Τα dessous των Οστών και των Κειμηλίων

 του Παντελή Σαββίδη 

Τώρα που κάθισε ο κουρνιαχτός γύρω από τα οστά του Σαμουήλ και όσα παρουσιάστηκαν στην κοινή γνώμη για τα κειμήλια που άρπαξαν οι Βούλγαροι το 1917 από τις μονές της Μακεδονίας, θέλω να δώσω μια συνέχεια που νομίζω ότι έχει ενδιαφέρον. Η Εικοσιφοίνισσα, μάλιστα, γνώρισε και τη λεηλασία και την πυρπόληση απο τους Βουλγάρους. Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες που μπορεί κανείς να παραμερίζει όταν συζητά για ιστορική μνήμη και καλές σχέσεις. Με αυτήν την γνώση μπορούμε σήμερα να είμαστε δύο γειτονικοί λαοί που δεν θέλουν να επαναλάβουν το παρελθόν τους. Αν είμαστε και φίλοι λαοί αυτό είναι άλλο θέμα. Η υποκρισία είναι θεμιτή στις διεθνείς σχέσεις.

Στις 29 Μαρτίου 2006 παρουσίασα στην ΕΡΤ3, στην εκπομπή «Ανιχνεύσεις», δύο συνεντεύξεις: τη μία με τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο, εμβληματική προσωπικότητα της Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ, και την άλλη με τον εξίσου σπουδαίο σλαβολόγο Αιμίλιο Ταχιάο. Και οι δύο έχουν πλέον φύγει από τη ζωή. Οι συζητήσεις τους, όμως, παραμένουν ενδιαφέρουσες, όχι μόνο για όσα υποστήριξαν, αλλά και για τα ερωτήματα που άφησαν ανοιχτά.

Ο Ταχιάος είχε το ύφος του κλασικού καθηγητή της εποχής του. Αναγνωρισμένος σλαβολόγος, με βαθιά γνώση του αντικειμένου του, άφησε το αποτύπωμά του στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πολύ πέρα από αυτό. Ο Μουτσόπουλος ήταν ένας large τύπος. Είχε εντυπωσιακή παρουσία, ακαδημαϊκό βάθος, γνώσεις, πάθος για την δουλειά του και έναν γοητευτικό λόγο. Όταν άρχιζε να μιλά, τον πρόσεχες από μόνος σου, ό,τι κι αν έλεγε.

Μπογκντάν Φίλοφ (1883-1945) - Ο ΒΟΥΛΓΑΡΟΣ ΕΛΓΙΝ

Ο Μπογκντάν Φίλοφ (1883-1945) ήταν σημαντικός αρχαιολόγος και διευθυντής του Λαϊκού Μουσείου της Σόφιας, που βρέθηκε στον πυρήνα των βουλγαρικών "επιστημονικών αποστολών" που αφαίρεσαν εκατοντάδες κειμήλια από μοναστήρια της Μακεδονίας 

Αργότερα έφτασε στον πρωθυπουργικό θώκο, υπέγραψε την προσχώρηση της Βουλγαρίας στον Άξονα και η κυβέρνησή του έφερε την πολιτική ευθύνη για τη βουλγαρική κατοχή και διοίκηση της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης από το 1941

Την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Φίλοφ ήταν ήδη ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολόγους της Βουλγαρίας και διευθυντής του Λαϊκού Μουσείου της Σόφιας

Με την είσοδο της χώρας στον πόλεμο, συμμετείχε ενεργά στην οργάνωση "επιστημονικών αποστολών" στις περιοχές που καταλάμβανε ο βουλγαρικός στρατός, με αντικείμενο την καταγραφή αρχαιοτήτων, μνημείων, χειρογράφων και εκκλησιαστικών κειμηλίων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μαρτυρία του Μποζιντάρ Ντιμιτρόφ, επί χρόνια διευθυντή του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας

Σε συνέντευξή του το 2015, υποστήριξε ότι το 1916 ο Φίλοφ απευθύνθηκε με επιστολή στον αρχιστράτηγο του βουλγαρικού στρατού, στρατηγό Νικόλα Ζέκοφ, προτείνοντας τη συγκρότηση ειδικής ομάδας επιστημόνων που θα αναζητούσε και θα συγκέντρωνε πολιτιστικά αγαθά από τις περιοχές του μετώπου, με το επιχείρημα ότι κινδύνευαν να καταστραφούν ή να λεηλατηθούν από τις πολεμικές επιχειρήσεις (σας θυμίζει κάτι;)

Η συμφωνία της ντροπής με τη Βουλγαρία για τα κλεμμένα κειμήλια

ΣΤΟΪΛΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

Στην είσοδο της ιστορικής Ιεράς Μονής Παναγίας Εικοσιφοίνισσας (ιδρύθηκε γύρω στο 518 μ.Χ.) στις βόρειες πλαγιές του Παγγαίου, πριν ακόμα αντικρίσει κανείς κάποια εικόνα ή ακόμα και αυτήν με τους δύο κτήτορες της Μονής, Διονύσιο και Γερμανό, ο επισκέπτης βλέπει κρεμασμένη σ΄ ένα εσωτερικό τοίχο μια φωτογραφία με μερικά από τα ανυπολόγιστης ιστορικής και θρησκευτικής αξίας ιερά κειμήλια και τα μεγάλης αρχαιολογικής αξίας χειρόγραφα της Μονής που σύλησαν οι Βούλγαροι κατακτητές στη διάρκεια της κατοχής στην περίοδο του Πρώτου Παγκόσμιου Πόλεμου.

