Είναι ίδια η έννοια της ταπείνωσης στην Δυτική και την Ανατολική Εκκλησία; (Θωμάς Ακινάτης – άγιος Γρηγόριος Παλαμάς)

από Δημήτρης Γ. Ιωάννου

Συμπληρώνονται φέτος επτά χρόνια από την κοίμηση του μακαριστού Γέροντά μας Αρχιμ. Ιγνατίου Καπνίση, του "κήρυκα της ταπείνωσης", ο οποίος για εξήντα ολόκληρα χρόνια δεν σταμάτησε να περιοδεύει τα χωριά μας και να μιλά για αυτή την αρετή. Καθώς περνούσε μάλιστα ο καιρός, ενθουσιαζόταν όλο και περισσότερο για αυτήν την αρετή, και έκανε σαν μικρό παιδί, που ανακάλυψε ένα μεγάλο θησαυρό. Το κήρυγμά του ήταν πια "το παν είναι η ταπείνωση". Ωστόσο, αυτό που έβλεπα και διάβαζα πολλές φορές στα ορθόδοξα πατερικά κείμενα, ότι η ταπείνωση είναι η υψίστη των αρετών, παρατηρούσα ότι έλειπε εντελώς από τα δυτικά φιλοσοφικά κείμενα, και έτσι αποφάσισα, για να τιμήσω την μνήμη του, να ερευνήσω, κατά το δυνατόν, τις διαφορές που έχει αυτή η έννοια στην Δύση και την Ανατολή.

Όσον αφορά την Δυτική θεολογία, έλαβα υπόψη μου την διδασκαλία του Θωμά Ακινάτη, πλην όμως, επειδή δεν είμαι ειδικός στον σχολαστικισμό, και για να μην τον αδικήσω, άντλησα στοιχεία, όσον αφορά το γενικό κλίμα της σκέψης του, κυρίως από τον πιο συγκροτημένο και πολυμαθή οπαδό του του 20ου αιώνα, τον Etienne Gilson. Ο Ζιλσόν λοιπόν έχει γράψει μεταξύ άλλων το βιβλίο "Introduction to the philosothy of St. Thomas Aquinas", που, παραδόξως, ένα φωτοτυπημένο αντίτυπο έτυχε να βρίσκεται στη βιβλιοθήκη μου. Ο Ζιλζόν βέβαια, έχει το θετικό στοιχείο ότι, όπως είπα, όχι μόνο δεν καταφέρεται κατά του Θωμά, αλλά τον υποστηρίζει θερμά -υπάρχει κατά την ταπεινή μου γνώμη ένας μικρός εξωραϊσμός της φιλοσοφίας του, αλλά αυτό δεν μας ενοχλεί. Όσον αφορά τον άγιο Γρηγόριο Παλαμά, τον εκλαμβάνω ως συγκεφαλαιωτή σύμπασας της νηπτικής και φιλοκαλικής γραμματείας και την θεμελιώδη βάση όλων των πατερικών θεολογικών συγγραμμάτων μετά από αυτόν. Θα μιλήσω γενικά για την "παλαμική" θεολογική παράδοση.

Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς: Το άγιο Πνεύμα δεν είναι απλώς από τα αποστελλόμενα, αλλά και από τα αποστέλλοντα και συνευδοκούντα!

Κυριακή της Πεντηκοστής – Κάθοδος του Αγίου Πνεύματος.

(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)

Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς

Ομιλία 24

Στη φανέρωσι και διανομή του θείου πνεύματος κατά την ημέρα της Πεντηκοστής

Όπου γίνεται λόγος και περί της μετανοίας

1 Πριν από λίγον καιρό είδαμε τον Χριστό με τους μεγάλους της πίστεως οφθαλμούς ν’ αναλαμβάνεται, όχι λιγώτερο από τους καταξιωθέντας να τον ιδούν με τα μάτια τους, και δεν υστερήσαμε καθόλου σε μακαριότητα από εκείνους· διότι ο Κύριος είπε είναι «μακάριοι εκείνοι που επίστευσαν χωρίς να ιδούν»· αυτοί δε είναι οι πληροφορηθέντες με την ακοή και βλέποντες διά πίστεως.

