του Μιχάλη Χαιρετάκη
Μέρος 1ο: Ο Προμηθέας Δεσμώτης (Μάιος 2010)
Τρεις Μαΐου 2010. Πέντε μέρες νωρίτερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΔΝΤ ανακοίνωσαν το πρώτο, ιστορικό πακέτο «διάσωσης» της Ελλάδας: 110 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι τίτλοι των εφημερίδων μιλούν για «σωσίβιο», για «ευκαιρία ανάκαμψης», για «αυστηρή αλλά απαραίτητη λιτότητα». Στην Αθήνα, η κυβέρνηση υπόσχεται «θυσίες για το καλό του μέλλοντος». Στις Βρυξέλλες, η τρόικα ετοιμάζει τα μνημόνια.
Στα γραφεία της J.P. Morgan στη Νέα Υόρκη, ο Michael Cembalest – Chief Investment Officer του τμήματος Private Banking – ετοιμάζει την εβδομαδιαία έκθεση "Eye on the Market" για τους επιλεγμένους πελάτες της τράπεζας. Αυτοί δεν είναι μικροαποταμιευτές. Είναι υψηλού εισοδήματος επενδυτές, οικογενειακά γραφεία, hedge funds. Άνθρωποι που πληρώνουν για να μάθουν την αλήθεια, όχι την εκδοχή των πρωτοσέλιδων.
Και η αλήθεια που λαμβάνουν εκείνη τη μέρα δεν αρχίζει με αριθμούς. Αρχίζει με μια ελληνική τραγωδία.
Η διάγνωση ως μύθος
"As punishment for giving fire to mortals, Zeus condemns Prometheus to be chained to a rock, and to have his immortal liver eaten daily by an eagle. It brings to mind the austerity program planned for Greece."
«Ως τιμωρία γιατί έδωσε τη φωτιά στους θνητούς, ο Δίας καταδικάζει τον Προμηθέα να αλυσοδεθεί σε ένα βράχο, και το αθάνατο συκώτι του να τρώγεται καθημερινά από έναν αετό. Μου θυμίζει το πρόγραμμα λιτότητας που σχεδιάζεται για την Ελλάδα.»
Η αναφορά δεν είναι ποιητική διακόσμηση. Είναι κλινική διάγνωση. Ο Προμηθέας δεν εκτελείται – αυτό θα ήταν έλεος. Βασανίζεται συστηματικά και επαναλαμβανόμενα, με μια πληγή που αναγεννάται κάθε νύχτα για να ξανανοιωθεί κάθε μέρα.
Δεν υπάρχει τέλος. Δεν υπάρχει θεραπεία. Υπάρχει μόνο η διαρκής επιστροφή του πόνου.
Αυτό, διαγνώσκει ο Cembalest στις 3 Μαΐου 2010 – πέντε μέρες μετά το πακέτο – ήταν το ελληνικό πρόγραμμα: όχι λύση, αλλά μηχανισμός συστηματικής, επαναλαμβανόμενης οικονομικής αιμόρραγιας.
Το Γράφημα της Καταδίκης: "No Man's Land"
Στη συνέχεια, ο Cembalest παρουσιάζει ένα γράφημα τεσσάρων διαστάσεων που τοποθετεί την Ελλάδα σε μια ζώνη που ονομάζει "No Man's Land" – Γη του Ουδενός.
Οι τέσσερις μεταβλητές:
Χρέος/ΑΕΠ: Πάνω από 100% (άξονας Χ)
Δημοσιονομικό Έλλειμμα: Πάνω από 10% (άξονας Υ)
Ανοιχτότητα Οικονομίας: Μέτρια (μέγεθος φυσαλίδας)
Ανάπτυξη ΑΕΠ: Αρνητική (χρώμα κόκκινο)
Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στο γράφημα που βρίσκεται στη ζώνη όπου όλες οι μεταβλητές είναι αρνητικές. Δεν έχει κανένα περιθώριο ελιγμών. Και η «λύση» που της επιβάλλεται απαιτεί κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ στην ιστορία των ανεπτυγμένων οικονομιών:
"Greece's ability to absorb the lion's share of the adjustment solely through 15%-20% declines in wages and prices is untested, and implausible."
«Η ικανότητα της Ελλάδας να απορροφήσει τη συντριπτική πλειοψηφία της προσαρμογής μόνο μέσω πτώσης μισθών και τιμών 15%-20% είναι αδοκίμαστη και απίθανη.»
Οι προφητείες που επαληθεύτηκαν
Ο Cembalest στη συνέχεια καταγράφει μια σειρά από "glass-half-empty observations" – παρατηρήσεις της μισοάδειας κούπας. Είναι, στην πραγματικότητα, ένας κατάλογος προφητειών που όλες επαληθεύτηκαν:
1. Η μόλυνση δεν θα σταματήσει
"The bailout does little to answer questions on Ireland, Spain and Portugal."
Μέσα σε έξι μήνες, η Ιρλανδία θα ήταν στο ίδιο πρόγραμμα. Ακολούθησε η Πορτογαλία. Η Ισπανία παρέμενε στο χείλος. Η "διάσωση" δεν σταμάτησε τίποτα.
2. Η ιστορία είναι αμείλικτη
"History is not kind to bailouts ending contagion. The 1982 Mexico bailout did not stop the spread to Brazil, Venezuela and Argentina, and the IMF rescue package for Thailand in October 1997 did little to stop the spread to Indonesia and Korea."
Κάθε προηγούμενη "διάσωση" χωρίς αναδιάρθρωση χρέους απέτυχε να σταματήσει τη μετάδοση. Το 2010, το γνώριζαν. Το έκαναν ούτως ή άλλως.
3. Καμία προσαρμογή χωρίς υποτίμηση
"Note that in Greece's prior adjustment (1989-94), the Drachma fell 50%."
Η ίδια η Ελλάδα, την τελευταία φορά που προσπάθησε να προσαρμοστεί (1989-94), είχε υποτιμήσει τη δραχμή κατά 50%. Τώρα της ζητούσαν να το κάνει χωρίς νόμισμα, μόνο με εσωτερική υποτίμηση – δηλαδή συντριβή μισθών και τιμών.