Είναι σαν, σε σημειολογικό επίπεδο, οι μοναχές της Μονής να θέλουν να δείξουν στον επισκέπτη-προσκυνητή ότι πριν ακόμα και από τους αγίους τους βρίσκονται αυτά τα συλημένα ιερά κειμήλια, αυτοί οι ανεκτίμητοι εθνικοθρησκευτικοί θησαυροί που παρανόμως, σύμφωνα και με τα άρθρα 125 και 126 της Συνθήκη του Νεϊγύ (27 Νοεμβρίου 1919), κατακρατούν για πάνω από έναν αιώνα οι Βούλγαροι, περιφέροντάς τα μάλιστα σε όλη την υφήλιο υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για “δείγματα του βουλγαροβυζαντινού πολιτισμού”, χωρίς να υπάρξει ποτέ για αυτό κάποια επίσημη ελληνική διαμαρτυρία.

Ήταν Μεγάλη Δευτέρα, στις 27 Μαρτίου 1917, όταν ο αρχικομιτατζής Τοντόρ Πανίτσα εισέβαλε μαζί με πάνοπλους Βούλγαρους στρατιώτες και τον αρχαιολόγο Βλαδίμηρο Σις στη Μονή κατατρομοκρατώντας πρώτα τους μοναχούς και λεηλατώντας κατόπιν πολλές εκατοντάδες ιερά κειμήλια και χειρόγραφα (πάνω από 1200 συνολικά). Ολόκληρο το σκευοφυλάκιο και η περίφημη βιβλιοθήκη της Μονής άδειασαν.

Θεοφάνης Μαλκίδης: H διαπραγμάτευση της ιστορίας και η νομιμοποίηση της κλοπής. Η αποκαλούμενη συμφωνία με τη Βουλγαρία, για την επιστροφή των 48 κειμηλίων.

Η συνέντευξη στον τηλεοπτικό σταθμό STAR Βορείου Ελλάδος στον παρακάτω σύνδεσμο

H συμφωνία ανακοινώθηκε την 29η Σεπτεμβρίου, η οποία αποτελεί μέρα μνήμης και μαρτυρίου για τη Δράμα, τις Σέρρες και την Καβάλα λόγω των βουλγαρικών εγκλημάτων κατά την κατοχή (1941-1944).

Από τις χιλιάδες χειρόγραφα και κειμήλια που εκλάπησαν το 1917 από τους Βούλγαρους και βρίσκονται στη Σόφια, επιστρέφονται μόλις 48 κειμήλια (μια «σταγόνα στον ωκεανό»).

Σε αντάλλαγμα, η Βουλγαρία λαμβάνει τα οστά του Τσάρου Σαμουήλ, ο οποίος αποτελεί κεντρικό σύμβολο και πρωταγωνιστή του βουλγαρικού εθνικισμού .

οι εφοπλιστές-αρχαιοφιλοι-αρχαιοκαπηλοι, σήμερα κυκλοφορούν ελεύθεροι...

Βασίλης Λαμπόγλου 

Έβλεπα της φωτογραφίες φιλης απο τη Σχοινούσα...

Και τον τοίχο που "προστατεύει το Ακρωτήρι- αρχαιολογικό χώρο του νησιού που ανήκει στην εφοπλιστική  οικογένεια  Παπαδημητρίου.

Αυτον τον τοίχο που εχτισαν το 1980,γκρεμισαν οι κάτοικοι το 1983 με δυναμίτη,που τον ξαναχτισαν οι ιδιοκτήτες και φυλασσετο παλαιότερα από σκυλιά που κυνηγουσαν "παρεισακτους".

Και θυμήθηκα αυτά που ακούγονταν για το νησί,για τα ελικόπτερα και τα γιωτ που συναθροιζοντο επί μέρες στο Ακρωτήρι ,για το νησί "σούπερ μάρκετ " της αρχαιοκαπηλίας,για τα κλειστά αυτιά και μάτια της δημοτικής και λιμενικής αρχής.

Και θυμήθηκα μια παλαιότερη ιστορία...

Της  εφοπλιστικής οικογένειας Παπαδημητρίου, μέλη της οποίας ήταν εμπλεκόμενα στην υπόθεση παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων στη Σχοινούσα.

17/3/24 ...Σύλληψη του Δημήτρη Παπαδημητρίου, ενός εκ των τριών αδελφών της οικογένειας, μετά από έρευνες που έγιναν σε οικίες του κατά τις οποίες εντοπίστηκαν βυζαντινές εικόνες που, σύμφωνα με τις Αρχές, εμπίπτουν στον νόμο περί αρχαιοτήτων. 

Επιφυλάξεις Δράμας Δωροθέου για τη συμφωνία των 48 κειμηλίων

ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΑ ΕΙΧΑΝ ΚΛΑΠΕΙ 800 ΙΕΡΑ ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΚΑΙ 430 ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ

Αναστάσιος Βόπης

Την ώρα που η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος χαιρετίζει με ικανοποίηση τη συμφωνία για την επιστροφή των 48 ιερών κειμηλίων και λίγες μόλις ημέρες πριν από την προγραμματισμένη υπογραφή της από τους υπουργούς Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας, ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος εκφράζει επιφυλάξεις για το συμφέρον που αποκομίζει η Ελλάδα, δηλώνοντας παράλληλα ότι δεν είχε προηγουμένως ενημερωθεί ούτε κληθεί να συμμετάσχει σε σχετική διαβούλευση.

Το ζήτημα των κειμηλίων και των χειρογράφων της Ιεράς Μονής Εικοσιφοινίσσης αποτελούσε, σύμφωνα με την επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού, αντικείμενο τακτικών τηλεφωνικών και κατ’ ιδίαν επικοινωνιών τους. Στις επαφές αυτές υπενθύμιζε συχνά το θέμα και, όπως γράφει, λάμβανε τη διαβεβαίωση ότι βρισκόταν ψηλά στις προτεραιότητες του υπουργείου.

Παρά τις διαβεβαιώσεις αυτές, ο κ. Δωρόθεος αναφέρει ότι πληροφορήθηκε από τα ΜΜΕ πως τα υπουργεία Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας κατέληξαν σε συμφωνία, η οποία πρόκειται να υπογραφεί το Σάββατο 3 Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη.

Σύμφωνα με όσα πληροφορήθηκε από τα ΜΜΕ, η συμφωνία προβλέπει από βουλγαρικής πλευράς την παράδοση στην Ελλάδα 48 κειμηλίων, χωρίς να γίνεται λόγος για χειρόγραφα ή παλαίτυπα βιβλία, ενώ από ελληνικής πλευράς προβλέπεται η παράδοση των οστών που αποδίδονται στον τσάρο της Βουλγαρίας Σαμουήλ.

Είναι κάτι κορίτσια μας εκεί "στα ξένα "....

Του Βασίλη Λαμπόγλου

Είναι κάτι κορίτσια μας εκεί "στα ξένα " που αρνούνται να μιλήσουν γαλλικά,αγγλικά,τευτονικα...και περιμένουν πότε θα ανταμώσουν ξανά τη γενέθλια γη, από την οποία τόσο βίαια αποσπάστηκαν, για να ακουστεί -μόνο  τότε -η φωνή τους.

Η Κιστιφορος κόρη στο Καίμπριτζ,

η Καρυατις στο Βρετανικό Μουσείο,η Νίκη της Σαμοθράκης στο Λούβρο,η Αφροδίτη της Μήλου...

Η τελευταία ,ήταν μια τέτοια  μέρα του 1820  που ο Γιώργοs Κεντρωτάς  έσκαβε στο πεζούλι του και έβγαζε πέτρες από αρχαία ερείπια που υπήρχαν εκεί.

Τον βοηθούσε  ο 18χρονος γιος του Αντώνης και ο 20χρονος ανιψιός του.

Λίγο πιο μακριά Γάλλοι αξιωματικοί  - σε συνήθη εντεταλμένη αποστολη-έκαναν ανασκαφές προς εύρεση  αρχαίων ερειπίων .

Καθώς ο Κεντρωτάς βρήκε πελεκημένο μάρμαρο έτρεξαν να τον βοηθήσουν δύο Γάλλοι ναύτες που συμμετείχαν στις γειτονικές ανασκαφές.

Ο Κεντρωτάς προσπάθησε να ξανακαλύψει το άγαλμα γιατί φοβήθηκε ότι οι Γάλλοι θα το άρπαζαν ή θα απαιτούσαν να το αγοράσουν φτηνά.

Οι  Γάλλοι δεν «ξεκολλούσαν» με τίποτε από την περιοχή και τον πίεζαν να συνεχίσουν όλοι μαζί το σκάψιμο, ώσπου βρέθηκε και το δεύτερο τμήμα του αγάλματος, οπότε πια ο Κεντρωτάς δεν μπορούσε να παριστάνει τον ανήξερο, αλλά ούτε και να περιφρουρήσει το έργο που είχε βρει στο χωράφι του.