Είδαμε λοιπόν πριν από λίγον καιρό τον Χριστό να σηκώνεται από τη γη με το σώμα του, τώρα δε διά του αγίου Πνεύματος που εστάλθηκε από αυτόν στους μαθητάς βλέπομε έως πού έφθασε ο Χριστός που αναλήφθηκε και σε ποιο αξίωμα αναβίβασε τη φύσι μας που ανέλαβε· βέβαια οπωσδήποτε ανέβηκε εκεί, από όπου κατέβηκε το Πνεύμα σταλμένο από αυτόν.

Από πού δε κατέβηκε ο Πνεύμα, δεικνύει αυτός που ομιλεί διά του προφήτου Ιωήλ, «θα εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα», και προς τον οποίον λέγει ο Δαβίδ, «θα εξαποστείλης το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θ’ ανακαινίσης την επιφάνεια της γης».

Επομένως ο Χριστός, όταν αναλήφθηκε, ανέβηκε προς τον ύψιστο Πατέρα και έφθασε προς αυτόν τον πατρικό κόλπο, από όπου ήλθε και το Πνεύμα· και αναδείχθηκε κοινωνός ακόμη και κατά το ανθρώπινο συστατικό του αξιώματος του Πατρός, αποστέλλοντας και αυτός πλέον το εξ ουρανού από τον Πατέρα ερχόμενο και στελλόμενο Πνεύμα.

Αλλά να μη νομίση κανείς ότι το άγιο Πνεύμα είναι άμοιρο αυτού του αξιώματος, με το να ακούη ότι αποστέλλεται από τον Πατέρα και τον Υιό· διότι αυτό δεν είναι απλώς από τα αποστελλόμενα, αλλά και από τα αποστέλλοντα και συνευδοκούντα.

«Λόγος εις την Πεντηκοστήν» (Αγίου Γρηγορίου Παλαμά)

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΣ

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ

«Όταν συμπληρωνόταν η πεντηκοστή ημέρα μετά την Ανάσταση, της οποίας έφθασε τώρα η μνήμη, ενώ όλοι οι μαθητές ήσαν συγκεντρωμένοι μαζί και ευρίσκονταν ομόψυχοι στο υπερώο (οίκος) εκείνου του ιερού, αλλά και στο προσωπικό του υπερώο, στο νου του, συναγμένος ο καθένας τους (διότι ήσαν σε ησυχία και αφιερωμένοι στη δέηση και στους ύμνους προς το Θεό), ξαφνικά, λέγει ο ευαγγελιστής Λουκάς, «ακούσθηκε ήχος από τον ουρανό, σαν από ορμή βιαίου ανέμου και εγέμισε τον οίκο όπου κάθονταν».(Πραξ.2, 1-11). Είναι βίαιος γιατί νικά τα πάντα και ξεπερνά τα τείχη του πονηρού, γκρεμίζει κάθε οχύρωμα του εχθρού, ταπεινώνει τους υπερήφανους, ανυψώνει τους ταπεινούς στη καρδιά και διασπά τους συνδέσμους των αμαρτημάτων. Γέμισε δε ο οίκος εκείνος στον οποίο κάθονταν, καθιστώντας τον, κολυμβήθρα πνευματική και εκπληρώνοντας την επαγγελία του Σωτήρα, που τους έλεγε, πριν αναληφθεί: «Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με νερό, εσείς δε θα βαπτισθήτε με άγιο Πνεύμα, όχι έπειτα από πολλές μέρες».