Και προσθέτει μια ιστορική παρατήρηση που θα έπρεπε να είχε τελειώσει τη συζήτηση:
"We could have included the U.S. from 1985 to 1995, when the trade-weighted dollar fell 30%, or the British Pound in 1931, which devalued by 20% after the UK abandoned the Gold Standard. Of the countries using gold as a monetary anchor in 1931, none remained a decade later. The sooner a country regained its own monetary policy, the faster it recovered."
Από τις χώρες που είχαν χρυσό κανόνα το 1931, καμία δεν παρέμεινε μια δεκαετία αργότερα. Όσο πιο γρήγορα μια χώρα ανέκτησε τη νομισματική της πολιτική, τόσο πιο γρήγορα ανέκαμψε.
Το 2010, αυτό ήταν γνωστή ιστορία. Δεν ήταν θεωρία. Ήταν εμπειρικό δεδομένο.
4. Η ΕΕ πετάει τους κανόνες της – Ένα επικίνδυνο προηγούμενο
"It's hard to keep track of all the EMU pillars being discarded at once (no bailouts, changes to ECB collateral rules, Eurozone rating agency)."
Η Ευρωπαϊκή Νομισματική Ένωση είχε ρητούς κανόνες: no bailouts (άρθρο 125 της Συνθήκης), αυστηρά κριτήρια για χρέος/έλλειμμα, ανεξάρτητη ΕΚΤ. Σε λίγες μέρες, όλα καταρρίφθηκαν.
Ο Cembalest σημειώνει: Θα είναι η ΕΚΤ η επόμενη που θα αγοράσει κρατικά ομόλογα; (Spoiler: Ναι. Τον Αύγουστο 2010, η ΕΚΤ ξεκίνησε το SMP – Securities Markets Programme.)
Το Βαθύτερο Πολιτικό Νεύρο: Το Φάντασμα του 1923
Και τότε, ο Cembalest χτυπά την καρδιά της πολιτικής:
"The US and UK do not have to grapple with a history of monetization of government debt as a contributor to military, economic and social disaster (1923). That may be why Merkel remarked last month that 'Europe is not only a community of peace, it is a community of stability'."
Οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχουν στη συλλογική τους μνήμη την υπερπληθωρισμό του 1923 – όταν η γερμανική κυβέρνηση τύπωσε χρήμα για να πληρώσει τις αποζημιώσεις της Συνθήκης των Βερσαλλιών, καταστρέφοντας τις αποταμιεύσεις της μεσαίας τάξης και δημιουργώντας τις συνθήκες για την άνοδο του ναζισμού.
Αυτό είναι το απαγορευμένο φάντασμα της γερμανικής πολιτικής. Και για να το αποφύγει, η Μέρκελ διάλεξε να θυσιάσει την Ελλάδα.
Η "διάσωση" δεν σχεδιαζόταν για να σώσει την Ελλάδα. Σχεδιαζόταν για να σώσει τη γερμανική ψυχική ηρεμία.
Η Ελλάδα ήταν το θύμα σε ένα μεγαλύτερο πολιτικό δράμα – ένα δράμα που δεν είχε να κάνει με οικονομική λογική, αλλά με ιστορικά τραύματα και πολιτικά σύμβολα.
Το πόρισμα της 3ης Μαΐου 2010
Πέντε μέρες μετά το πακέτο των 110 δισεκατομμυρίων, ο Chief Investment Officer της μεγαλύτερης τράπεζας της Αμερικής δεν πίστευε στη λύση.
Γνώριζε ότι:
Η προσαρμογή χωρίς υποτίμηση ήταν ιστορικά ανέφικτη
Η μόλυνση θα συνεχιζόταν
Το πακέτο ήταν πολιτικό, όχι οικονομικό
Η Ελλάδα είχε καταδικαστεί σε επαναλαμβανόμενο βασανισμό, όχι σε θεραπεία
Και αυτή η γνώση δεν εκδόθηκε ως δημόσια προειδοποίηση. Στάλθηκε ως εμπιστευτική επενδυτική συμβουλή σε πελάτες που πλήρωναν για να μάθουν πώς να κερδίσουν από την καταστροφή.
Ο Προμηθέας ήταν ήδη αλυσοδεμένος στο βράχο. Και οι αετοί ήταν καθοδόν.
Μέρος 2ο: Η μεγάλη παραπληροφόρηση για τα CDS (Ιούνιος 2011)
Ιούνιος 2011. Δεκατρείς μήνες μετά το πρώτο πακέτο διάσωσης. Η Αθήνα φλέγεται – κυριολεκτικά. Η πλατεία Συντάγματος είναι πεδίο μάχης. Τα δακρυγόνα αντιμετωπίζουν τις πέτρες. Η τρόικα απαιτεί το δεύτερο μνημόνιο. Οι μισθοί έχουν καταρρεύσει. Η ανεργία εκτοξεύεται. Το ΑΕΠ βυθίζεται.
Και παγκοσμίως, η δημόσια συζήτηση έχει παραφρονήσει.
Τα ΜΜΕ – από τη New York Times μέχρι το CNN, από τους Financial Times μέχρι τα ευρωπαϊκά κανάλια – επικεντρώνονται σε έναν καινούργιο δαίμονα: τα Credit Default Swaps (CDS).
Η αφήγηση είναι απλή και τρομακτική:
Υπάρχουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε CDS γραμμένα πάνω στην Ελλάδα
Αν η Ελλάδα χρεοκοπήσει, αυτά τα CDS θα ενεργοποιηθούν
Αυτό θα προκαλέσει παγκόσμια χρηματοπιστωτική κατάρρευση
Άρα, η Ελλάδα δεν μπορεί να χρεοκοπήσει – πρέπει να υποστεί οποιαδήποτε λιτότητα
Είναι η ίδια ακριβώς αφήγηση με τα CDO (Collateralized Debt Obligations) το 2008: ένα περίπλοκο χρηματοοικονομικό προϊόν μετατρέπεται σε "όπλο μαζικής καταστροφής", και η προσοχή του κοινού εκτρέπεται από το πραγματικό πρόβλημα.
Ο Michael Cembalest, στις 27 Ιουνίου 2011, έχει εξαντληθεί από αυτή την παραπληροφόρηση.
