Του Δημήτρη Βασιλειάδη
Δύο θεμελιώδη στοιχεία της σκέψης του Μιχάλη Χαραλαμπίδη σχετικά με το θεσμό του κόμματος (τη γέννηση και την εξέλιξη του), ανάμεσα στα πάρα πολλά πάνω σ΄ αυτό το ζήτημα που είναι διάχυτα στο έργο του και που τα ανακαλύπτει κανείς διαβάζοντας τα βιβλία του, ήρθαν στο νου μου με αφορμή τη γέννηση κομμάτων που απασχολούν την δημοσιότητα αυτές τις μέρες. Όλα αυτά τα θεμελιώδη στοιχεία, ο Μιχάλης θεωρεί ότι είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για τη γέννηση και εξέλιξη ενός κόμματος, που όμως, όταν δεν υπάρχουν, μοιραία, το αποτέλεσμα δεν θα είναι κόμμα, αλλά μη-κόμμα (αγαπημένη του έκφραση) όπως υποστηρίζει ο ίδιος.
Το ένα λοιπόν από τα δύο θεμελιώδη στοιχεία που θα παρατεθούν παρακάτω έχει να κάνει με το κόμμα-αρχηγός- ηγέτης, στο κατά πόσο δηλαδή ένα προσωποπαγές, αρχηγικό κόμμα έχει προοπτικές εξέλιξης, και το άλλο, με τις διαδικασίες που το γεννάν, την ουσία τους, τις μεγάλες ανάγκες και ιδέες που το γεννούν, κυρίως όμως με την διαφάνεια τους, την συμμετοχή ή μη των πολιτών σ΄ αυτές κλπ.
Ο Μιχάλης αναπτύσσει αυτές τις σκέψεις έχοντας, σαν μοντέλο -ας πούμε- το ΠΑ.ΣΟ.Κ. Όμως, ό,τι έχει γράψει πάνω σ΄ αυτό το θέμα, παρά το γεγονός ότι αναφέρεται πάνω στην εξέλιξη του ΠΑ.ΣΟ.Κ., αποτελεί έναν θεμελιώδη οδηγό για να αναλύσει κανείς το κόμμα, ως συστατικό στοιχείο της δημοκρατίας. Όσον αφορά το κόμμα-αρχηγός, ο Μιχάλης, παρά το γεγονός ότι θεωρεί πως το ηγετικό χάρισμα ενός πολιτικού μπορεί να λειτουργήσει αναζωογονητικά,…
‘’…πολλές φορές ο αρχηγός –Leader- αυτός που διαθέτει ένα προσωπικό χάρισμα και ικανότητες μπορεί να επαναφέρει την φλόγα των ιδανικών της πολιτικής, να αναζωογονήσει ένα πολιτικό κίνημα…’’
…θεωρεί τελικά, ότι αυτό θα λειτουργήσει αρνητικά για το κόμμα, όπως χαρακτηριστικά γράφει για το ΠΑ.ΣΟ.Κ. και την καταλυτική επιρροή του Αντρέα:
‘’Το πέρασμα στο προσωπικό κόμμα του αρχηγού έλεγξε παρά απελευθέρωσε τη δυναμική της Δημοκρατικής παράταξης…’’
…Άρα, τελικά, ένα κόμμα το οποίο γεννιέται αποκλειστικά κάτω από τη μεγάλη σκιά του χαρισματικού αρχηγού θα έχει στρεβλή ανάπτυξη. Ότι τελικά ο αρχηγός λειτουργεί ανασταλτικά στην ωρίμανσή του, εάν δεν λειτουργούν παράλληλα με τον αρχηγό κι άλλοι θεσμοί και διαδικασίες μέσα στο κόμμα. Παρά το γεγονός λοιπόν ότι αναγνωρίζει το ρόλο του αρχηγού, όπως πάλι ο ίδιος σημειώνει,…
‘’Είναι γνωστό ότι τέσσερις δεκαετίες πριν δεχθήκαμε τον Ανδρέα Παπανδρέου ως αρχηγό-πρόεδρο. Ακόμα κι εγώ που είχα ισχυρές αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις μαζί του. Που τον πολέμησα πολύ σε επίπεδο αρχών’’,…
…καταλήγει τελικά στο συμπέρασμα χρησιμοποιώντας πάλι τη σχέση του ΠΑ.ΣΟ.Κ. με τον Αντρέα, τόσο ουσιαστικά αλλά και έμμεσα σαν μοντέλο όπως πριν είπα, ότι,…
‘’Το εγχείρημα επιβολής και διαμόρφωσης του προσωπικού κόμματος του αρχηγού, ήταν από την αρχή ελλειμματικό και αποτυχημένο λόγω του ίδιου του αρχηγού. Η συνέχεια του ΠΑ.ΣΟ.Κ., η αναζωογόνησή του, μπορούσε να στηριχθεί στην ανάδειξη του συλλογικού χαρίσματος’’….