Αλλά και το όνομα που έδωσε σ’ αυτούς το έδειξε να αληθεύει. Διότι δια του ήχου αυτού από τους ουρανούς οι Απόστολοι έγιναν πραγματικά υιοί βροντής. «Και φάνηκαν σ’ αυτούς γλώσσες διαμεριζόμενες ωσάν πυρός και στον καθένα τους κάθισε από μια κι’ εγέμισαν όλοι άγιο Πνεύμα και μιλούσαν άλλες γλώσσες, όπως τους έδιδε το Πνεύμα να μιλούν».

Αλλά για ποιό λόγο φάνηκε το Πνεύμα σε σχήμα γλωσσών;

Αφ’ ενός για να επιδείξει τη συμφυϊα του, τη σχέση του με το Λόγο του Θεού, γιατί τίποτε δεν είναι συγγενέστερο από τη γλώσσα προς το λόγο. Συγχρόνως δε και για τη χάρη της διδασκαλίας, γιατί ο κατά Χριστό διδάσκαλος χρειάζεται χαριτωμένη γλώσσα.

Λόγος περί της Αναλήψεως του Χριστού (Αγ. Γρηγόριος Παλαμάς)

Βλέπετε αυτή τη κοινή για μας εορτή και ευφροσύνη, την οποία ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός εχάρισε με την ανάσταση και ανάληψή του στους πιστούς; Επήγασε από θλίψη.
Βλέπετε αυτή τη ζωή, μάλλον δε την αθανασία; Επιφάνηκε σε μας από θάνατο.
Βλέπετε το ουράνιο ύψος, στο οποίο ανέβηκε κατά την ανύψωσή του ο Κύριος και την υπερδεδοξασμένη δόξα που δοξάσθηκε κατά σάρκα; Το πέτυχε με τη ταπείνωση και την αδοξία.


Όπως λέγει ο απόστολος γι’ αυτόν, «εταπείνωσε τον εαυτό του γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα σταυρικού θανάτου, γι’ αυτό κι’ ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε όνομα ανώτερο από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να καμφθεί κάθε γόνατο επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων και να διακηρύξει κάθε γλώσσα ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Κύριος σε δόξα Θεού Πατρός».(Φιλιπ. 2: 8-11).

Εάν λοιπόν ο Θεός υπερύψωσε το Χριστό του για το λόγο ότι ταπεινώθηκε, ότι ατιμάσθηκε, ότι πειράσθηκε, ότι υπέμεινε επονείδιστο σταυρό και θάνατο για χάρη μας, πως θα σώσει και θα δοξάσει και θα ανυψώσει εμάς, αν δεν επιλέξωμε τη ταπείνωση, αν δεν δείξουμε τη προς τους ομοφύλους αγάπη, αν δεν ανακτήσωμε τις ψυχές μας δια της υπομονής των πειρασμών, αν δεν ακολουθούμε δια της στενής πύλης και οδού, που οδηγεί στην αιώνια ζωή, τον σωτηρίως καθοδηγήσαντα σ’ αυτήν; «διότι, και ο Χριστός έπαθε για μας, αφήνοντάς μας υπογραμμό (παράδειγμα), για να παρακολουθήσουμε τα ίχνη του». (Α’ Πέτρ. 2:21).

Κυριακή Θ’ Ματθαίου: Ομιλία 32η στο Ευαγγέλιο με θέμα την καθησύχαση της τρικυμίας όπου γίνεται λόγος και για τους πειρασμούς (Αγ. Γρηγόριος Παλαμάς)

Ένα κείμενο που πρέπει να διαβάσουμε όλοι μας. Ιδιαίτερα όσοι αυτόν τον καιρό πιέζονται από θλίψεις, όσοι απελπίζονται και νιώθουν απόγνωση.

(Ματθ. 14, 22-34)

Ο άγιος Γρηγόριος ερμη­νεύει και αυτή τη διήγηση με την αναγωγική μέθοδο. Ιστορικά αυτή αποτελεί έκθεση του θαύματος της ηρέμησης των κυμάτων, ηθικά όμως υποδηλώνει την μέσω των πειρασμών τελειοποίηση της πίστεως, ενώ αναγωγικά παριστάνει τη δυσκολία του έργου των Αποστόλων στον εθνικό κόσμο. Ο Ιησούς Χρι­στός ανάγκασε τους μαθητές να μπουν στο πλοίο και να μεταβούν στην απέναντι όχθη πριν από αυτόν. Αφού έθρεψε προηγουμέ­νως σωματικά τις πέντε χιλιάδες, αποστέλλει τώρα τους μαθητές στην τρικυμιώδη θάλασσα των Εθνικών, για να κηρύξουν το Ευαγγέλιο, αντιμετωπίζοντας παντός είδους πειρασμούς.

 Η γνη­σιότητα της πίστεως στον Θεό χαρίζει υπομονή στους πειρα­σμούς, και αυτή πάλι τελειοποιεί την πίστη. Οι άνθρωποι βέβαια λυπούνται για τους πειρασμούς, που έπρεπε να χαίρονται, και «παρ’ εμού», λέγει ο ομιλητής, «ταύτην μάλιστα ζητείτε την άνεσιν των σωματικών πειρασμών, ης εγώ μάλλον καταφρονήσας προς ύμας ήλθον συμπάσχειν υμίν αιρούμενος». Ήταν περίο­δος θλίψεως των Θεσσαλονικέων, πιθανώς λόγω πολιορκίας.

1. Ο αδελφόθεος Ιάκωβος λέγει, «να το θεωρείτε ως τη μεγαλύτερη χαρά εάν περιπέσετε σε διάφορους πειρασμούς». Δεν είπε απλώς να "χαίρεσθε", αλλά «να το θεωρήσετε μεγάλη χαρά», πα­ραινώντας όχι να είναι κανείς αναίσθη­τος προς τα οδυνηρά πράγματα, γιατί αυτό είναι αδύνατο, αλλά εισηγείται να θεωρεί επικρατέστερο τον θεάρεστο λογισμό. Είπε, «κάθε χαρά», δηλαδή τέλεια, μέγιστη, ανελλιπή, και μάλιστα όταν οι πειρασμοί είναι ποικίλοι. Γιατί; Επειδή με την υπομονή των πειρασμών γυμναζόμαστε και γινόμαστε και δοκιμώτεροι στα σχετικά με τον Θεό. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και αναγνωριζόμαστε ως ευδόκιμοι. Γιατί αυτό λέγει και η Σοφία Σολομώντος για τους αγίους· «ότι υπέβαλε ο Θεός αυτούς σε δοκιμασίες και τους βρήκε άξιους του εαυτού του». Αρα λοιπόν δεν είναι γι’ αυτούς ο πειρασμός αυτός άξιος κάθε χαράς; Αυτό αφού είπε και ο Θεός προς τον Ιώβ, τον απάλλαξε από τη λύπη για τον πειρασμό, λέγοντας· «νομίζεις ότι για άλλο λόγο σε μεταχειρίσθηκα έτσι, και όχι για να αποδειχθείς δίκαιος;». Τί ήθελε να του πει με αυτό; Σε μεταχειρίσθηκα έτσι, για να δοκιμά­σω την πίστη σου προς εμένα, σε ευεξία, σε καλή φήμη και ευπορία, και φάνηκες δίκαιος, συμπεριφερόμενος ως προς αυτά σύμ­φωνα με το θέλημά μου, προς εμένα που σου τα πρόσφερα, δια­χειριζόμενος και διοικώντας αυτά όπως εγώ ήθελα· σε μεταχειρί­σθηκα έτσι, για να δοκιμάσω την πίστη σου σε μένα, σε καχεξία, σε αδοξία, σε απορία, και φάνηκες δίκαιος, λέγοντας· «αν δεχθή­καμε τα αγαθά από τα χέρια τού Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπο­μείναμε;». 