Το Παράρτημα της Οργής: "Derivatives and Disinformation"
Στο τέλος της έκθεσης "Eye on the Market" της 27ης Ιουνίου, ο Cembalest προσθέτει ένα παράρτημα με τίτλο που δεν αφήνει αμφιβολίες:
"Appendix: Derivatives and Disinformation"
Παράρτημα: Παράγωγα και παραπληροφόρηση
Και ξεκινά με την οργή ενός τεχνικού που βλέπει το κοινό να παραπλανείται:
"Articles in the New York Times and other venues are hyperventilating about the risk of credit default swap (CDS) contracts written on Greece. There are a lot of things to worry about right now on Europe, and we have been chronicling them in gruesome detail since February 2010; the derivatives issue is not one of them."
«Άρθρα στη New York Times και σε άλλες πλατφόρμες ΥΠΕΡΕΞΑΠΤΟΝΤΑΙ για τον κίνδυνο των CDS που γράφτηκαν για την Ελλάδα. Υπάρχουν πολλά πράγματα να ανησυχούμε για την Ευρώπη αυτή τη στιγμή, και τα έχουμε καταγράψει με φρικτές λεπτομέρειες από τον Φεβρουάριο του 2010. Το ζήτημα των παραγώγων ΔΕΝ είναι ένα από αυτά.»
Στη συνέχεια, με τη χειρουργική ακρίβεια ενός ανθρώπου που έχει τα δεδομένα, αποδομεί τον πανικό.
Η Ανατομία του ψεύδους
Βήμα 1: Το εντυπωσιακό νούμερο για τα πρωτοσέλιδα
"There is $78-79 billion of gross exposure written on Greece."
78-79 δισεκατομμύρια δολάρια σε συνολική (gross) έκθεση CDS πάνω στην Ελλάδα.
Αυτό είναι το νούμερο που βλέπουν τα ΜΜΕ. Αυτό είναι το νούμερο που προκαλεί τα πρωτοσέλιδα: "Τρισεκατομμύρια σε ρίσκο!", "Οι CDS θα καταστρέψουν τον πλανήτη!", "Η Ελλάδα είναι βόμβα!"
Αλλά το gross δεν είναι το πραγματικό ρίσκο.
Βήμα 2: Το Πραγματικό Νούμερο που Κανείς Δεν Λέει
"...and the net exposure is $5-6 billion."
5-6 δισεκατομμύρια δολάρια.
Αυτή είναι η καθαρή (net) συστημική έκθεση – το πραγματικό ρίσκο που θα έπεφτε στο σύστημα αν η Ελλάδα χρεοκοπούσε.
Γιατί η διαφορά; Επειδή οι περισσότεροι παίκτες στην αγορά CDS έχουν και αγορές και πωλήσεις. Η J.P. Morgan, για παράδειγμα, μπορεί να έχει πουλήσει προστασία (exposure) $10 δισ., αλλά να έχει και αγοράσει προστασία (hedge) $9.5 δισ. Το net exposure της είναι $500 εκατ., όχι $10 δισ.
Όταν "συμψηφίζεις" όλες τις θέσεις στην αγορά (netting), τα $78-79 δισ. καταρρέουν σε $5-6 δισ.
Βήμα 3: Η Σύγκριση που Συντρίβει τον Πανικό
"$5-6 billion in CDS exposure pales in comparison to $480 billion in Greek debt outstanding."
5-6 δισεκατομμύρια δολάρια CDS
εναντίον 480 δισεκατομμυρίων ευρώ ελληνικού χρέους
Τα CDS είναι 1.2% του χρέους. Ένα στρογγυλεμένο ποσοστό λάθους.
Και όμως, τα ΜΜΕ εστιάζουν στο 1.2%, όχι στο 100%.
Η αλεπού στο κοτέτσι
Και τότε, ο Cembalest λέει το απίστευτο:
"If there is a fox in the henhouse, as we have discussed endlessly, it was the EU policy of not constraining debt issuance of member countries, and informing EU banks that this debt was risk-free, and not subject to a risk weighted capital charge."
«Αν υπάρχει αλεπού στο κοτέτσι, όπως έχουμε συζητήσει ατελείωτα, ήταν η πολιτική της ΕΕ να μην περιορίζει την έκδοση χρέους των κρατών-μελών, και να ενημερώνει τις ευρωπαϊκές τράπεζες ότι αυτό το χρέος ήταν χωρίς ρίσκο, και δεν υπόκειται σε στάθμιση κεφαλαίου για ρίσκο.»
Αυτή είναι η πραγματική απάτη:
Η ΕΕ επέτρεψε στην Ελλάδα (και στην Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία) να εκδίδει απεριόριστο χρέος.
Ταυτόχρονα, έλεγε στις ευρωπαϊκές τράπεζες: "Αυτό το χρέος είναι risk-free. Δεν χρειάζεται να κρατάτε κεφάλαια εναντίον του."
Αποτέλεσμα; Οι γερμανικές και γαλλικές τράπεζες έφαγαν ελληνικά ομόλογα σαν να ήταν γερμανικά Bunds. Και όταν η Ελλάδα κατέρρευσε, το πρόβλημα δεν ήταν τα CDS. Ήταν τα ίδια τα ομόλογα που κρατούσαν οι τράπεζες.
Η ειρωνία: Υπάρχει περισσότερη διαφάνεια στα CDS παρά στο ελληνικό χρέος
Και τότε, μια από τις πιο καυστικές παρατηρήσεις του Cembalest:
"The irony is that there is much more information on Greek CDS contracts than anything else about the entire Greek situation, including the issue of who owns Greek bonds, the ECB's actual Greek bond holdings, the collateral backing the ECB's repo facilities, the rate of Greek deposit outflows (reported on a 3 month lag), etc."
«Η ειρωνεία είναι ότι υπάρχουν πολύ περισσότερες πληροφορίες για τα ελληνικά CDS contracts παρά για οτιδήποτε άλλο σχετικά με την ελληνική κατάσταση, συμπεριλαμβανομένου του ζητήματος ποιος κατέχει ελληνικά ομόλογα, τι ακριβώς κρατάει η ΕΚΤ, ποια είναι τα collateral που εγγυώνται τα repo της ΕΚΤ, ο ρυθμός εκροών των ελληνικών καταθέσεων (που αναφέρεται με 3 μήνες καθυστέρηση), κ.λπ.»