…Δηλαδή για το Μιχάλη ο συλλογικός τρόπος της λήψης των αποφάσεων, η συμμετοχή κι ο ανοιχτός, ουσιαστικός και διαφανής διάλογος ως προτεραιότητα σ΄ ένα κόμμα, η ζωντανή δημοκρατία μέσα σ΄ αυτό, σε σχέση με την ‘’καταλυτική’’ παρουσία και απόλυτη εξουσία του αρχηγού, είναι ζωτικής προτεραιότητας.
Κοιτάξτε, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης δεν ήταν ‘’Πατερούλης’’. Για την ακρίβεια, και στον βαθμό που τον κατάλαβα και σαν άνθρωπο πρωτίστως και σαν στοχαστή και σαν πολιτικό, δεν ήθελε να είναι ‘’Πατερούλης’’. Σεβόταν την αυτονομία και την ανεξαρτησία τη δική του, αλλά κυρίως την αυτονομία του καθενός. Δεν τον ‘’έτρεφαν’’ τα ‘’θαυμαστικά’’, ασφυκτιούσε και αισθάνονταν ανελεύθερα. ‘’Τρέφονταν’’ απ΄ όλα τα άλλα ‘’σημεία στίξης’’, ποτέ όμως απ΄ τα ‘’θαυμαστικά’’ (το πιο αγαπημένο του σημείο στίξης, στο βαθμό που τον κατάλαβα κι ας μη το φανέρωσε ποτέ, ήταν το ‘’ερώτημα’’ -όπως κι όλων ημών που μαθητεύσαμε κοντά του- γιατί η ιστορία και η πολιτική γράφονται με ερωτήματα, η σκέψη του όλη είναι θεμελιωμένη στις απαντήσεις αυτών των ερωτημάτων, είναι ένα ανίκητο όπλο στα χέρια του λαού και της πατρίδας, που όμως σε χέρια άμετρα φιλόδοξων ανθρώπων που δεν την κατανοούν και τη χρησιμοποιούν ή πρόκειται να τη χρησιμοποιήσουν απλά και μόνον επικοινωνιακά, είναι ανενεργή και δυσφημιστική για το Μιχάλη).
