ότι «τίποτα δεν αλλάζει».
Όπως ο δουλοπάροικος δεν πίστευε ότι μπορεί να αλλάξει τον άρχοντα, έτσι και σήμερα ο πολίτης. Αυτή η πεποίθηση είναι η ψυχολογική ραχοκοκαλιά της φεουδαρχίας.
4. Φορολογία χωρίς ανταπόδοση.
Ο πολίτης πληρώνει σαν ελεύθερος άνθρωπος και ζει σαν υποτελής χωρίς υπηρεσίες. Το κράτος εισπράττει, αλλά δεν επιστρέφει. Αυτό δεν είναι κοινωνικό συμβόλαιο. Είναι φεουδαρχικός φόρος.
5. Η αίσθηση ότι η χώρα δεν του ανήκει.
Όταν ο άνθρωπος νιώθει ότι δεν αποφασίζει, δεν ελέγχει, δεν μπορεί να αλλάξει τίποτα, τότε η πατρίδα του δεν είναι πατρίδα. Είναι επικράτεια άλλων, που λειτουργούν ως κατακτητές
6. Τα κόμματα που υποτίθεται ότι υπάρχουν για να δίνουν νόημα, δηλαδή τι κοινωνία θέλουμε, τι αξίες υπηρετούμε, τι μέλλον οραματιζόμαστε, στην πράξη λειτουργούν όλο και περισσότερο ως φέουδα εξουσίας.
Στην πραγματικότητα πρόκειται μάλλον για μηχανισμούς διανομής προνομίων. Δεν παράγουν ιδέες, αλλά διαχειρίζονται θέσεις, προσβάσεις, εξυπηρετήσεις. Όπως στο φέουδο ο άρχοντας μοίραζε γη, έτσι σήμερα το κόμμα μοιράζει εξυπηρετήσεις και προστασία.
Το κόμμα μεταμορφώνεται από κοινότητα νοήματος σε επικράτεια ελέγχου ή σε ανακουφιστικό καταφύγιο ενός "ανήκειν" που μένει ωστόσο πεισματικά ανεκπλήρωτο. Το κόμμα μεταμορφώνεται από φορέας νοήματος σε φέουδο επιβίωσης.
Και όπως ο φεουδάρχης φοβόταν την εξέγερση των χωρικών, έτσι και τα κόμματα φοβούνται την πραγματική συμμετοχή και τη λογοδοσία. Γι’ αυτό κρατούν τη βάση σε ρόλο χειροκροτητή, όχι συνδιαμορφωτή.
Η "Δημοφεουδαρχία", σαν άλλη μάγισσα Κίρκη, μετατρέπει τον πολίτη σε πελάτη.
Ο πολίτης δεν ρωτά πια «γιατί;». Γίνεται πελάτης που ρωτά «τι θα πάρω;».
Η "Δημοφεουδαρχία" δεν σπάει με εναλλαγή προσώπων. Σπάει μόνο με αλλαγή της σχέσης εξουσίας, από κάθετη σε οριζόντια,
από πελατειακή σε συμμετοχική, από κλειστή σε διαφανή.
Δηλαδή, με δημοκρατία ουσίας και όχι βιτρίνας.
Για να αλλάξει αυτό, δεν χρειάζεται απλώς άλλη κυβέρνηση.
Χρειάζεται άλλος ρόλος για τον άνθρωπο. Να πάψει να ζητά προστασία και να ξαναγίνει κυρίαρχος. Όχι πελάτης. Όχι υπήκοος. Πολίτης.
Και είναι βέβαια πως μια τέτοια προσπάθεια να συναντήσει την μανιώδη αντίσταση τόσο των φεουδαρχών όσο και των υποκόων τους.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.