Η διαφάνεια υπήρχε μόνο στον "δαίμονα", όχι στο πραγματικό πρόβλημα.
Κανείς δεν ήξερε:
Ποιες τράπεζες κρατούσαν ελληνικά ομόλογα (και πόσα)
Πόσα ελληνικά ομόλογα είχε αγοράσει η ΕΚΤ μέσω του SMP
Πόσο γρήγορα έφευγαν οι καταθέσεις από την Ελλάδα (capital flight)
Αλλά όλοι ήξεραν το net CDS exposure: $5-6 δισ.
Η Σύγκριση με τη Lehman: Το Τελικό Χτύπημα
Και τότε, ο Cembalest παίζει το τελικό του χαρτί:
"The ratio of 15:1 between gross and net CDS exposure written on Greece is almost identical to the $72/$5 billion in gross and net CDS exposure written on Lehman."
Ο λόγος gross-to-net για την Ελλάδα (15:1) είναι σχεδόν πανομοιότυπος με εκείνον της Lehman Brothers ($72 δισ. gross / $5 δισ. net = 14.4:1).
Και στη συνέχεια, η ολέθρια διάψευση:
"CDS written on Lehman was not a major factor in the financial crisis; losses sustained by money market funds on Lehman commercial paper was the bigger issue."
«Τα CDS που γράφτηκαν για τη Lehman ΔΕΝ ήταν σημαντικός παράγοντας στην οικονομική κρίση. Οι ζημίες που υπέστησαν τα money market funds από τα εμπορικά ομόλογα (commercial paper) της Lehman ήταν το μεγαλύτερο θέμα.»
Δηλαδή:
Το 2008, τα ΜΜΕ και οι πολιτικοί κατηγόρησαν τα CDS για την κατάρρευση της Lehman.
Το 2011, κάνουν ακριβώς το ίδιο με την Ελλάδα.
Και και τις δύο φορές, λένε ψέματα.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν ήταν ποτέ τα CDS. Ήταν:
2008: Τα subprime mortgages και τα CDO που κρατούσαν οι τράπεζες
2011: Τα ελληνικά ομόλογα που κρατούσαν οι ευρωπαϊκές τράπεζες
Αλλά τα ΜΜΕ προτιμούν να δαιμονοποιούν ένα περίπλοκο χρηματοοικονομικό προϊόν παρά να εστιάσουν στο πραγματικό, βαρύ, ανιαρό και πολιτικά δύσκολο πρόβλημα: τη δομική, βλαπτική πολιτική της Ευρωζώνης και τα 480 δισεκατομμύρια ευρώ χρέους.
Το Collateral Posting: Η Τελική Ασφαλιστική Δικλείδα
Και υπάρχει ακόμα ένα τεχνικό στοιχείο που ο Cembalest αναφέρει, και που καταστρέφει οριστικά την αφήγηση του συστημικού κινδύνου:
"As Greek debt spreads have risen, CDS counterparties involved with this net exposure of $5-$6 billion have been posting collateral to satisfy rising exposures to their counterparties. Unlike loans, bonds and other financial contracts, CDS contracts require exposures to be frequently settled."
Καθώς τα spreads της Ελλάδας ανέβαιναν (2010-2011), οι counterparties των CDS κατέθεταν collateral – δηλαδή ρευστά κεφάλαια ως εγγύηση – για να καλύψουν τις αυξανόμενες εκθέσεις τους.
Αυτό σημαίνει:
Όταν η Ελλάδα χρεοκόπησε (Μάρτιος 2012), τα CDS δεν προκάλεσαν shock. Οι ζημίες είχαν ήδη καλυφθεί προληπτικά μέσω collateral posting.
Τα ομόλογα, όμως; Οι ευρωπαϊκές τράπεζες τα κρατούσαν στα βιβλία τους χωρίς κεφάλαια προστασίας, επειδή η ΕΕ τα είχε χαρακτηρίσει "risk-free".
Άρα, ποιο ήταν το πραγματικό συστημικό ρίσκο;
Όχι τα CDS. Τα ίδια τα ομόλογα.
Η Meta-Ανάγνωση: Γιατί η Παραπληροφόρηση;
Ο Cembalest δεν το λέει ρητά, αλλά η απάντηση είναι προφανής:
Τα CDS είναι ο τέλειος αποδιοπομπαίος τράγος.
Είναι περίπλοκα – ο μέσος πολίτης δεν τα καταλαβαίνει
Είναι "εξωτικά" – ακούγονται σαν Wall Street voodoo
Είναι ανώνυμα – δεν έχουν πρόσωπο (σε αντίθεση με τράπεζες, κυβερνήσεις)
Αλλά το πιο σημαντικό:
Αν το πρόβλημα είναι τα CDS, τότε η λύση είναι η Ελλάδα να μην χρεοκοπήσει.
Αν το πρόβλημα είναι τα ομόλογα που κρατούν οι τράπεζες, τότε η λύση είναι haircut στα ομόλογα και ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών.
Το πρώτο είναι πολιτικά ανώδυνο για τη Γερμανία και τη Γαλλία.
Το δεύτερο θα απαιτούσε να παραδεχτούν ότι οι δικές τους τράπεζες έκαναν λάθος.
Άρα, δαιμονοποίησαν τα CDS.
Το πόρισμα του Ιουνίου 2011
Δεκατρείς μήνες μετά την πρώτη "διάσωση", ενώ η Αθήνα καιγόταν και η λιτότητα συνέθλιβε την κοινωνία, η J.P. Morgan ήξερε και καταγράφει ότι:
Τα CDS δεν αποτελούν συστημικό κίνδυνο ($5-6 δισ. net vs $480 δισ. χρέος)
Η ίδια παραπληροφόρηση είχε γίνει το 2008 με τη Lehman
Το πραγματικό πρόβλημα ήταν η πολιτική της ΕΕ που επέτρεψε απεριόριστη έκδοση "risk-free" χρέους
Υπάρχει περισσότερη διαφάνεια στα CDS παρά σε όλα τα υπόλοιπα στοιχεία της ελληνικής κρίσης
Και αυτή η γνώση δεν εκδόθηκε ως δημόσια προειδοποίηση.
