Ο αντικομφορμιστικός-απελευθερωμένος κοσμοπολιτισμός διακατέχεται από τη σθεναρή φιλοδοξία να γίνει η παγκόσμια ηθική, την οποία θα υιοθετήσουν όλοι οι άνθρωποι.

Του Γιώργου Κρανιδιώτη

Η θαυμάσια (και από τεχνικής άποψης) ταινία του Κριστιάν Μουντζίου δείχνει πώς η κυρίαρχη ιδεολογία των δυτικών κοινωνιών, ενώ υποτίθεται κηρύσσει την ανεκτικότητα, τον σεβασμό της διαφορετικότητας και τη συμπερίληψη, στην πραγματικότητα, έχει προαποφασίσει ποια διαφορετικότητα θα ανεχθεί και ποια θα απορρίψει και θα διώξει. 

Με άλλα λόγια: δεν έχουν όλοι οι «μη-κανονικοί» την ίδια μεταχείριση, εντός της γραφειοκρατικής, πραγμοποιημένης, «φιλελεύθερης» κοινωνίας, ούτε υφίσταται αληθής ανεξιθρησκία.

[Η ταινία μού θύμισε μια παράγραφο από άρθρο μου που είχα δημοσιεύσει στο Περιοδικό Άνθρωπος (2023, 9: 38-52) για τη σκέψη του Αμερικανού φιλοσόφου Tristram Engelhardt. Παραθέτω το κείμενο, για όποια -ον έχει την όρεξη να το διαβάσει:

Φιλελεύθερος και αντικομφορμιστικός κοσμοπολιτισμός*

Ο φιλελεύθερος ηθικός κοσμοπολιτισμός παρέχει ένα modus vivendi με ηθική ισχύ, αλλά χωρίς περιεχόμενο, για έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από πληθώρα ηθικών οραμάτων. Εξασφαλίζει δε έναν χώρο όπου τα μέλη εκάστης ηθικής κοινότητας (π.χ. οι χριστιανοί) ζουν όπως επιθυμούν, συμβιώνουν ειρηνικά με τις άλλες κοινότητες και επιδιώκουν τους σκοπούς τους χωρίς προσφυγή στη βία (π.χ. οι χριστιανοί αγωνίζονται για τη σωτηρία τους). 

Ο ανεκτικός, φιλελεύθερος κοσμοπολιτισμός δεν προχωρεί σε κριτική συγκεκριμένων ηθικών κοινοτήτων, καθώς δεν διαθέτει μια ιδιαίτερη ιεράρχηση των αξιών, ούτε ένα ολοκληρωμένο όραμα για την ανθρώπινη ευημερία ή την ποιοτική ζωή. Υπ’ αυτή την έννοια, αποφεύγει τον ηθικό ιμπεριαλισμό. Είναι η συμμετοχή σε μια κοινότητα προϊόν ελεύθερης συγκατάθεσης; Εάν ναι, εκεί τελειώνουν όλα! Τοιουτοτρόπως, δεν είναι εξ ορισμού εχθρικός, αλλά ουδέτερος προς την υπερβατικότητα -π.χ. δεν αρνείται a priori την ύπαρξη και την εμπειρία ενός υπερβατικού Θεού. 

Μολαταύτα, οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες μετατοπίζονται σιγά σιγά από τον ανεκτικό-φιλελεύθερο προς έναν άλλου είδους κοσμοπολιτισμό, αντικομφορμιστικό και απελευθερωμένο από τα δεσμά των παραδόσεων και κάθε αυθεντία. Η κενή περιεχομένου διαδικαστική ηθική του φιλελευθερισμού υποκαθίσταται από μια οιονεί κανονιστική ηθική επικεντρωμένη στην κεφαλαιώδη αξία της αυτόνομης επιλογής -ακριβέστερα, σε μια συγκεκριμένη ερμηνεία της τελευταίας. 

