Τι ήταν τελικά η πανδημία της Covid-19;

Μάνος Λαμπράκης 

Ένα ακραίο αλλά προσωρινό υγειονομικό επεισόδιο που κάποτε θα καταγραφεί στα βιβλία της Ιστορίας δίπλα σε άλλες μεγάλες επιδημίες ή η στιγμή κατά την οποία αποκαλύφθηκε, με τρόπο σχεδόν βίαιο, ότι ολόκληρος ο σύγχρονος πολιτισμός είχε ήδη εισέλθει σε μια βαθιά κρίση νοήματος; 

Και αν πράγματι υπήρξε μια αποκάλυψη, γιατί τόσο γρήγορα σπεύσαμε να τη θάψουμε κάτω από τον θόρυβο της επιστροφής; Γιατί μόλις άνοιξαν ξανά οι δρόμοι, τα αεροδρόμια, τα εμπορικά κέντρα, οι αγορές, οι οθόνες και οι τουριστικές ροές, φερθήκαμε σαν να μην συνέβη τίποτε; 

Δεν θα έπρεπε μια ανθρωπότητα που έζησε συλλογικά τον φόβο, την απομόνωση, τον θάνατο χωρίς αποχαιρετισμό, τα σώματα πίσω από πλαστικά, τις άδειες πόλεις και τη σιωπή των κλειστών ναών, να είχε βγει διαφορετική από αυτή την εμπειρία; 

Ή μήπως η μεγαλύτερη αλήθεια της εποχής είναι ακριβώς αυτή: ότι ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να υποστεί μια παγκόσμια καταστροφή χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά τίποτε στον τρόπο με τον οποίο επιθυμεί, καταναλώνει και υπάρxει;

Μήπως τελικά η πανδημία δεν αποκάλυψε μόνο την αδυναμία των κρατών ή των συστημάτων υγείας, αλλά κάτι πολύ βαθύτερο και πιο ανησυχητικό: ότι ο ίδιος ο άνθρωπος της ύστερης νεωτερικότητας έχει χάσει την ικανότητα να ζει με όριο; 

Δεν φάνηκε ξεκάθαρα πως δυσκολευόμαστε να αντέξουμε τη σιωπή, την καθυστέρηση, τη μοναξιά, την έλλειψη, ακόμη και την απλή εμπειρία του να μείνουμε μόνοι με τον εαυτό μας; Δεν αποκαλύφθηκε ότι χρειαζόμαστε διαρκώς θόρυβο, εικόνα, επιβεβαίωση, πληροφορία, μετακίνηση, παραγωγή και κατανάλωση, σαν να φοβόμαστε ότι χωρίς αυτά θα καταρρεύσουμε εσωτερικά; 

Και αν αυτό είναι αλήθεια, τότε ποιος ήταν πραγματικά ο άρρωστος; 

Ο άνθρωπος που μολύνθηκε από έναν ιό ή ένας ολόκληρος πολιτισμός που είχε ήδη αποσυνδεθεί από τη σιωπή, από τη φύση, από το σώμα, από τη φθορά, από την ίδια τη δυνατότητα να βιώνει το όριο χωρίς πανικό;

Τι ακριβώς σημαίνει σήμερα πολιτική; 

Μπορεί να συνεχίσει να ονομάζεται πολιτική μια τεχνοκρατική διαχείριση πληθυσμών, δεικτών, στατιστικών, φόβου και επικοινωνίας; 

Μπορεί να θεωρείται επαρκής μια δημόσια γλώσσα που μιλά αδιάκοπα για ανάπτυξη, ανθεκτικότητα, καινοτομία και ανταγωνιστικότητα, αλλά αποφεύγει να θέσει το ουσιώδες ερώτημα: τι είδους άνθρωπο παράγει αυτός ο πολιτισμός; 

Πώς είναι δυνατόν να μιλάμε για πρόοδο, όταν εκατομμύρια άνθρωποι βιώνουν καθημερινά εξάντληση, κατάθλιψη, ψυχική διάλυση, αίσθηση κενού και αδυναμία ουσιαστικής σχέσης; Και μήπως η πανδημία αποκάλυψε επίσης πόσο εύκολα κοινωνίες εξουθενωμένες αποδέχονται την επιτήρηση, τον περιορισμό, τον φόβο και τη μόνιμη κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αρκεί να τους υποσχεθεί κανείς λίγη ακόμη ασφάλεια και μια μικρή επιστροφή στην άνεση;

Και οι πολίτες; 

Μπορούν άραγε να εξαιρεθούν από αυτή την κριτική; 

Δεν ήταν οι ίδιες οι κοινωνίες εκείνες που απαίτησαν με σχεδόν υστερικό τρόπο την επαναφορά της κανονικότητας; Δεν υπήρξε μια συλλογική βιασύνη να ξεχαστεί ό,τι συνέβη, σαν να αποτελούσε η μνήμη του τραύματος εμπόδιο στην κατανάλωση και στην ψυχαγωγία; 