Εκδόθηκε ως "Appendix" – ένα παράρτημα – σε μια εβδομαδιαία έκθεση για private banking clients.
Η αλήθεια ήταν εκεί. Γραμμένη με ψυχρή ακρίβεια. Διαθέσιμη σε όσους πλήρωναν για να την έχουν.
Αλλά όχι στο ελληνικό λαό που υπέφερε.
Όχι στους Ευρωπαίους πολίτες που τους έλεγαν ότι "σώζουν την Ελλάδα από τα CDS".
Όχι στους δημοσιογράφους που έγραφαν για "τρισεκατομμύρια σε ρίσκο".
Η αλήθεια ήταν εμπορικό προϊόν, όχι δημόσιο αγαθό.
Μέρος 3ο: Η "τελική εξέταση" – Όταν η τραγωδία γίνεται quiz για πλούσιους (Ιούνιος 2011)
27 Ιουνίου 2011. Η ίδια μέρα που ο Cembalest γράφει το παράρτημα για τα CDS, η Βουλή των Ελλήνων ψηφίζει το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής – το πακέτο λιτότητας που απαιτεί η τρόικα για να εκταμιεύσει την επόμενη δόση του δανείου.
Έξω από τη Βουλή, 500.000 άνθρωποι διαδηλώνουν. Τα ΜΑΤ ρίχνουν δακρυγόνα. Οι διαδηλωτές απαντούν με πέτρες και μολότοφ. Η χώρα είναι στο χείλος του γκρεμού.
Στα γραφεία της J.P. Morgan στη Νέα Υόρκη, ο Michael Cembalest ετοιμάζει ένα παιχνίδι.
Το Format: Ένα Quiz ως Όπλο Τάξης
Η έκθεση "Eye on the Market" της 27ης Ιουνίου 2011 φέρει τον υπότιτλο:
"It's that time of year again (Final Exam)"
«Ήρθε πάλι εκείνη η εποχή του χρόνου (Τελική Εξέταση)»
Το format είναι απλό: 20 ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες:
On the United States (ερωτήσεις 1-7)
On Europe (ερωτήσεις 8-15)
On China (ερωτήσεις 16-18)
On Gold (ερώτηση 19)
On Oil (ερώτηση 20)
Οι οδηγίες;
"For each question, circle the best answer; no Google allowed."
«Για κάθε ερώτηση, κυκλώστε την καλύτερη απάντηση· απαγορεύεται το Google.»
Και το κλείσιμο;
"Compliance restrictions prevent me from rewarding anyone who scores well (anything over 15 is pretty good), but since this is the era of social media, consider yourself rewarded with virtual gifts of some kind, which have no real value."
«Οι περιορισμοί συμμόρφωσης με εμποδίζουν να ανταμείψω όποιον πάρει καλό βαθμό (οτιδήποτε πάνω από 15 είναι αρκετά καλό), αλλά εφόσον ζούμε στην εποχή των social media, θεωρήστε τον εαυτό σας ανταμειμένο με εικονικά δώρα κάποιου είδους, που δεν έχουν πραγματική αξία.»
Αυτή η τελευταία φράση είναι καίρια.
Λέει: Η γνώση είναι "virtual gift" – άυλη, χωρίς πραγματική αξία για εσάς (τους πλούσιους πελάτες), επειδή ήδη έχετε την αξία: τα χαρτοφυλάκιά σας είναι τοποθετημένα σωστά, βγάζετε λεφτά από την κρίση.
Αλλά για τον κόσμο έξω από αυτό το email – για τους Έλληνες που καίγονται στο Σύνταγμα, για τους Ευρωπαίους που τους λένε ψέματα για τα CDS – αυτή η γνώση θα ήταν ανεκτίμητη.
Αλλά δεν είναι για αυτούς. Είναι για τους πελάτες του Private Banking.
Ερώτηση 10: Το ΑΕΠ της πορνείας και των ναρκωτικών
Ας ξεκινήσουμε από την πιο σοκαριστική ερώτηση:
Question 10: In 2006, the head of the Greek National Statistics Service announced that a small part of its 25% upward revision to Greek GDP included contributions from which of the following items:
(a) alcohol smuggling
(b) prostitution
(c) money laundering
(d) all of the above
Ερώτηση 10: Το 2006, ο επικεφαλής της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας ανακοίνωσε ότι ένα μικρό μέρος της ανοδικής αναθεώρησης του ελληνικού ΑΕΠ κατά 25% περιλάμβανε συνεισφορές από:
(α) λαθρεμπόριο αλκοόλ
(β) πορνεία
(γ) ξέπλυμα χρήματος
(δ) όλα τα παραπάνω
Η σωστή απάντηση είναι (δ).
Η απάτη που ανακοινώθηκε σημόσια
Αυτό δεν ήταν μυστική διαρροή. Ήταν επίσημη δημόσια ανακοίνωση το 2006 – πέντε χρόνια πριν από την "αποκάλυψη" της ελληνικής κρίσης.
Το ελληνικό κράτος παραδέχτηκε ανοιχτά ότι αναθεώρησε το ΑΕΠ του προς τα πάνω κατά 25%, και ένα μέρος αυτής της αύξησης προερχόταν από:
Παράνομο εμπόριο αλκοόλ
Πορνεία
Ξέπλυμα χρήματος
Και ποιος δάνειζε την Ελλάδα βάσει αυτού του "ΑΕΠ";
Οι ίδιες ευρωπαϊκές τράπεζες – Deutsche Bank, BNP Paribas, Société Générale – που το 2011 απαιτούσαν "λιτότητα" ως αντάλλαγμα για "διάσωση". Οι ίδιες τράπεζες που τώρα ισχυρίζονταν ότι "εξαπατήθηκαν" από την Ελλάδα.
Η Διπλή Απάτη
Η ειρωνεία είναι διπλή:
Πρώτον, η αναθεώρηση +25% του ΑΕΠ το 2006 βελτίωνε τεχνητά τους δείκτες Χρέος/ΑΕΠ. Αν το ΑΕΠ σου αυξάνεται 25%, το χρέος σου ως ποσοστό ΑΕΠ μειώνεται 20% (από 100% σε 80% για παράδειγμα).
