«Ο ἴδιος ὁ Κώστας Καραβίδας μᾶς διηγεῖται πῶς γνώρισε τήν κοινοτική μας παράδοση. Γράφει: «’Εν πρώτοις στον κοινοτισμό μέ εἰσήγαγε ὁ πατέρας μου, ὅταν, ἐφαρμόζοντας ἕναν ἀπό τούς οὐσιωδέστερους κανόνες τοῦ κοινοτισμοῦ, ἀνάγκασε διά τῆς βίας τούς συγχωριανούς μας νά μιλοῦν ἕνας ἕνας καί μέ τή σειρά άνεβαίνοντας στό πεζούλι τῆς Ἐκκλησίας καί ὄχι ἀπό κάτω κι ὅλοι μαζί· κι ὅταν ἔπειτα, σέ μιά περίστασι πού προέκυψε διαφωνία ποιά γνώμη ἦταν ἡ ὀρθότερη, ὁ πατέρας μου ἐπρότεινε να γράφωνται οἱ γνώμες τοῦ καθενός καί μάλιστα ἀγόρασε ειδικό μεγάλο βιβλίο καί κάρινο ὡραῖο κιβώτιο μέ κλειδί καί τά δώρισε στό χωριό μας πρός αὐτόν τό σκοπό, γιά νά φυλάγωνται γραπτές οἱ γνῶμες στό κοινοτικό βιβλίο και ἀπό τήν δοκιμασία τοῦ χρόνου νά διακριθοῦν ὅσες μείνουν ὄρθιες. Αὐτά ἀπό τή μαθητική μου περίοδο.....
Ο Κώστας Καραβίδας δίνει ὡς ἑξῆς τόν ὁρισμό τῆς κοινότητος: Κοινότητα… λέμε σ᾿ ἕνα ωρισμένο μέρος τῆς χώρας μίαν ὁμάδα ἀνθρώπων πού ἔχουν ὀργανώσει ἐργασία παραγωγική καί πού ὡς ἐκ τούτου ἀντιμετωπίζουν ὡρισμένα ὁμαδικά ζητήματα τῆς καθημερινῆς ζωῆς των, ζητήματα πού τούς πιέζουν γιά νά τούς δίνουν ὁλοένα μιάν ἄμεση λύση καί πού πρός αὐτό τό σκοπό, ὅπως ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων ἔτσι καί ἐκ τοῦ Νόμου, πρέπει νά διαθέτουν μιάν ἀπόλυτη ἐξουσία γιά νά αὐτοδιοικοῦνται, ὑπέχοντας συνάμα αὐτοί οἱ ἴδιοι καί τήν εὐθύνη γιά τήν κάθε ἐνέργειά τους…» (Ἡ Δημοκρατία καί ἡ αὐτοδιοίκησις ἐν Ελλάδι. Ανάτυπο ἀπό τό ἀρχεῖο τῶν οἰκονομικῶν καί Κοινωνικών Επιστημῶν. ’Αθ. 1930, σ. 141-142).
«‘Η κοινότητα, γράφει ὁ Καραβίδας, προϋπῆρξε τοῦ κράτους· πώς ἡ κοινότητα δέν εἶναι παράγωγο τοῦ κράτους· ἀλλ᾽ ἀντίθετα τό κράτος, ἡ θρησκεία, τό ἔθνος, ὁ πολιτισμός, εἶναι παράγωγά της, ὅλα δέ μάλιστα αὐτά ὀφείλονται σέ δευτερεύουσες κοινοτικές λειτουργίες» (Ἡ Δημοκρατία καί ἡ αὐτοδιοίκησις, ὅπ. παρ., σ.151).
Βασικό χαρακτηριστικό των κοινοτήτων της Τουρκοκρατίας ήταν ότι οι κοινοτικοί άρχοντες αποτελούσαν μεταιχμιακά υποκείμενα, που εκπροσωπούσαν τους Έλληνες προς τους Τούρκους, αλλά ενίοτε και αντιστρόφως δρούσαν για συμφέροντα των Τούρκων, κυρίως τη λήψη των φόρων μεταξύ των Ελλήνων. Ήταν υπόλογοι και είχαν ευθύνη έναντι και των δύο και μπορούσαν συχνά να χάσουν τη ζωή τους από τους Τούρκους. Η ονομασία των κοινοτικών αρχόντων ποικίλλει: «Επίτροποι», κυρίως στα νησιά, αλλά και «πρόκριτοι», «προεστοί», «προεστώτες», «καπετάνιοι», «καπετάνοι», «καστελλάνοι», «γουβερναδόροι», «πρωτόγεροι», «γέροντες», «δημογέροντες», «κοτσαμπάσηδες», «μοραγιάνηδες» στην Πελοπόννησο, «τσορμπατζήδες» στη Μακεδονία, «βιλαετλήδες» στα βιλαέτια. Γύρω τους υπάρχουν και άνθρωποι που έχουν αναλάβει τη γραμματειακή υποστήριξη και την οικονομική διαχείριση, όπως στην Πελοπόννησο οι καψιμάληδες ή στη Σύρο οι καντζιλλιέρηδες. Και επίσης σημαντικό ρόλο διαδραμάτιζαν οι εκπρόσωποι στην Υψηλή Πύλη στην Κωνσταντινούπολη ή σε άλλα μεγάλα αστικά κέντρα, λ.χ. στα Ιωάννινα, που ονομάζονταν «βεκίληδες».