Ο απελευθερωμένος κοσμοπολιτισμός θεωρεί πως οι άνθρωποι πρέπει να είναι αυτοπροσδιοριζόμενα άτομα και να αποφασίζουν αυτόνομα. Και έτσι πρέπει να φρονούν όλοι· όταν αδυνατούν να επιδιώξουν αυτό το ήθος της αυτονομίας, τότε υπάρχει ένδειξη ψευδούς συνείδησης. Τοποθετεί τον αυτοπροσδιορισμό στο κέντρο της ηθικής ζωής και εξαρτά από αυτόν την ανθρώπινη ευδαιμονία. Η αυτονομία είναι η πηγή της αυθεντίας, αυτό τούτο το αγαθό, ασχέτως των εκδηλώσεών της· έπονται, ως φυσικά επακόλουθα, η ηθική χαλαρότητα και η επιτρεπτικότητα. 

Επιπροσθέτως, η φιλελεύθερη ουδετερότητα έναντι του υπερβατικού μετατρέπεται από αδιαφορία σε δέσμευση ενάντια στην πιθανότητα να αναγνωρισθεί και να βιωθεί η παρουσία του. Προκύπτει ένα αυστηρά εγκόσμιο ήθος, εχθρικό προς τη μεταφυσική και τη θρησκεία. Οι θρησκευτικές ηθικές αντιλήψεις, που επιδοκιμάζουν λ.χ. την ταπείνωση, πρέπει να απεμπολούνται. Η επιθυμία, η αυτοϊκανοποίηση, η αυτοπραγμάτωση απωθούν, σαν παρωχημένο, κάθε ασκητισμό. Η γοητεία των προϊόντων και υπηρεσιών που προσφέρει η αγορά συνδέει την αυτοεκπλήρωση με την καταναλωτική κουλτούρα του παγκόσμιου καπιταλισμού. Πολλά ηθικά ενδιαφέροντα μεταλλάσσονται σε επιλογές αισθητικής φύσεως, και το άτομο παλεύει να χειραφετηθεί από τους καταναγκασμούς της φύσης και από κάθε παράδοση ή αυθεντία (θρησκευτική ή οικογενειακή).

Ο αντικομφορμιστικός-απελευθερωμένος κοσμοπολιτισμός διακατέχεται από τη σθεναρή φιλοδοξία να γίνει η παγκόσμια ηθική, την οποία θα υιοθετήσουν όλοι οι άνθρωποι, απαλλασσόμενοι από τους δεσμούς τους με τις εθνικές ρίζες, τις πολιτιστικές παραδόσεις και τις θρησκευτικές αναστολές τους. Κοντολογίς, ο κοσμοπολιτισμός αυτός, παρά τη ρητορεία του περί ελευθερίας, καταντά μη-ανεκτικός. Ο στόχος να υλοποιηθεί υποχρεωτικά η ελευθερία στις ζωές όλων αναλαμβάνεται από ένα παρεμβατικό κράτος, στο οποίο δίνεται επαρκής εξουσία, για να εδραιώσει την κοσμική απελευθερωμένη ιδεολογία στην εκπαίδευση, στον πολιτικό λόγο και, ει δυνατόν, στις οικογενειακές σχέσεις. 

Ενώ το απελευθερωμένο ήθος υμνεί τη διαφορετικότητα, στην πράξη φροντίζει να αποκαθάρει την κοινωνία από ηθικές διαφορές που λειτουργούν διαχωριστικά (όπως οι θρησκευτικές). Έτσι, εγκαταλείπεται η φιλελεύθερη δημοκρατία, που ήταν ηθικά ουδέτερη και δεν δεσμευόταν από καμία συγκεκριμένη σύλληψη του αγαθού· όθεν και αποτελούσε μια κοινωνική δομή υπό την προστασία της οποίας τα διάφορα άτομα και κοινότητες μπορούσαν να επιδιώξουν ειρηνικά τις δικές τους, ιδιαίτερες και αποκλίνουσες προσεγγίσεις του καλού, συνεργαζόμενα και με όποιον άλλον συναινούσε.

* Στην παράγραφο αυτή, η σκέψη του Engelhardt παρουσιάζεται βάσει του βιβλίου: H. Tristram Engelhardt, Jr, Τα θεμέλια της Βιοηθικής - Μια χριστιανική θεώρηση, μετάφραση: Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου, Αρμός, Αθήνα, 2007. Τίτλος πρωτοτύπου: H. Tristram Engelhardt, Jr, The Foundations of Christian Bioethics, Swets & Zeitlinger Publishers, Lisse, 2000.]

ΠΗΓΗ:

 https://www.facebook.com/share/p/19XHLG9DQD/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com