Τσόμσκι και Εξουσία: Τόσο μακριά, τόσο κοντά

Μερικές σκέψεις

1. Αμηχανία.

 Οι αποκαλύψεις για τη σχέση του Νοάμ Τσόμσκι με τον Έπστιν προκάλεσαν αμηχανία ή και καταγγελία όχι επειδή ο Έπστιν ήταν ένας υπερπλούσιος, ισχυρός, διαδικτυωμένος και εγκληματίας αλλά επειδή ο Τσόμσκι δεν είναι ένας οποιοσδήποτε διανοούμενος. Είναι ο κατεξοχήν ανατόμος της εξουσίας, της αμερικανικής αυτοκρατορίας και των ελίτ. Όταν λοιπόν ο ίδιος εμφανίζεται να διατηρεί κανονικοποιημένες, επαναλαμβανόμενες επαφές με ένα κομβικό πρόσωπο ισχύος και εγκληματικότητας, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ένα «ηθικό σκάνδαλο» στις αριστερές και προοδευτικές συνειδήσεις· αφήνει πίσω του ένα θεωρητικό και πολιτικό κενό.

2. Απορίες. 

Ανεξάρτητα από το τι ακριβώς γνώριζε στις πρώτες επαφές, είναι δύσκολο να δεχτεί κανείς ότι μετά το Νοέμβριο του 2018, όταν η υπόθεση Έπστιν επανήλθε στο φως με εκτενή και τεκμηριωμένο τρόπο, δεν άκουσε, δεν διάβασε ή δεν πληροφορήθηκε τίποτα ουσιαστικό. Και αν άκουσε κάτι, γιατί δεν το έψαξε, ιδίως όταν είχε ήδη έρθει σε σχετικά μακροπρόθεσμη επαφή με τον Έπστιν; Γιατί δεν αποστασιοποιήθηκε αλλά έδωσε και συμβουλή κάπου τον Φλεβάρη του 2019; Σε αυτά τα ερωτήματα η δημόσια δήλωση της συζύγου του δεν δίνει πειστικές απαντήσεις. Μιλά για κακή κρίση, υπερβολική εμπιστοσύνη, αμέλεια έρευνας. Όμως αυτά δεν εξηγούν γιατί η ήδη διαθέσιμη γνώση δεν οδήγησε σε ρήξη.

3. Δομική σιωπή. 

Ο Τσόμσκι ασχολήθηκε όσο λίγοι με τη δομική βία: τη βλάβη που δεν ασκείται άμεσα, αλλά παράγεται αθόρυβα από θεσμούς, πλούτο, ταξικές, κρατικές και γεωπολιτικές ιεραρχίες. Στην περίπτωσή του, όμως, βλέπουμε ένα συμμετρικό φαινόμενο: τη συστηματική αναστολή της ηθικής κρίσης και τη σιωπή όταν ακριβώς μια ηθική κρίση θα είχε κόστος για την πρόσβαση σε ένα δίκτυο σχέσεων που συντηρούσε ο Έπστιν. Η δομική σιωπή, όπως εύστοχα την αναλύει ο Richard Pinner, δεν επιβλήθηκε· παρήχθη. Ίσως όπως και σε άλλες περιπτώσεις «διανοητικής περιέργειας», η συνάντηση με τον πρώην πρωθυππουργό του Ισραήλ τον Εχούντ Μπάρακ και με τον Στηβ Μπάνον, η εγγύτητα να χρησιμοποιήθηκε μάλλον ως μέσο πολιτικής κατανόησης. Αλλά όχι ως πρόβλημα.

4. Κοινοτοπία του κακού.

 Τα email, οι συναντήσεις, οι φιλοξενίες και οι οικονομικές διευκολύνσεις αποκαλύπτουν κάτι βαθιά ανησυχητικό: τη ρουτίνα της συναναστροφής, την άνεση της επαφής με έναν άνθρωπο ήδη καταδικασμένο για παρακίνηση σε πορνεία ανήλικης το 2008. Η ίδια η δήλωση της Βαλέρια Τσόμσκι επιβεβαιώνει αυτή την κοινοτοπία, παρουσιάζοντας τις επαφές ως «επαγγελματικές» ή «ακαδημαϊκές». Το ερώτημα παραμένει: γιατί αυτή η καταδίκη ή τουλάχιστον οι υποψίες μετά τον Νοέμβρη του 2018 δεν ενεργοποίησε αυτόματα ρήξη; 

Βεβαίως ο Τσόμσκι δεν ήταν μόνος, όπως έγραψε και ο Richard Pinner. Γύρω του, πανεπιστημιακές διοικήσεις, πολιτική ελίτ, διανοούμενοι και καλλιτέχνες, ένα ολόκληρο σύστημα απλώς απορρόφησε και μεταβόλισε την πληροφορία, ίσως με τριγμούς αλλά χωρίς ρήξεις.