Αυτό επέτρεψε στην Ελλάδα να:
Δανείζεται περισσότερα χρήματα
Με χαμηλότερα spreads (χαμηλότερο επιτόκιο)
Από τράπεζες που νόμιζαν (ή προσποιούνταν ότι νομίζουν) ότι η Ελλάδα ήταν λιγότερο επιβαρημένη
Δεύτερον, όταν η κρίση ξέσπασε, το φουσκωμένο ΑΕΠ κατέρρευσε πίσω στα πραγματικά επίπεδα – ή χειρότερα, γιατί η ύφεση έφαγε και την "νόμιμη" οικονομία.
Αποτέλεσμα; Το χρέος φαινόταν ξαφνικά 25% μεγαλύτερο ως ποσοστό ΑΕΠ.
Και τότε, οι τράπεζες φώναζαν: "Πώς μας ξεγέλασαν!"
Το ερώτημα που κανείς δεν έθεσε
Και η J.P. Morgan το γνώριζε. Το έθεσε ως ερώτηση για ψυχαγωγία στους πλούσιους πελάτες της.
Αλλά κανείς – κανείς – δεν ρώτησε δημόσια:
Αν αυτό ήταν γνωστό το 2006, γιατί οι ευρωπαϊκές τράπεζες συνέχισαν να δανείζουν την Ελλάδα σαν να μην είχε συμβεί τίποτα;
Η απάντηση είναι απλή: Επειδή κέρδιζαν. Και όταν ήρθε η ώρα της πληρωμής, δεν πλήρωσαν οι τράπεζες. Πλήρωσε ο ελληνικός λαός.
Ερώτηση 11: Ο "Ριζοσπάστης" που ήταν οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας
Question 11: In 1989, after 7 years of delaying the inevitable, Mexico finally received debt forgiveness from its creditors (its debt peaked at half of what Greece owes now). What radical firebrand led the charge, demanding creditor participation: "Mexicans have made such enormous adjustments, accepted such a large reduction in living standards, that any package without an extensive and visible contribution by external creditors is not acceptable domestically!!!"?
(a) Che Guevara
(b) Communist painter Diego Rivera
(c) Zapatista leader Subcomandante Marcos
(d) The World Bank's lead economist covering Mexico
Ερώτηση 11: Το 1989, μετά από 7 χρόνια καθυστέρησης του αναπόφευκτου, το Μεξικό έλαβε τελικά διαγραφή χρέους από τους πιστωτές του. Ποιος ριζοσπαστικός ηγέτης πίεσε για συμμετοχή των πιστωτών, δηλώνοντας: "Οι Μεξικανοί έχουν κάνει τόσο τεράστιες προσαρμογές, έχουν αποδεχτεί τόσο μεγάλη μείωση στο βιοτικό επίπεδο, που οποιοδήποτε πακέτο χωρίς εκτεταμένη και ορατή συνεισφορά από εξωτερικούς πιστωτές δεν είναι αποδεκτό εγχωρίως";
(α) Che Guevara
(β) Ο κομμουνιστής ζωγράφος Diego Rivera
(γ) Ο ηγέτης των Zapatistas, Subcomandante Marcos
(δ) Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας για το Μεξικό
Η σωστή απάντηση είναι (δ).
Το Σύστημα Γνώριζε το 1989
Αυτό είναι συντριπτικό.
Το 1989, το ίδιο το σύστημα – η Παγκόσμια Τράπεζα, ο ορισμός του "establishment" – παραδέχτηκε ότι το μοντέλο "μόνο ο οφειλέτης πληρώνει" είναι:
Πολιτικά αδύνατο ("not acceptable domestically")
Κοινωνικά καταστροφικό ("enormous adjustments", "large reduction in living standards")
Απαιτεί haircut ("extensive and visible contribution by external creditors")
Το Μεξικό είχε δοκιμάσει να πληρώσει για 7 χρόνια. Το 1989, το σύστημα παραδέχτηκε: "Δεν δουλεύει. Χρειάζεται haircut."
Και προσθέτει ο Cembalest:
"History is not kind to bailouts ending contagion. The 1982 Mexico bailout did not stop the spread to Brazil, Venezuela and Argentina."
«Η ιστορία δεν είναι φιλική προς τις διασώσεις που προσπαθούν να σταματήσουν τη μόλυνση. Η διάσωση του Μεξικού το 1982 δεν σταμάτησε τη μετάδοση στη Βραζιλία, τη Βενεζουέλα και την Αργεντινή.»
Το 2011, η J.P. Morgan γνώριζε ότι η Ελλάδα ήταν ένα reenactment αποτυχημένου σεναρίου.
Το σύστημα το είχε δει το 1982. Το είχε αποδεχτεί το 1989. Και το 2010-2011, το ξανάκανε.
Γιατί; Επειδή αυτή τη φορά, οι πιστωτές ήταν ευρωπαϊκές τράπεζες, και το haircut θα απαιτούσε από τη Γερμανία και τη Γαλλία να ανακεφαλαιοποιήσουν τις τράπεζες τους.
Ήταν πιο φτηνό να θυσιάσουν την Ελλάδα.
Ερώτηση 13: Η Επανάληψη ως Σαρκασμός – "None of it"
Question 13: From the inception of the EMU, peripheral Europe lost competitiveness: since 2002, SPIG country exports as a % of total world exports fell by 35%. How much of this has been recovered, after large declines in real wages and structural reforms?
(a) None of it
(b) None of it
(c) None of it
(d) None of it
Ερώτηση 13: Από την έναρξη της ΟΝΕ, οι περιφερειακές χώρες της Ευρώπης έχασαν ανταγωνιστικότητα: από το 2002, οι εξαγωγές των χωρών SPIG (Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ελλάδα) ως ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών μειώθηκαν κατά 35%. Πόσο από αυτό έχει ανακτηθεί, μετά από μεγάλες μειώσεις στους πραγματικούς μισθούς και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις;
(α) Τίποτα από αυτό
(β) Τίποτα από αυτό
(γ) Τίποτα από αυτό
(δ) Τίποτα από αυτό
Αυτό δεν είναι πια ερώτηση. Είναι κατάθεση.
