Του Μάνου Λαμπράκη
Η σιωπή της Fairuz στην κηδεία του Ziad δεν είναι απλώς ιδιωτική θλίψη, είναι μια άρνηση του κόσμου όπως είναι, μια παύση που διαρρηγνύει την ψευδαίσθηση ότι η γλώσσα μπορεί να παρηγορήσει. Στη σιωπή αυτή συναντάται το πένθος και η πολιτική, η ίδια η πράξη της αποχής από τον λόγο γίνεται άρνηση του κυνισμού της εποχής. Η γυναίκα που ύμνησε τα πάθη του Χριστού με φωνή καθαρή, σχεδόν αναστάσιμη, τώρα καταθέτει τη φωνή της. Δεν ψάλλει, δεν μιλά, γιατί η απώλεια δεν είναι αφήγηση, είναι ρήγμα.
Ο Ziad ήταν ο γιος της και ταυτόχρονα ένας από τους λίγους καλλιτέχνες του Λιβάνου που αρνήθηκαν να υπηρετήσουν τις μυθολογίες της εξουσίας. Με το θέατρο και τη μουσική του, έστησε καθρέφτες μπροστά σε κοινωνίες εγκλωβισμένες στον πόλεμο, στις φυλές, στις διαιρέσεις. Η τέχνη του αρνήθηκε την «ουδετερότητα», έγινε αιχμηρό πολιτικό σώμα. Τώρα αυτό το σώμα απουσιάζει, και η απουσία του είναι πιο εύγλωττη από κάθε παρουσία, γιατί θυμίζει ότι η ελευθερία, όταν εκφέρεται χωρίς υπολογισμό, συνήθως πληρώνεται με μοναξιά, φθορά και σιωπή.
Η Fairuz, στα 90 της, στέκεται μέσα σε αυτή τη σιωπή. Σαν την Παναγία στο Σταυρό, δεν ακολουθεί τους μαθητές που σκορπίζουν, μένει κάτω από το ξύλο, το οποίο στην περίπτωσή της είναι η άβυσσος μιας χώρας και ενός παιδιού που σηκώνει το βάρος της ιστορίας. Η Εκκλησία της Κοιμήσεως στην Bikfaya, στην οποία τελέστηκε η εξόδιος ακολουθία, γίνεται σκηνή όχι θρήνου αλλά άχρονου πένθους: ο γιος κείται νεκρός, αλλά η μητέρα δεν τον προσφέρει στο κοινό βλέμμα ως αντικείμενο συγκίνησης. Τον προσφέρει στη σιωπή, εκεί όπου η θρησκευτική πράξη συναντά την πολιτική της αντίστασης: δεν θα υπάρξει εύκολη λύτρωση, δεν θα υπάρξει δημόσια εξήγηση.
Στην Ορθόδοξη παράδοση, η σιωπή είναι θεολογική, είναι η «σιωπή του Σαββάτου», όταν ο Χριστός κατέρχεται στον Άδη και ο κόσμος μένει μετέωρος, πριν από την Ανάσταση. Η Fairuz γίνεται αυτή η εικόνα: ένας άνθρωπος που σιωπά, όχι γιατί δεν έχει τι να πει, αλλά γιατί γνωρίζει ότι κάθε λέξη θα ήταν προδοσία. Το πένθος δεν είναι αισθητικό, είναι οντολογικό, είναι η εμπειρία ότι η σχέση (μητέρας και γιου, καλλιτέχνη και κοινού) δεν επιδιορθώνεται, δεν εξηγείται. Μόνο θυμάται.
O Ziad υπήρξε η φωνή που ξεσκέπασε τη διαφθορά, την κενότητα των ιδεολογιών, το παράλογο του πολέμου. Η σιωπή της μητέρας του, που τον αποχαιρετά χωρίς λόγια, γίνεται άρνηση του θεάματος που η εποχή απαιτεί. Σε έναν κόσμο όπου ακόμη και το πένθος εμπορευματοποιείται, εκείνη προσφέρει το ανείπωτο και αυτό είναι το πιο ριζοσπαστικό πολιτικό μήνυμα.
Αυτή η στιγμή δεν αφορά μόνο τον θάνατο ενός ανθρώπου, αφορά το τέλος μιας γενιάς που τόλμησε να ονειρευτεί μια άλλη Αραβική Ανατολή, χωρίς φεουδαρχίες και μυστικισμούς της εξουσίας, και που συνάντησε το αδιέξοδο. Η Fairuz αποδέχεται αυτό το αδιέξοδο με τον πιο βαθύ θεολογικό τρόπο: δεν το καλύπτει, δεν το εξωραΐζει, το αφήνει να σταθεί εκεί, γυμνό. Και μέσα σε αυτή τη γυμνότητα ακούγεται η αλήθεια: ότι το μόνο που μένει είναι η αγάπη, πληγωμένη, αλλά ακόμη ικανή να προσεύχεται.
Η σιωπή αυτή είναι πιο δυνατή από κάθε θρήνο, γιατί δεν επιτρέπει στον κόσμο να καταναλώσει τον πόνο ως εικόνα. Είναι μια σιωπηλή Λειτουργία όπου η μητέρα παραδίδει τον γιο της στον Θεό και η κοινότητα παραδίδει το μέλλον της στην αβεβαιότητα. Εκεί, στο σκοτάδι του πένθους, η φωνή που έψαλε τα πάθη του Χριστού μεταμορφώνεται σε προσευχή χωρίς λέξεις και αυτή η προσευχή γίνεται πολιτική πράξη: μια απόρριψη του κόσμου που ζητά συνεχώς νόημα και απαντήσεις, και μια κατάφαση σε έναν Θεό που κατοικεί ἐν σιωπῇ καὶ ἀγνώστως.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.