Γιατί δεν γεννήθηκε ένα μεγάλο αίτημα αλλαγής τρόπου ζωής, επαναπροσδιορισμού της εργασίας, της σχέσης με τον χρόνο, της σημασίας της κοινότητας, της ανάγκης για λιγότερη βία απέναντι στο σώμα και στον πλανήτη; 

Μήπως επειδή τελικά οι περισσότεροι δεν θέλησαν ποτέ πραγματικά να αλλάξουν; 

Μήπως αυτό που ονομάζουμε «επιστροφή στην κανονικότητα» δεν ήταν τίποτε άλλο παρά η επιστροφή στην ίδια αρρώστια με καλύτερα ψηφιακά εργαλεία και μεγαλύτερη αντοχή στην αποξένωση;

Πώς μπορούμε να μιλάμε ακόμη για οικολογική κρίση σαν να πρόκειται για ένα ειδικό ή επιμέρους θέμα πολιτικής διαχείρισης; 

Δεν έγινε πια φανερό ότι η καταστροφή της φύσης συνδέεται άμεσα με τον ίδιο τρόπο ζωής που εξαντλεί και τον άνθρωπο; 

Δεν είναι οι φωτιές, οι πλημμύρες, η ιδιωτικοποίηση του νερού, οι θάλασσες που αδειάζουν, τα δάση που εξαφανίζονται, οι πόλεις που γίνονται αβίωτες, η ίδια η υλική μορφή μιας βαθιάς πνευματικής διαταραχής; 

Και αν η γη μετατράπηκε σε αντικείμενο αδιάκοπης εκμετάλλευσης, δεν συνέβη ακριβώς το ίδιο και με το ανθρώπινο σώμα, που αντιμετωπίζεται πλέον ως εργαλείο παραγωγής, κατανάλωσης και διαρκούς απόδοσης; 

Μήπως η οικολογική καταστροφή δεν είναι μόνο περιβαλλοντική αλλά πρωτίστως ανθρωπολογική και θεολογική; Μήπως αυτό που καταρρέει δεν είναι απλώς ένα οικοσύστημα αλλά η ίδια η σχέση του ανθρώπου με την κτίση, με το όριο και με την ευγνωμοσύνη;

Και η Εκκλησία; 

Τι ακριβώς είχε να πει μέσα σε αυτή τη μεγάλη δοκιμασία; Κατόρθωσε να μιλήσει πραγματικά για τον φόβο, για τη μοναξιά, για το πένθος, για το σώμα που υποφέρει, για τον θάνατο που εισέβαλε ξανά βίαια στη δημόσια ζωή; 

Ή εγκλωβίστηκε συχνά σε αμήχανες συζητήσεις, σε νομικές αντιπαραθέσεις και σε μια γλώσσα που δεν μπορούσε να αγγίξει το πραγματικό τραύμα του σύγχρονου ανθρώπου; 

Και η τέχνη; 

Έγινε χώρος βαθύτερης αποκάλυψης ή περιορίστηκε και αυτή στην παραγωγή ακόμη περισσότερου θορύβου, ακόμη περισσότερης εικόνας, ακόμη περισσότερης κατανάλωσης εμπειρίας; 

Μπορεί να υπάρξει αληθινή τέχνη σε έναν κόσμο που φοβάται τη σιωπή; 

Μπορεί να υπάρξει αληθινή θεολογία σε μια εποχή που έχει χάσει τη σχέση της με το μυστήριο, με το σώμα, με τη φθορά, με την ίδια την εμπειρία της ανθρώπινης αδυναμίας;

Τελικά, ποιο είναι σήμερα το πιο επικίνδυνο σημείο; 

Είναι οι μελλοντικές πανδημίες, οι πόλεμοι, η οικολογική κατάρρευση, η τεχνολογική επιτήρηση ή κάτι ακόμη βαθύτερο; Μήπως ο πραγματικός κίνδυνος είναι ότι ο άνθρωπος αρχίζει σιγά-σιγά να συνηθίζει την καταστροφή; 

Ότι εκπαιδεύεται να ζει μέσα στην εξάντληση σαν να είναι φυσιολογική κατάσταση, μέσα στη μοναξιά σαν να αποτελεί προσωπική αποτυχία και όχι συλλογικό αδιέξοδο, μέσα στην οικολογική διάλυση σαν να πρόκειται απλώς για ακόμη μία καθημερινή είδηση; 

Και αν μια κοινωνία πάψει να αισθάνεται αφόρητη την ίδια της την παρακμή, αν χάσει την ικανότητα να πενθεί, να αντιστέκεται εσωτερικά, να μετανοεί και να αλλάζει, τότε τι ακριβώς απομένει από τον άνθρωπο; 

Δεν είναι άραγε αυτό το πιο σκοτεινό ενδεχόμενο της εποχής μας: όχι ότι ο κόσμος καταρρέει, αλλά ότι μαθαίνουμε να κατοικούμε ήρεμα μέσα στην κατάρρευσή του;

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/p/14dGLPmwngw/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com