5. Η ανταλλαγή ισχύος με το κύρος.

 Ο πειρασμός να μιλήσουμε για υποκρισία είναι μεγάλος. Η υποκρισία είναι ατομικό ελάττωμα. Εδώ έχουμε κάτι άλλο: έναν ανταλλακτικό μηχανισμό ισχύος του Έπστιν με το κύρος του Τσόμσκι, που επιτρέπει τη συνύπαρξη τόσο της κριτικής στην εξουσία όσο και της εγγύτητας με την εξουσία. Τόσο μακριά, μα τόσο κοντά. Ίσως γιατί ορισμένες μορφές βλάβης, όχι λιγότερο πραγματικές, υποβαθμίζονται ως δευτερεύουσες προς τον πυρήνα της κοινωνικοπολιτικής ανάλυσης.

6. Περί κύρους. 

Εδώ η συμβολή του Μαξ Βέμπερ είναι σημαντική. Το κύρος του Τσόμσκι δεν είναι ούτε χρήμα ούτε πολιτική ισχύς. Είναι κοινωνική τιμή, συμβολικό κεφάλαιο, και μηχανισμός νομιμοποίησης στη διαφωνία ή/και καταγγελία ανεκτή από πανεπιστημιακές διοικήσεις, ελίτ, ακόμη και από έναν παιδεραστή δισεκατομμυριούχο. Στους κύκλους των ελίτ, το κύρος λειτουργεί ως μονωτικό υλικό: απορροφά το σοκ του περιεχομένου του λόγου. 

Το ουσιώδες ελαφρυντικό του Τσόμσκι είναι ότι δεν μετρίασε ποτέ την κριτική του απέναντι στην εξουσία. Από την άλλη πλευρά, ο Έπστιν επιδίωξε το κύρος του Τσόμσκι ως ασπίδα: ως άμυνα απέναντι στη νομική και κοινωνική έκθεση. Ό ένας δεν άλλαξε τον λόγο του, ο άλλος επένδυσε στην εγγύτητα. 

7. Η "άλλη" ηθική των δικτύων εξουσίας. 

Τα δίκτυα εξουσίας δεν λειτουργούν με βάση τη δημόσια ηθική, την ηθική του κόσμου ούτε με την ηθική που αποτυπώνεται στις νομικές διατάξεις, αλλά με βάση τη χρησιμότητα. Ο Έπστιν ήταν χρήσιμος: πρόσβαση, άνεση, διασυνδέσεις. Οι διανοούμενοι, από την άλλη, ήταν επίσης χρήσιμοι: παρείχαν κύρος, σοβαρότητα, πνευματική νομιμοποίηση. Η σχέση δεν απαιτούσε να αλλάξει κανείς τις απόψεις του· απαιτούσε μόνο να μη διαρρήξει τη σχέση.

8. Το φύλο. 

Ο Τσόμσκι δεν αρνήθηκε στο έργο του την ύπαρξη της πατριαρχίας ούτε υπερασπίστηκε έμφυλες ιεραρχίες. Όμως η έμφυλη βία δεν λειτούργησε ως όριο στη σχέση με την ίδια αμεσότητα που πιθανόν να λειτουργούσαν τα κρατικά εγκλήματα, ο ιμπεριαλισμός ή η ταξική εξουσία. Ενδείξεις ακραίας έμφυλης βίας δεν ιεραρχήθηκαν ως ασύμβατες για την κοινωνική συναναστροφή και σχέση. 

9. Ίσως το μάθημα δεν είναι να απαξιώσουμε το πολιτικό έργο του Τσόμσκι, αν και το πρόσωπο και η υστεροφημία του τραυματίστηκαν. 

Είναι να κατανοήσουμε ότι η απόσταση από την εξουσία δεν εξαντλείται στη ριζοσπαστικότητα του λόγου. Απαιτεί ρήξη με τα δίκτυα πρόσβασης που ανταμείβουν τη σιωπή. Όπως έγραψε προχθές ο Chris Hedges, και για να τον παραφράσω, όσο πιο κοντά πλησιάζεις αυτούς τους «βρικόλακες», τόσο περισσότερο λερώνεσαι. Ο ρόλος μας δεν είναι να συναναστρεφόμαστε μαζί τους. Είναι να τους καταστρέφουμε.

ΠΗΓΗ:https://www.facebook.com/share/p/18d3zTXsnF/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com