Πρώτη δημοσίευση 03.09.2019
«Το ΠΑΣΟΚ δεν ήταν επαναστατικό κίνημα, κόμμα που υπερασπιζόταν μαχητικά την παγκόσμια περιφέρεια απέναντι στο αμερικανο-ευρωπαϊκό κέντρο, φορέας των κοινωνικοποιήσεων και της αυτοδιαχείρισης. Ήταν η ελληνική έκφραση του ρεύματος για κοινωνικό κράτος και κοινωνική δικαιοσύνη που αντιπαρατέθηκε στα συντηρητικά και φιλελεύθερα κόμματα σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Ήταν η ενσάρκωση των σοσιαλδημοκρατικών αντιλήψεων και πρακτικών προσαρμοσμένων στην ελληνική πραγματικότητα...» Κώστας Σημίτης, Δρόμοι ζωής, 2015
Τα κοινωνικά φαινόμενα, όπως το πολιτικό κόμμα, έχουν σχεσιακό και ιστορικό χαρακτήρα, όχι αμετάβλητο και δεδομένο. Το είναι ως γίγνεσθαι. Η ιστορικότητα ενός πολιτικού κόμματος, που είναι ο ιδιαίτερος τρόπος ύπαρξης του, διαμορφώνεται από τη σχέση μεταξύ αντικειμενικών συνθηκών και υποκειμενικών παραγόντων, προϊόν της συνάρθρωσης των οποίων είναι η συγκεκριμένη κίνησή του σε τόπο και χρόνο.
Μ΄αυτή την έννοια η ιστορία ενός πολιτικού κόμματος είναι η ιστορία μιας χώρας από μια συγκεκριμένη οπτική, σύμφωνα με τη διάσημη διαπίστωση του Αντόνιο Γκράμσι. Ούτε νομοτελειακοί ντετερμινισμοί ως αποτέλεσμα των αντικειμενικών δομών, ούτε ανιστόρητοι υποκειμενισμοί λόγω δράσης των πρωταγωνιστών εκτός ιστορικο-κοινωνικού πλαισίου.
Αναγκαιότητα, ενδεχομενικότητα, ετερογονία των σκοπών στην ιστορική διαδικασία, όπως αποτυπώνονται στον κινητήριο μοχλό εξέλιξης του πολιτικού σχηματισμού, την εσωκομματική του πάλη, που αποτελεί την κανονικότητα, τον συγκεκριμένο τρόπο ύπαρξης του κόμματος, σε σχέση πάντα με την πορεία του εθνικού κοινωνικού σχηματισμού.
Έτσι, λοιπόν, και το ΠΑΣΟΚ αποτέλεσε έκφραση της ιστορικής στιγμής που ιδρύθηκε, συμπυκνώνοντας μια συγκεκριμένη – και ηγεμονική όπως αποδείχθηκε- ερμηνεία της συλλογικής μνήμης του εθνικού και κοινωνικού αγώνα, το φαντασιακό του ελληνικού «κοινού νου». Το ΠΑΣΟΚ αφετηριακά αποτύπωσε δύο ιδιαίτερες εθνικές στιγμές στην πάλη των ιδεών και των πολιτικών αγώνων σε σχέση με την αντίστοιχη ευρωπαϊκή εμπειρία. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’30 και μέχρι το 1974 η αριστερά σε επίπεδο πολιτικής μαζικής οργάνωσης ταυτίστηκε με όρους αποκλειστικότητας με το Κομμουνιστικό Κίνημα.
ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΣΩΤΗΡΗΣ
