Δημοσθένης Μιχόπουλος
Τὸ 1821 οἱ Ἕλληνες δὲν ἐπαναστάτησαν ἔχοντας πίσω τους ἕνα κράτος. Εἶχαν ὅμως πίσω τους μία κοινωνία. Καὶ ἡ διαφορὰ εἶναι θεμελιώδης.
Ὅταν ἡ ὀθωμανικὴ ἐξουσία ἄρχισε νὰ καταρρέει στὶς ἐπαναστατημένες περιοχές, δημιουργήθηκε ἀμέσως ἕνα τεράστιο πρόβλημα: ποιος θὰ διοικήσει; Ποιος θὰ συντονίσει τὸν Ἀγώνα; Ποιος θὰ συγκεντρώσει πόρους, θὰ ἀπονείμει δικαιοσύνη, θὰ ρυθμίσει τὴν κοινὴ ζωή;
Καὶ τότε συνέβη κάτι ποὺ ἀξίζει νὰ προσέξουμε.
Ἡ πολιτικὴ ὀργάνωση δὲν ξεκίνησε ἀμέσως ἀπὸ ἕνα πανίσχυρο κέντρο. Ξεκίνησε ἀπὸ κάτω. Ἀπὸ τὶς ἴδιες τὶς ἐπαναστατημένες κοινωνίες.
Ἔτσι δημιουργήθηκαν ἡ Μεσσηνιακὴ Γερουσία, ἡ Πελοποννησιακὴ Γερουσία, ἡ Γερουσία τῆς Δυτικῆς Χέρσου Ἑλλάδος, ὁ Ἄρειος Πάγος τῆς Ἀνατολικῆς Χέρσου Ἑλλάδος καὶ ἄλλες τοπικὲς μορφὲς διοικήσεως.
Δὲν γεννήθηκαν μέσα σὲ κοινωνικὸ κενό.
Πίσω τους ὑπῆρχε ἕνας κόσμος κοινοτήτων, δημογερόντων, ἐνοριῶν, προκρίτων, ἱεραρχῶν, καπεταναίων, συντεχνιῶν καὶ τοπικῶν σχέσεων.
Ἕνας κόσμος καθόλου ἰδανικός. Εἶχε ἀνισότητες, συμφέροντα, συγκρούσεις καὶ τοπικὲς ὀλιγαρχίες. Ἀλλὰ εἶχε κάτι ποὺ θὰ ἀποδειχθεῖ καθοριστικό: ἡ κοινωνία προϋπῆρχε τοῦ κράτους.
Διότι ὁ ρωμαίικος τρόπος δὲν ξεκινοῦσε ἀπὸ τὸ αὐτόνομο ἄτομο καὶ ἕναν ἀπρόσωπο μηχανισμὸ ποὺ ἐρχόταν κατόπιν νὰ τὸ διοικήσει.
Ξεκινοῦσε πρωτίστως ἀπὸ τὴ σχέση. Ὁ ἄνθρωπος ὑπῆρχε μέσα σὲ συγκεκριμένο τόπο, οἰκογένεια, ἐνορία, κοινότητα. Ἡ κοινωνία δὲν ἦταν μία ἀφηρημένη συγκέντρωση μονάδων. Ἦταν πλέγμα πραγματικῶν σχέσεων.
Καὶ ὅταν ἦρθε ἡ ὥρα τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας, αὐτὸς ὁ κόσμος προσπάθησε νὰ παραγάγει πολιτεία μέσα ἀπὸ τὸν ἑαυτό του.
Ἐδῶ ὅμως ἀρχίζει καὶ ἡ μεγάλη συνάντηση.
Διότι τὰ τοπικὰ πολιτεύματα δὲν ἦταν μία καθαρὴ ἐπιβίωση τοῦ παλαιοῦ κόσμου. Μέσα τους εἰσέρχονται ἤδη νέες ἔννοιες: γραπτὸ πολίτευμα, πολιτικὴ αὐτοδιάθεση, ἀτομικὴ ἐλευθερία, θεσμικὴ διάκριση λειτουργιῶν, ἀντιπροσώπευση. Τὸ ἴδιο τὸ ἑλληνικὸ Κοινοβούλιο ἐπισημαίνει αὐτὴ τὴ συνύπαρξη νεότερων πολιτικῶν ἀρχῶν μὲ στοιχεῖα τῆς παραδοσιακῆς κοινωνίας.
Ἐδῶ λοιπόν βλέπουμε τὴν πρώτη μεγάλη τομή.
Ὄχι ἀκόμη τὴν ἐπιβολὴ τῆς Δύσεως πάνω στὴ Ρωμηοσύνη.
Ἀλλὰ τὴ συνάντηση δύο διαφορετικῶν λογικῶν.
Ἡ μία ξεκινᾷ ἀπὸ μία ἤδη ὑπάρχουσα κοινωνία σχέσεων καὶ προσπαθεῖ νὰ δημιουργήσει θεσμούς.
Ἡ ἄλλη φέρνει μία νέα πολιτικὴ γλώσσα, μέσα στὴν ὁποία ἡ ἐλευθερία θὰ ἀρχίσει σταδιακὰ νὰ νοεῖται περισσότερο ὡς δικαίωμα τοῦ πολίτη καὶ ἡ πολιτεία ὡς θεσμικὸ σύστημα.
Τὸ 1821 οἱ δύο κόσμοι δὲν ἔχουν ἀκόμη χωριστεῖ.
Συνυπάρχουν.
Ἡ κοινότητα συναντᾷ τὸ Σύνταγμα.
Ὁ δημογέροντας συναντᾷ τὸν ἀντιπρόσωπο.
Ἡ κοινωνία τῶν προσωπικῶν σχέσεων συναντᾷ τὴ νεωτερικὴ πολιτικὴ ὀργάνωση.
Καὶ γι᾽ αὐτὸ τὰ πρῶτα τοπικὰ πολιτεύματα εἶναι τόσο σημαντικά.
Δείχνουν μία ἱστορικὴ δυνατότητα ποὺ λίγο ἀργότερα θὰ τεθεῖ στὸ κέντρο ὁλόκληρου τοῦ νεοελληνικοῦ προβλήματος: μπορεῖ ἕνα σύγχρονο κράτος νὰ γεννηθεῖ μέσα ἀπὸ τὴν κοινωνία ποὺ προϋπάρχει;
Ἢ θὰ ἔρθει κάποτε ἕνα ἕτοιμο κράτος νὰ κατασκευάσει ἀπὸ πάνω μία διαφορετικὴ κοινωνία;
Ἡ ἀπάντηση δὲν δόθηκε τὸ 1821.
Ἀλλὰ τὸ ἐρώτημα εἶχε ἤδη γεννηθεῖ.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.