Ἀκοῦστε καὶ στενᾶξτε ἐσεῖς ποὺ περιφρονεῖτε τοὺς ἀδελφούς σας ὅταν ὑποφέρουν...

Την Β΄ Κυριακή των Νηστειών η Εκκλησία τιμά την μνήμη του μεγάλου Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά.

Ο Άγιος Γρηγόριος για την μισάνθρωπη αίρεση του πλουτισμού και της μισανθρωπίας:

"Ἀκοῦστε καὶ στενᾶξτε ἐσεῖς ποὺ περιφρονεῖτε τοὺς ἀδελφούς σας ὅταν ὑποφέρουν, μᾶλλον δὲ τοὺς ἀδελφοὺς τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν μεταδίδετε στοὺς ἐνδεεῖς ἀπὸ αὐτὰ ποὺ διαθέτετε ἄφθονα, τροφή, στέγη, ἐνδυμασία, κατάλληλη φροντίδα, χωρὶς νὰ ξοδεύετε τὸ περίσσευμά σας στὸ ὑστέρημά τους. […]

 Πολὺ δὲ περισσότερο ἄξιοι πένθους εἶναι αὐτοὶ ποὺ ἔχουν καὶ κατακρατοῦν θησαυροὺς περισσότερους ἀπὸ τὴν καθημερινὴ ἀνάγκη ἢ καὶ πασχίζουν νὰ τοὺς αὐξήσουν, ἐνῶ τοὺς ἔχει δοθεῖ ὡς ἐντολὴ νὰ ἀγαποῦν τὸν διπλανό τους ὅπως τὸν ἑαυτό τους καὶ δὲν τοὺς θεωροῦν οὔτε σὰν τὸ χῶμα.

 Γιατὶ τὶ ἄλλο εἶναι ὁ χρυσὸς καὶ ἄργυρος, ποὺ ἀγαπήσαμε περισσότερο ἀπὸ τοὺς ἀδελφούς; […]

 Ἤθελα λοιπὸν νὰ πῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει μεγαλύτερη ἔνδειξη μίσους ἀπὸ τὸ νὰ προτιμᾶ κανεὶς τὸ περιττὸ ἀργύριο ἀπὸ τὸν ἀδελφό. 

Ἀλλὰ βλέπω ὅτι ἡ κακία ἔχει ἐφεύρει καὶ ἀκόμη μεγαλύτερο δεῖγμα μισανθρωπίας· ὑπάρχουν δηλαδὴ κάποιοι ποὺ ὄχι μόνο δὲν προσφέρουν ἀπὸ αὐτὰ ποὺ διαθέτουν μὲ ἀφθονία, ἀλλὰ σφετερίζονται καὶ τὰ ξένα".

ἁγ. Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, Ὁμιλία Δ´  

 ______________

Επίκαιρη και η αναφορά του Αγίου για την Παναγία, καθώς κάποιοι δεν θέλουν να αντιληφθούν την ευαισθησία των πιστών για το πρόσωπο της Παναγίας.

«Στο Πρόσωπο της Παναγίας ο Θεός ζωγράφισε μία Εικόνα, έκανε έναν Πίνακα, επάνω στον οποίο ζωγράφισε ό,τι Ωραιότερο υπήρχε, όποια Αρετή υπάρχει, όποια Καλοσύνη, όποια Ομορφιά Πνευματική και Υλική υπάρχει. Γιατί και σωματικά η Παναγία ήταν Σεμνή και Όμορφη!

Όλα τα Κάλλη ζωγράφισε ο Θεός στο Πρόσωπο της Παναγίας!

Η Παναγία διέσωσε το “κατ’ εικόνα” του ανθρώπου … Είναι η πραγματική Εικόνα τού ανθρώπου».

 Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς

Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com