Ο Cembalest δεν προσπαθεί καν να κρύψει το σαρκασμό του. Όλες οι επιλογές λένε το ίδιο πράγμα:
Μηδέν. Τίποτα. Zero.
Το Μήνυμα
Η J.P. Morgan λέει στους πελάτες της, τον Ιούνιο του 2011 – 13 μήνες μετά το πρώτο πακέτο:
"Το πείραμα έχει αποτύχει. Δεν υπάρχει recovery. Δεν υπάρχει ανάκαμψη της ανταγωνιστικότητας. Όλες οι επιλογές οδηγούν στην ίδια απάντηση: μηδέν. Και εμείς το ξέρουμε εδώ και ένα χρόνο."
Ενώ τα ΜΜΕ μιλούν για "φως στο τούνελ", για "απαραίτητες μεταρρυθμίσεις", για "το τέλος της κρίσης είναι κοντά", η J.P. Morgan γράφει "None of it" τέσσερις φορές.
Και το κάνει ως αστείο. Ως quiz. Ως ψυχαγωγία για πλούσιους.
Ερώτηση 14: Η Ιρλανδική Μεταμόρφωση – Από 20% σε 120%
Question 14: Countries like Spain and Ireland had clean fiscal accounts before the crisis, but then took ownership of banking sector problems. Ireland's government debt/GNP is headed over 120% if the country ultimately agrees to bail out its banks. What was Ireland's sovereign debt/GNP ratio in 2007?
(a) 20%
(b) 30%
(c) 50%
(d) 60%
Ερώτηση 14: Χώρες όπως η Ισπανία και η Ιρλανδία είχαν καθαρούς δημοσιονομικούς λογαριασμούς πριν από την κρίση, αλλά στη συνέχεια ανέλαβαν την ιδιοκτησία των προβλημάτων του τραπεζικού τομέα. Το δημόσιο χρέος της Ιρλανδίας/ΑΕγχΠ κατευθύνεται πάνω από 120% εάν η χώρα συμφωνήσει τελικά να σώσει τις τράπεζές της. Ποιος ήταν ο δείκτης δημόσιου χρέους/ΑΕγχΠ της Ιρλανδίας το 2007;
(α) 20%
(β) 30%
(γ) 50%
(δ) 60%
Η σωστή απάντηση είναι (α) – 20%.
Η Αλχημεία της Καταστροφής
Από 20% σε 120% σε 4 χρόνια.
Η Ιρλανδία το 2007 ήταν υποδειγματική οικονομία της Ευρωζώνης:
Πλεονάσματα
Χαμηλό χρέος (20% του ΑΕγχΠ – το χαμηλότερο στην ΕΕ)
Ισχυρή ανάπτυξη
Και μετά, οι τράπεζες της κατέρρευσαν (Anglo Irish Bank, Allied Irish Banks). Και η ΕΕ επέβαλε στην Ιρλανδία να τις σώσει – να μετατρέψει το ιδιωτικό τραπεζικό χρέος σε δημόσιο κρατικό χρέος.
Αποτέλεσμα: 20% → 120%. Μια εξαπλάσια αύξηση σε 4 χρόνια.
Το Μήνυμα
Η Ιρλανδία δεν "ζούσε πάνω από τις δυνατότητές της". Η Ιρλανδία θυσιάστηκε για να σωθούν οι γερμανικές και γαλλικές τράπεζες που είχαν δανείσει τις ιρλανδικές τράπεζες.
Και η J.P. Morgan το ξέρει. Το θέτει ως trivia.
Η Meta-Ανάγνωση: Το Quiz ως Ταξική Βία
Ας κάνουμε ένα βήμα πίσω.
Τι κάνει ο Cembalest;
Παίρνει τις πιο σκοτεινές αλήθειες της ευρωπαϊκής κρίσης
Τις μετατρέπει σε ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής
Τις στέλνει σε πλούσιους πελάτες ως ψυχαγωγία
Και τους λέει στο τέλος: "Η γνώση είναι virtual gift – χωρίς πραγματική αξία"
Γιατί "χωρίς πραγματική αξία";
Επειδή οι πελάτες του ήδη έχουν την αξία: τα χαρτοφυλάκιά τους είναι τοποθετημένα σωστά.
Η J.P. Morgan τους έχει ήδη πει (Μάιος 2010):
Short Europe
Long U.S. large cap
Long emerging markets currencies
Long corporate credit
Κερδίζουν από την κρίση. Η γνώση είναι ήδη μετατρεμμένη σε profit.
Αλλά για τον κόσμο έξω από αυτό το email;
Για τους Έλληνες που καίγονται στο Σύνταγμα;
Για τους Ιρλανδούς που βλέπουν το χρέος τους να εξαπλασιάζεται;
Για τους Ευρωπαίους που τους λένε ψέματα για τα CDS;
Για αυτούς, η γνώση αυτή θα ήταν ανεκτίμητη.
Θα άλλαζε τη δημόσια συζήτηση.
Θα κατέρριπτε την παραπληροφόρηση.
Θα έδειχνε ότι η "διάσωση" ήταν καταδίκη.
Αλλά αυτή η γνώση δεν είναι για αυτούς. Είναι για τους πελάτες του Private Banking.
Το Κλείσιμο του Quiz: Η Φράση που Λέει τα Πάντα
Ο Cembalest κλείνει την εισαγωγή του quiz με μια φράση που θα έπρεπε να είναι σκαλισμένη σε μάρμαρο:
"As we wrote a few weeks ago, this is the kind of market we expected this year: a tug of war between private sector profits and public sector problems."
«Όπως γράψαμε πριν από λίγες εβδομάδες, αυτό είναι το είδος αγοράς που περιμέναμε φέτος: μια κόντρα μεταξύ κερδών ιδιωτικού τομέα και προβλημάτων δημόσιου τομέα.»
Διαβάστε το ξανά.
"Private sector profits vs public sector problems."
Τα κέρδη μας vs τα προβλήματά σας.