Αυτό όμως που δυστυχώς παρατηρείται αυτές τις μέρες είναι η προσωπολατρία, η μανική αναζήτηση από το σώμα των πολιτών ενός ‘’Πατερούλη’’ (ή μανούλας), ο απέραντος θαυμασμός στις ικανότητες του αρχηγού, μ΄ άλλα λόγια. Αναζητά (το σώμα των πολιτών), στο πρόσωπό του την συγκεφαλαίωση των μεγάλων ιδανικών, των μεγάλων ιδεών και τελικά την πραγμάτωσή τους απ΄ τον ίδιο και τα καταλυτικά και μυθοποιημένα τελικά απ΄ το λαό ‘’μεγάλα’’ προτερήματά του, σε βάρος πάντα της ουσίας. Όμως τελικά ποια είναι η ουσία σ΄ ένα κόμμα;
Για το Μιχάλη,…
‘’Η δημιουργία ή ακόμη κι η αναζωογόνηση ενός πολιτικού κόμματος όταν αυτό είναι εφικτό είναι η ανάδειξη, η πρόταση μια μορφωτικής οπτικής ριζωμένης στην ιστορία της παράδοσης της χώρας’’
…όπως γράφει, αναφερόμενος τόσο στο ΠΑ.ΣΟ.Κ. (ήταν εκ των συντακτών της διακήρυξης της 3ης του Σεπτέμβρη) όσο και στη Δημοκρατική Περιφερειακή Ένωση μας (η εμπνευσμένη ιδρυτική διακήρυξη της, της 13ης Μάρτη του 2000 γράφτηκε απ΄ τα χέρια του), αυτά γεννήθηκαν,…
‘’…επάνω στις μεγάλες ιστορικές ρωγμές του ελληνικού εθνικού και κοινωνικού σχηματισμού. Την εθνική ρωγμή, την περιφερειακή ρωγμή, την κοινωνική ρωγμή’’.
Δηλαδή η ουσία για το Μιχάλη, βρίσκεται στο κόμμα ως θεσμού της δημοκρατίας, στους αναγκαίους λόγους που το γέννησαν ή το γεννούν, από το αν αυτοί πηγάζουν απ΄ τα τρία θεμελιώδη στοιχεία που πριν αναφέρθηκαν και τα οποία ρυθμίζουν την ροή της ιστορίας του τόπου μας, και στο πως χτίζεται η εσωτερική του ζωή. Πιστεύει, ότι το κόμμα εκείνο το οποίο δεν μιλά για όλ΄ αυτά, οι στόχοι και οι σκοποί του δεν συντείνουν σ΄ όλ΄ αυτά, θα είναι ένα απλό κόμμα διαχείρισης και τίποτ΄ άλλο, δηλαδή ένα μη-κόμμα. Γι αυτόν,
‘’Ένα πολιτικό κόμμα δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι κατ΄ αρχάς οι στόχοι του και οι σκοποί του’’.
Το μόνο όμως που δεν διακρίνει κανείς τούτες τις μέρες, στα υπό διαδικασία γέννησης κόμματα, είναι οι στόχοι και οι σκοποί τους.
Πέρα από γενικές διακηρύξεις και πομφόλυγες δεν διακρίνεται τίποτα άλλο. Γιατί όμως δεν διακρίνεται τίποτα άλλο; Γιατί όλες οι διεργασίες γέννησής τους (αν υπάρχουν) γίνονται στο σκοτάδι, στο μη-φως, κάτι που ο Μιχάλης δεν ήθελε. Γράφει λοιπόν:
‘’Όταν η δύναμη των νέων πολιτικών κομμάτων, αυτό που ονομάσθηκε μαζικό πολιτικό κόμμα, βρίσκεται στο λαό, στους πολίτες, στη ‘’μάζα’’, στην κοινή γνώμη, γιατί τα πολιτικά κόμματα να μην τη χρησιμοποιούν;’’…
… Ο Μιχάλης πίστευε στις ανοιχτές και διαφανείς διαδικασίες. Τίποτα ‘’εν κρυπτώ και παραβύστω’’. Έλεγε, ότι,…
‘’Για τα πολιτικά κόμματα η δημόσια, ανοικτή συζήτηση και πλατιά ένταξη των πολιτών είναι ζήτημα επιβίωσης. Ή θα κάνουμε τις κομματικές αίθουσες χώρους δημόσιου λόγου, αντιλόγου, ιδεών και αποφάσεων ή θα είναι άλλες κρυφές και αδιαφανείς αίθουσες που θα καταλάβουν αυτό το χώρο, όπως γίνεται εδώ και μια δεκαετία περίπου’’
