Η απόφαση De Oecumenismo και ό ἐθνικισμὸς τῆς Ὀρθοδοξίας ΧΡ. ΓΙΑΝΝΑΡΑ

Σύνορο, τχ. 38 (Ιούνιος–Αύγουστος 1966), σσ. 98–107

Η απόφαση De Oecumenismo και ό ἐθνικισμὸς τῆς Ὀρθοδοξίας

ΧΡ. ΓΙΑΝΝΑΡΑ

Ἡ ἀπόφαση «De Oecumenismo» τῆς δεύτερης Βατικανῆς συνόδου προϋποθέτει τη διάκριση τῆς ρωμαϊκῆς Ἐκκλησίας, ὡς τῆς μιᾶς καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἀπὸ τις Ἐκκλησίες τῶν «ἀποσχισμένων ἀδελφῶν» (fratrum seiunctorum). Οἱ ὀρθόδοξες κριτικές ἐπεσήμαναν τη διάκριση, ὡς τη βασικὴν ἀδυναμία τῆς συνοδικῆς ἀπόφασης.

Παράλληλα, ωστόσο, ἡ ἀπόφαση ἐμφανίζει μια πρωτοτυπία ριζοσπαστική: Για πρώτη φορὰ τὸ θέμα τῆς καθολικότητας τίθεται σε μια διπλή βάση, θεολογικὴ καὶ ἱστορική. Ὁ «ἐπαναστατικός» χαρακτήρας τῆς συνοδικῆς ἀπόφασης” έγκειται στο γεγονός ότι ἡ Βατικανή σύνοδος άναγνωρίζει μὲ αὐτὴ τὴ θεολογική θεμελίωση τῆς καθολικότητας καὶ ἀποστολικότητας τῶν ὀρθόδοξων Ἐκκλησιῶν. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι θεωρεῖ κοινὴ τὴ θεολογική βάση τῆς καθολικότητας τόσο τῆς ρωμαϊκῆς ὅσο καὶ τῶν ὀρθόδοξων Ἐκκλησιῶν. Ἡ ἀναγνώριση δὲν τεκμηριώνεται μὲ μόνη τὴν ἀναφορὰ στην ἀποστολική διαδοχὴ καὶ στὸ κῦρος τῶν μυστηρίων, δὲν εἶναι μια «τυπική» μόνο ἀναγνώριση. Ἡ συνοδική ἀπόφαση βεβαιώνει ὅτι ὁλόκληρη ή θεολογική, λειτουργική καὶ πνευματική παράδοση τῆς ὀρθόδοξης ᾿Ανατολῆς εἶναι ἀπαραίτητη, ὅσο καὶ ἡ ἀντίστοιχη παράδοση τῆς Δύσης, γιὰ τὴν πληρότητα τῆς θεολογικῆς αὐτοσυνειδησίας τῆς Ἐκκλησίας. Παρά τη διαφορὰ τῶν σχημάτων καὶ τῆς νοοτροπίας, οἱ δυό παραδόσεις ἀλληλοσυμπληρώνονται καὶ ὁρίζουν τὴν καθολικότητα καὶ ἀποστολικότητα τῆς Ἐκκλησίας («ad plenam catholicitatem et apostolicitatem Ecclesiae pertinere». Κεφ. 3, § 17 - βλ. καί § 14.) Πιο συγκεκριμένα, ἡ ἀπόφαση ἀναφέρει στις ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες τῆς ᾿Ανατολῆς τη διατύπωση καὶ διαφύλαξη τῆς θεολογικῆς ἀλήθειας γιὰ τὴν «ευχαριστιακήν» ὑπόσταση τῆς Ἐκκλησίας καὶ γιὰ τὸν χαρακτήρα της ὡς «Εἰκόνος τῆς ᾿Αγίας Τριάδος». Αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ ἐκκλησιολογική ἀντίληψη διασώζει την καθολικότητα τῶν ἐπὶ μέρους τοπικῶν Ἐκκλησιῶν. (Κεφάλαιο 3, § 15: «Εἶναι σὲ ὅλους γνωστὸ μὲ πόσην ἀγάπη οἱ Χριστιανοί τῆς ᾿Ανατολῆς τελοῦν τὴ θεία λατρεία καὶ ἰδιαίτερα τὴν Εὐχαριστία, τὴν πηγὴ τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὸ ἐχέγγυο τῆς ἐρχόμενης δόξας. Ενωμένοι οἱ πιστοὶ στὴν Εὐχαριστία μὲ τὸν ἐπίσκοπό τους ἔχουν τὴν προσαγωγή πρὸς τὸν Πατέρα διὰ τοῦ Υἱοῦ, τοῦ σαρκωθέντος Λόγου, τοῦ παθόντος καὶ δοξασθέντος, ἐν τῇ ἐκχύσει τοῦ ᾿Αγίου Πνεύματος καὶ ἔτσι ἐπιτυγχάνουν τὴν κοινωνία μὲ τὴν Παναγία Τριάδα, γινόμενοι «θείας κοινωνοί φύσεως» – 2 Πέτρου 1,4 –. Μὲ αὐτὸ τὸν τρόπο οἰκοδομεῖται διὰ τῆς Εὐχαριστίας στην κάθε ἐπὶ μέρους Ἐκκλησία, ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ». -«Per celebrationem Eucharistiae Domini in his singulis Ecclesiis, Ecclesia Dei aedificatur et crescit».)

