Του Μάνου Λαμπράκη
Γεννήθηκα στην Αγία Βαρβάρα τότε που η Αθήνα δεν είχε ακόμη γίνει πόλη χωρίς μνήμη. Ήταν άλλος κόσμος. Χώματα, πηγάδια, αυλές, γυναίκες που μιλούσαν χαμηλόφωνα τα καλοκαίρια καθαρίζοντας φασολάκια, άντρες κουρασμένοι από τη δουλειά και τον πόλεμο, άνθρωποι που δεν εξηγούσαν πολλά γιατί είχαν δει πολλά. Δέκα σπίτια όλα κι όλα τριγύρω και μια αίσθηση πως η ζωή βρίσκεται ακόμη κοντά στη γη. Ο πατέρας μου είχε το ωραιότερο γραμμόφωνο της γειτονιάς. Αυτό θυμάμαι πιο έντονα από όλα. Το γραμμόφωνο. Έβαζα το αυτί μου επάνω του σαν να προσπαθούσα να ακούσω τον ίδιο τον κόσμο να ανασαίνει. Ο Στράτος, ο Μάρκος, ο Τσιτσάνης, ο Κυριακός. Αυτές οι φωνές δεν έμπαιναν απλώς μέσα μου. Με διαμόρφωναν. Και σήμερα ακόμη πιστεύω πως ο άνθρωπος δεν τραγουδά πραγματικά ό,τι μαθαίνει. Τραγουδά αυτό που άκουσε παιδί χωρίς να το καταλαβαίνει.
Η γειτονιά μου είχε φτώχεια αλλά όχι ασχήμια. Αυτό δεν το καταλαβαίνουν εύκολα σήμερα. Η μεταπολεμική Ελλάδα ήταν φτωχή αλλά είχε ακόμη μια αίσθηση λαϊκής αξιοπρέπειας. Οι άνθρωποι ντρέπονταν, αγαπούσαν, πενθούσαν αλλιώς. Δεν υπήρχε αυτή η ακατάπαυστη φασαρία του σήμερα. Υπήρχε σιωπή. Και μέσα στη σιωπή αυτή μεγάλωσα εγώ. Ανέβαινα στις ταράτσες με μια παλιά σωλήνα για μικρόφωνο και τραγουδούσα κοιτώντας τις αμυγδαλιές και τα χωράφια. Νομίζω πως εκεί γεννήθηκε η φωνή μου. Όχι στα στούντιο. Όχι στα πάλκα. Στην ανάγκη ενός κοριτσιού να ακουστεί μέσα σε έναν κόσμο που δεν μιλούσε εύκολα για όσα πονούσαν.
Η Μοσχολιού δεν τραγούδησε ποτέ για να εντυπωσιάσει. Αυτό το κατάλαβα πολύ αργά. Στην αρχή νόμιζα πως τραγουδούσα επειδή είχα καλή φωνή. Ύστερα κατάλαβα ότι τραγουδούσα για να μη σπάσω. Το λαϊκό τραγούδι είναι ακριβώς αυτό: άνθρωποι που κρατιούνται όρθιοι την τελευταία στιγμή πριν λυγίσουν. Γι’ αυτό όταν ο Θεοδωράκης είπε «η φωνή σου είναι βιολοντσέλο», δεν μιλούσε για χροιά. Μιλούσε για το βάθος του τραύματος. Οι μεγάλες λαϊκές φωνές δεν έχουν μόνο τεχνική. Έχουν πληγή. Κι εγώ ήμουν γεμάτη πληγές που δεν ήξερα να εξηγώ. Η δική μου γενιά δεν ψυχολογούσε τον εαυτό της. Τραγουδούσε τον καημό της και συνέχιζε.