Γι αυτόν λοιπόν, η μη-διαφάνεια, η μη-μαζικότητα, η μη-συμμετοχή και κοινωνία στις διεργασίες ενός κόμματος ήταν μια μεγάλη αβελτηρία και στρέβλωση που έχει άσχημα αποτελέσματα. Αφού λοιπόν η δημοκρατία, η διαφάνεια, ο ζωντανός διάλογος πάνω στα μεγάλα ζητήματα που πριν ανάφερα απουσιάζει απ΄ την εσωτερική ζωή των κομμάτων, παλιών και υπό γέννηση, τότε μοιραία η ανύπαρκτη ζωή τους, περνά απ΄ τις ζωντανές αίθουσες του διαλόγου σ΄ άλλα μέσα, περνά στο υβρίδιο όλων αυτών, που λέγεται ‘’επικοινωνία’’ και που έχει την ικανότητα να παρουσιάζει τη μη-ζωή τους σε ζωή. Έλεγε:
‘’Η εσωτερική κενότητα των κομμάτων, ο πρωταγωνιστικός ρόλος των λεγόμενων μέσων ενημέρωσης και των λόμπυ επιφέρουν μεγάλους μετασχηματισμούς στο πολιτικό σύστημα. Στην Ελλάδα μπορούμε να μιλήσουμε για την καταστροφή του πολιτικού συστήματος’’ -κι αυτό αφορά και τα υπό διαμόρφωση νέα κόμματα.
Αυτό λοιπόν που θεωρείται θεμελιώδες για τη ζωή ενός κόμματος, ακόμα περισσότερο για τη γέννηση ενός, είναι παντελώς απόν απ΄ την πολιτική ζωή της χώρας σήμερα. Ο φόβος λοιπόν, ότι στην αναμέτρηση του απ΄ αιώνων θελήματος του λαού με τη επάρκεια των κομμάτων, παλιών και νιογέννητων, νικητής θα είναι η ανεπάρκεια του πολιτικού συστήματος, με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα, κι ότι τα νέα κόμματα που γεννιούνται αυτές τις μέρες να καταλήξουν πριν ακόμα γεννηθούν σε μη-κόμματα, είναι κατά τη γνώμη μου βάσιμος.
Ο Μιχάλης ήταν άλλη οντότητα. Μη συγκρίσιμη με μεγέθη της τρέχουσας και φαινόμενης πολιτικής επικαιρότητας, ήταν ουσία. Θέλω μ΄ αυτό να πω, πως διαλέγονταν με την ιστορία και τον πολιτισμό του λαού μας αέναα και βαθιά, ότι δεν είναι ένα στιγμιαίο φαινόμενο των καιρών –δεν είναι ένα επικοινωνιακό γιουρούσι.
Το σύστημα εντός (κυρίως το σύστημα ΠΑ.ΣΟ.Κ.) κι εκτός Ελλάδας τον κυνήγησε απηνώς ( τι παράξενο όμως κι αυτό: το εκτός Ελλάδας σύστημα να είναι συνάμα ο καλύτερος αναγνώστης και αναλυτής του, μαζί και κυνηγός του). Τον καταδίκασε στον θάνατο της αφάνειας. Όχι απλά τον κακομεταχειρίστηκε με λάσπη, και με κάθε είδους απρέπεια, αλλά τον καταδίκασε σε μια διαρκή ‘’ταφή’’ που σκοπός της ήταν να μην γνωρίζεται πια από κανέναν. Όμως επιβίωσε. Και επιβίωσε γιατί σαν οντότητα, σαν Έλληνας, ήταν ταυτισμένος με το βίωμα του λαού μας. Κάθε καθ΄ υπερβολή λοιπόν, σύγκριση αυτής της συμπεριφοράς του συστήματος απέναντι του, με τη κατά πολλούς παρόμοια συμπεριφορά του συστήματος προς άλλους, είναι παντελώς, μα παντελώς ατυχής και άδικη για το Μιχάλη.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.