«Ξαναπιάνοντας το νήμα του Χριστιανομαρξιστικού Διαλόγου»

📣Αναρτήθηκαν τα βίντεο της εκδήλωσης που διοργανώθηκε από το Dialop Project την Πέμπτη 5 Δεκεμβρίου 2024 στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Θεμέλιο. 🎞

🤞Εδώ είναι η πρώτη συνεδρία 

 https://www.youtube.com/watch?v=OIx4FMnnLYs 

Στην πρώτη συνεδρία συμμετείχαν: Νίκος Φίλης, 

Θανάσης Παπαθανασίου, 

Εύη Βουλγαράκη-Πισίνα, 

Γιώργος Φαράκλας,

 Ιωσήφ Σινιγάλιας.

✌️Η δεύτερη συνεδρία :

Εχουμε μεγαλύτερη ευθύνη, ότι είμαστε ορθόδοξοι χριστιανοί - Επίσκοπος Ειρηναίος Μπούλοβιτς

Επίσκοπος Μπάτσος κ. Ειρηναίος Μπούλοβιτς & Σταύρος Γιαγκάζογλου

 Ο επ. κ. Ειρηναίος (κατά κόσμον Μίρκο Μπούλοβιτς, γεννημένος στις 11 Φεβρουαρίου 1947), είναι Σέρβος Ορθόδοξος κληρικός, καθηγητής Θεολογίας και επίσκοπος Μπάτσκας. 

Μιλά ελληνικά, ιταλικά, γερμανικά, ρωσικά και γαλλικά.

Σχολιασμός Σταύρου Γιαγκαζογλου 

Το 2016, λίγους μήνες πριν τη διεξαγωγή της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Κρήτη, πραγματοποιήσαμε στον ιστορικό ναό της Αγίας Ειρήνης στην Οδό Αιόλου, μία ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον Σεβ. Επίσκοπο Μπάσκας Ειρηναίο (Μπούλοβιτς) διακεκριμένο ιεράρχη της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Σερβίας και ήδη τότε ομότιμο καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του πανεπιστημίου του Βελιγραδίου.

Χρήστος Γιανναράς: η (νε)ορθοδοξία, ο αποφατισμός και η ετερότητα του ανθρωπίνου προσώπου

Χρήστος Γιανναράς: η (νε)ορθοδοξία, ο αποφατισμός και η ετερότητα του ανθρωπίνου προσώπου

– Χρήστος Γιανναράς, “Για το νόημα της πολιτικής”, Ίκαρος, Αθήνα 2019, Σελ. 180
– Χρήστος Γιανναράς, “Οντολογία του προσώπου”, Ίκαρος, Αθήνα 2016, Σελ. 72
– Χρήστος Γιανναράς, “Η Ευρώπη γεννήθηκε από το «Σχίσμα»”, Ίκαρος, Αθήνα 2015, Σελ. 352
– Χρήστος Γιανναράς & Norman Russell, “Η μεταφυσική ως πρόκληση επικαιρική”, Ίκαρος, Αθήνα 2018, Σελ. 240