Δεν είναι "η οικονομία". Δεν είναι "η αγορά". Είναι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος:
Ο ιδιωτικός τομέας (τράπεζες, hedge funds, πλούσιοι επενδυτές) κερδίζει
Ο δημόσιος τομέας (κράτη, πολίτες, δημόσια αγαθά) χάνει
Και η J.P. Morgan το λέει ανοιχτά. Όχι ως κριτική, αλλά ως επενδυτική θέση.
Τον Ιούνιο του 2011, ενώ η Ελλάδα φλεγόταν και τα ΜΜΕ επικεντρώνονταν στους "δαίμονες" των CDS, η J.P. Morgan διοργάνωνε ένα εκπαιδευτικό παιχνίδι για τους πλούσιους πελάτες της.
Κάθε ερώτηση ήταν μια αλήθεια που το σύστημα γνώριζε, αλλά το κοινό αγνοούσε:
Το ΑΕΠ ήταν φουσκωμένο με παράνομες δραστηριότητες (2006, δημόσια ανακοίνωση)
Η λιτότητα χωρίς υποτίμηση είχε αποτύχει ιστορικά (Μεξικό 1989, Gold Standard 1931)
Τα CDS ήταν ασήμαντα ($5-6 δισ. vs $480 δισ.)
Καμία ανάκαμψη στην ανταγωνιστικότητα ("None of it" × 4)
Η Ιρλανδία θυσιάστηκε για τις τράπεζες (20% → 120%)
Η J.P. Morgan δεν εξέδωσε αυτές τις πληροφορίες ως δημόσια προειδοποίηση.
Τις έδωσε ως quiz για ψυχαγωγία.
Η αλήθεια δεν ήταν δημόσιο αγαθό. Ήταν εμπορικό προϊόν.
Και το πιο σκληρό;
Το κλείσιμο του quiz:
"Consider yourself rewarded with virtual gifts of some kind, which have no real value."
Η γνώση είναι "virtual" – χωρίς πραγματική αξία – για όσους ήδη κερδίζουν από την κρίση.
Αλλά για τους Έλληνες που υποφέρουν, για τους Ευρωπαίους που παραπλανούνται, αυτή η γνώση θα ήταν ανεκτίμητη.
Δεν την πήραν ποτέ.
Μέρος 4ο Οι προφητείες του 2010-2011 επαληθεύονται το 2015
Οι προφητείες που κανείς δεν ακουσε
Ιούλιος 2015. Τέσσερα χρόνια μετά το quiz της J.P. Morgan. Η Ελλάδα έχει χάσει 25% του ΑΕΠ της – η μεγαλύτερη ειρηνική κατάρρευση ανεπτυγμένης οικονομίας από την Κρίση του 1929. Η ανεργία αγγίζει το 27%. Οι μισθοί έχουν καταρρεύσει. Οι συντάξεις έχουν κοπεί. Οι αυτοκτονίες έχουν εκτοξευτεί.
Και τώρα, οι ίδιοι οικονομολόγοι που το σύστημα αγνοούσε το 2010-2011 γράφουν στο Huffington Post, στο Project Syndicate, στο Bloomberg:
Joseph Stiglitz (Νομπελίστας): "Δεν μπορώ να σκεφτώ καμία ύφεση, ποτέ, που να ήταν τόσο συνειδητή και να είχε τόσο καταστροφικές συνέπειες."
Paul Krugman (Νομπελίστας): "Η τρόικα έκανε ένα 'reverse Corleone' – έκανε στον Τσίπρα μια προσφορά που δεν μπορεί να αποδεχτεί, και προφανώς το έκανε εν γνώσει του."
Larry Summers (πρώην Υπουργός Οικονομικών ΗΠΑ): "Οι Έλληνες έχουν επιβάλει περισσότερη λιτότητα στον εαυτό τους από οποιαδήποτε βιομηχανοποιημένη χώρα έχει υποφέρει από την Κρίση του 1929."
Αυτό που λένε το 2015, η J.P. Morgan το είχε γράψει το 2010.
Με μία διαφορά:
Το 2010, η γνώση αυτή ήταν εμπορικό προϊόν για πλούσιους πελάτες.
Το 2015, είναι δημόσια ομολογία της καταστροφής.
Η Επαλήθευση των Προφητειών
Cembalest, Μάιος 2010:
"Greece's ability to absorb the adjustment solely through wage/price declines is untested and implausible."
Stiglitz, Ιούλιος 2015:
"The disparity between what the Troika thought would happen and what has emerged has been striking -- not because Greece didn't do what it was supposed to, but because it did, and the models were very, very flawed."
Cembalest, Μάιος 2010:
"The bailout does little to answer questions on Ireland, Spain and Portugal."
Πραγματικότητα 2010-2012:
Ιρλανδία (Νοέμβριος 2010), Πορτογαλία (Μάιος 2011), Ισπανία (de facto 2012) – όλες μπήκαν σε προγράμματα.
Cembalest, Ιούνιος 2011:
"How much of the 35% export competitiveness loss has been recovered? (a) None of it (b) None of it (c) None of it (d) None of it"
Πραγματικότητα 2015:
Το ΑΕΠ έχει χάσει 25%. Οι εξαγωγές δεν έχουν ανακάμψει. Η ανταγωνιστικότητα παραμένει καταρρακωμένη.
Το Τελικό Ερώτημα
Το Huffington Post το 2015 αναρωτιέται: "What went wrong?"
Η απάντηση είναι απλή: Τίποτα δεν πήγε λάθος.
Το σχέδιο λειτούργησε ακριβώς όπως το είχαν προβλέψει οι τεχνικοί του συστήματος το 2010:
Η λιτότητα χωρίς υποτίμηση απέτυχε (όπως πάντα στην ιστορία)
Η μόλυνση εξαπλώθηκε (Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία)
Η ανταγωνιστικότητα δεν ανέκαμψε (None of it × 4)
Το χρέος μεταφέρθηκε από ιδιωτικές τράπεζες σε δημόσιους φορείς
Η μόνη διαφορά μεταξύ 2010 και 2015;
Το 2010, η J.P. Morgan το έγραφε ως επενδυτική συμβουλή για πλούσιους.
Το 2015, η Huffington Post το γράφει ως ρεπορτάζ για το κοινό.
Πέντε χρόνια πιό αργά.
(Συνεχίζεται )
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.