Ὅταν ἡ Ῥωμανία ἔσβηνε, ἡ πατερικὴ παράδοση κορυφωνόταν — Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς

Δημοσθένης Μιχόπουλος 

Ἐὰν ἔπρεπε νὰ ἐπιλέξουμε μία μορφὴ ποὺ συνοψίζει τὴν πνευματικὴ ὡριμότητα τῆς Ῥωμανίας λίγο πρὶν ἀπὸ τὴν Ἅλωση, αὐτὴ θὰ ἦταν ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς.

Δὲν ὑπῆρξε μόνο μεγάλος θεολόγος, ἀσκητὴς καὶ Ἀρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης. Στὸ πρόσωπό του κορυφώνεται μία παράδοση αἰώνων, ποὺ ξεκινᾷ ἀπὸ τὴν ἀποστολικὴ Ἐκκλησία, περνᾷ μέσα ἀπὸ τοὺς Πατέρες καὶ τὶς Οἰκουμενικὲς Συνόδους καὶ βιώνεται στὴν ἀσκητικὴ καὶ μυστηριακὴ ζωὴ τῆς Ὀρθοδοξίας.

Τὸν 14ο αἰῶνα ἡ Ῥωμανία βρισκόταν ἤδη σὲ βαθιὰ πολιτικὴ κρίση. Οἱ ἐξωτερικὲς πιέσεις αὐξάνονταν, οἱ ἐμφύλιες συγκρούσεις ἀποδυνάμωναν τὸ κράτος καὶ οἱ σχέσεις μὲ τὴ Δύση ἔθεταν διαρκῶς νέα θεολογικὰ καὶ πολιτικὰ ζητήματα.

Μέσα σὲ αὐτὸ τὸ περιβάλλον ξεσπᾷ ἡ μεγάλη ἡσυχαστικὴ διαμάχη.

Ἐξωτερικὰ φαίνεται σὰν μία συζήτηση γιὰ τὴν προσευχή. Στὴν πραγματικότητα τὸ ἐρώτημα εἶναι θεμελιῶδες:

Μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νὰ γνωρίσει πραγματικὰ τὸν Θεό;

Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ἀπαντᾷ ὅτι ὁ Θεὸς δὲν εἶναι ἀντικείμενο διανοητικῆς κατακτήσεως. Ἡ γνώση τοῦ Θεοῦ εἶναι κοινωνία μὲ τὸν Θεό· κοινωνία ποὺ βιώνεται διὰ τῆς καθάρσεως καὶ τῆς προσευχῆς, ὅταν ἡ ἄκτιστη Χάρη ἐνεργεῖ στὴν καρδία τοῦ ἀνθρώπου, μέχρι τὸν φωτισμὸ καὶ τὴ θέωση.

Γι’ αὐτὸ ἡ πορεία τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς εἶναι κάθαρση, φωτισμὸς καὶ θέωση.

Ἐδῶ βρίσκεται καὶ ἡ περίφημη διάκριση μεταξὺ θείας οὐσίας καὶ θείων ἐνεργειῶν. Ὁ Θεὸς παραμένει ἀμέθεκτος κατὰ τὴν οὐσία Του, ἀλλὰ γίνεται πραγματικὰ μεθεκτὸς διὰ τῶν ἀκτίστων ἐνεργειῶν Του. Ὁ ἄνθρωπος δὲν γνωρίζει ἁπλῶς κάτι γιὰ τὸν Θεό· μπορεῖ νὰ γίνει πραγματικὰ κοινωνὸς τῆς θείας ζωῆς, χωρὶς νὰ καταργεῖται ἡ διάκριση Κτίστου καὶ κτίσματος.

Αὐτὴ δὲν εἶναι μία λεπτομέρεια γιὰ θεολόγους.

Εἶναι μία ὁλόκληρη ἀνθρωπολογία.

Ἐὰν ὁ τελικὸς προορισμὸς τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ θέωση, τότε ἡ πίστη δὲν περιορίζεται στὴν ἠθικὴ συμπεριφορὰ ἢ στὴ διανοητικὴ παραδοχὴ κάποιων ἀληθειῶν. Ἀφορᾷ τὸν συνολικὸ μετασχηματισμὸ τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὴν κοινωνία του μὲ τὸν Θεό.

Καὶ ἐδῶ βρίσκεται ἡ μεγάλη ἱστορικὴ παραδοξότητα.

Τὴν ὥρα ποὺ ἡ πολιτικὴ δύναμη τῆς Ῥωμανίας φθίνει, ἡ θεολογία της φθάνει σὲ μία ἀπὸ τὶς ὑψηλότερες συνθέσεις της.

Τὸ κράτος πλησιάζει στὸ τέλος του.

Ἡ πνευματικὴ παράδοση, ὅμως, ὄχι.

Θὰ συνεχίσει μέσα ἀπὸ τὸν ἡσυχασμό, τοὺς Κολλυβάδες, τὴ Φιλοκαλία, τὸν Ἅγιο Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη καὶ ὁλόκληρη τὴ μεταγενέστερη Ὀρθόδοξη παράδοση.

Γι’ αὐτὸ ὁ Παλαμᾶς βρίσκεται σὲ ἕνα κομβικὸ σημεῖο τῆς ἱστορίας.

Ἡ Ῥωμανία ὡς κράτος θὰ χαθεῖ.

Ἀλλὰ ἡ Ῥωμηοσύνη δὲν θὰ χαθεῖ μαζί της.

Διότι τὸ βαθύτερο κέντρο της δὲν ἦταν ἡ κρατικὴ ἰσχύς.

Ἦταν ἕνας τρόπος ζωῆς.

Καὶ στὸν Ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ αὐτὸς ὁ τρόπος βρῆκε μία ἀπὸ τὶς πληρέστερες θεολογικὲς διατυπώσεις του.

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/p/1ZyJkPFPCL/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com