Μύρων Ζαχαράκης – Fractal – 14/06/2023

Ο Χρήστος Γιανναράς οπωσδήποτε δεν χρειάζεται συστάσεις. Δεκαετίες τώρα, το έργο του διαμόρφωσε σημαντικά το τοπίο στη σύγχρονη θεολογία, τη χριστιανική φιλοσοφία και γενικότερα τα ελληνικά γράμματα. Τα τελευταία χρόνια συγγράφει μερικά μικρότερα σε όγκο βιβλία, όπου επιχειρεί να συνοψίσει τις κεντρικές ιδέες των παλαιότερων έργων του. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν και τα βιβλία που θα παρουσιασθούν εδώ. Η παρουσίαση θα είναι κοινή, δεδομένου ότι τα τρία αυτά έργα αλληλεπικαλύπτονται, ως έναν βαθμό, θεματικά.

Αρχικά, τον Γιανναρά απασχολεί η οντολογία. Σκοπός του είναι να διατυπώσει μια προσωποκεντρική οντολογία. Βασική αρχή της συγκεκριμένης οντολογίας είναι η ιδέα ότι η ύπαρξη των όντων δεν είναι παρά ένα σύνολο σχέσεων. Επηρεασμένος από τις ψυχαναλυτικές θεωρίες του Lacan, ο Γιανναράς εξηγεί ότι ο άνθρωπος συγκροτείται ως λογικό υποκείμενο εξαιτίας της σχέσης, του συσχετισμού του με τους άλλους. Αυτή η σχέση έχει πρωτογενώς «ερωτικό» χαρακτήρα. Δεν είναι όμως μονάχα ο άνθρωπος, αλλά όλος ο φυσικός κόσμος είναι άθροισμα συντελούμενων σχέσεων των επιμέρους όντων όπως η σύγχρονη φυσική καταδεικνύει. Ωστόσο, από όλα τα όντα, μονάχα ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να συγκροτεί σχέσεις που δεν χαρακτηρίζονται αποκλειστικά από τις φυσικές αναγκαιότητες, στις οποίες μάλιστα μπορεί μέχρι και να εναντιώνεται. Αυτή του η δυνατότητα μπορεί να ονομασθεί με μια λέξη: ελευθερία. Η ελευθερία στον άνθρωπο σημαίνει πως δεν είναι υποταγμένος στη φύση/ουσία του, δηλαδή ότι έχει τη δυνατότητα να είναι και κάτι πέραν αυτών. Από όλα τα όντα μονάχα ο άνθρωπος είναι πρόσωπο. Κάθε άνθρωπος είναι μεν μέρος της ευρύτερης φύσης του (ανθρωπινότητα), συνάμα όμως είναι και προσωπική ύπαρξη («υπόσταση»). Έχει δηλαδή ιδιαιτερότητες («ετερότητα») οι οποίες υπερβαίνουν τη φύση/ουσία του. Ελευθερία, με τη γλώσσα του Γιανναρά, είναι η δυνατότητα του κάθε ανθρώπου να «υποστασιάζει ως υπαρκτική ετερότητα». Αυτή αντανακλά σε οτιδήποτε πράττει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εδώ η τέχνη, όπου όταν βλέπουμε ένα πίνακα του Van Gogh ή μία μουσική σύνθεση του Beethoven, δεν λέμε απλώς ότι αυτό είναι του αλλά ότι «αυτό είναι» Van Gogh ή αντίστοιχα Beethoven. Κορυφαία δυνατότητα της ύπαρξης είναι ο έρωτας, διότι δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο να βγαίνει έξω από το εγώ του. Εκεί αναδεικνύεται η ελευθερία του, ύψιστο κατόρθωμα της οποίας είναι να υπάρχει κανείς επειδή το επιθυμεί, και να το επιθυμεί ακριβώς επειδή αγαπά. Ο Γιανναράς αντιπαραθέτει την έννοια «πρόσωπο» στην έννοια «άτομο», αντιστοιχίζοντας το πρώτο με την ελευθερία, την ετερότητα και την υπόσταση, ενώ το δεύτερο με τη φύση, την ουσία και την ομοιομορφία. Άτομο, μας λέει, είναι το αδιαφοροποίητο μέρος και τμήμα ενός συνόλου.