Για τον αναστηλωμένο Παρθενώνα μας

Του Γιάννη Ταχόπουλου

Ἡ πρόσφατη προσθήκη νέου κομματιοῦ μαρμάρου στὸν Παρθενώνα ὁδήγησε σὲ συζητήσεις σχετικὰ μὲ τὸ ὀρθὸ τῆς ἐνέργειας αὐτῆς (π.χ. βλ. μία στὸ 1ο σχόλιο). Πρέπει νὰ προστεθεῖ μάρμαρο στὸ ἀέτωμα, γιὰ νὰ δοῦμε καλύτερα πῶς ἦταν στὴν ἀρχαιότητα, λὲν μερικοί· ὄχι, δὲν πρέπει γιὰ διάφορους λόγους, λὲν ἄλλοι. Ὡστόσο, ἐκεῖνο ποὺ ἀγνοήθηκε εἶναι ἡ συζήτηση γιὰ τὸ αὐτονόητο: Ἡ ἰδέα τοῦ «μνημείου». Ὁ Παρθενώνας εἶναι ἕνα «μνημεῖο», λένε, καὶ γι’ αὐτὸ πρέπει νὰ τοῦ φερόμαστε ἔτσι, χωρὶς προσθῆκες, κι ὄχι ἀλλιῶς. 

 

Ἡ ἰδέα τοῦ μνημείου, ἢ μᾶλλον τοῦ μουσείου, εἶναι ἕνα ἀκόμη δεῖγμα τῆς ἀξίωσης τῶν Νέων Χρόνων νὰ ὁρίζουν ὡς ἀποστειρωμένο, νεκρὸ παρελθὸν τὴν ἐποχὴ πρὶν ἀπὸ αὐτούς. Εἶναι ἡ προϊστορία τῆς Ἀνθρωπότητας (ὁ κόσμος ξεκίνησε τὸ 1789 καὶ τὸ 1968), τὴν ὁποία βάζουν σὲ ἀεροστεγῶς κλεισμένο βάζο, πίσω ἀπὸ τὴ βιτρίνα, καὶ τὴ μελετᾶνε, τὴν ἀνατέμνουν, τὴν περιγράφουν μὲ ἀντικειμενικότητα. 

 

Οἱ προηγούμενες ἐποχές, ὅμως (δηλαδὴ καὶ ἡ Ἀρχαιότητα), ὅταν ἕνα κτήριο καταστρεφόταν μερικῶς, τὸ ἐπανοικοδομοῦσαν, ἀκριβῶς ἐπειδὴ δὲν ἀρέσκονταν στὴν μυθολογία ποὺ κατασκεύασαν οἱ Νέοι Χρόνοι. Γι' αὐτὸ βλέπουμε καὶ τὰ spolia, κομμάτια παλιότερων κτηρίων τοποθετημένα σὲ νέα. Ὁ ρομαντισμὸς τῶν ἐρειπίων εἶναι μιὰ καινοφανής, νεοτερικὴ θανατόφιλη ἀντίληψη ἡ ὁποία δικαιολογεῖ τὴν χρήση τῶν ἐρειπίων ἀπὸ τοὺς Νέους Χρονους ὡς —ἄσχετου μὲ τοὺς συμβολισμοὺς ὅσων ἀνήγειραν τὰ ἐρείπια— συμβόλων. Σὲ ἀντίθεση πρὸς τὴν ἀντίληψη ὅσων διαμαρτύρονται γιὰ τὴν πρόσφατη «κακοποίηση» τοῦ Παρθενώνα (ἀντίληψη βασιζόμενη στὴν ἀντικλασικὴ ἰδέα ὅτι τὸ ἐρείπιο πρέπει νὰ μείνει ἐρείπιο), στὴν Ἀρχαιότητα ὁ Παρθενώνας δὲν συγκαταλεγόταν στὴ λίστα μὲ τὰ ἑπτὰ θαύματα τοῦ ἀρχαίου κόσμου. Δὲν συσχετιζόταν ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες καὶ τοὺς Ρωμαίους μὲ κάποιο (σύγχρονο) ἰδεῶδες, ὅπως τὴ Δημοκρατία (ἀσχέτως τοῦ ἂν χτίστηκε ἐπὶ Περικλῆ) ἢ τὴ Φιλοσοφία καὶ τὸν Οὐμανισμό. Στὴν ἀρχαιότητα, κανεὶς δὲν ἐρχόταν στὴν Ἀθήνα εἰδικὰ γιὰ νὰ δεῖ τὸν Παρθενώνα, ἀλλὰ συνήθως τὴν Ἐλευσίνα καὶ νὰ συμμετάσχει στὰ Μυστήρια. Ὁ μόνος ρωμαῖος αὐτοκράτορας ποὺ ἐπισκέφτηκε ἐπιβεβαιωμένα (σύμφωνα μὲ πηγὲς τῆς ἐποχῆς) τὸν Παρθενώνα ἦταν ὁ Βασίλειος Βουλγαροκτόνος, γιὰ τὸν Μάρκο Αὐρήλιο δὲν ὑπάρχει ἀντίστοιχη τεκμηρίωση. Ὁ Παρθενώνας δὲν ἐθεωρεῖτο πανελλήνιο ἢ διεθνὲς θρησκευτικὸ κέντρο, ὅπως τόσοι καὶ τόσοι ναοὶ καὶ μαντεῖα σὲ Δελφούς, Ὀλυμπία καὶ Μικρὰ Ἀσία (Κλάρος). Ὁ Παυσανίας μέσα σὲ μόλις δυὸ γραμμὲς περιγράφει τὸ ἀνατολικὸ καὶ τὸ δυτικὸ ἀέτωμα· δὲν κάνει λόγο γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονική, οὔτε γιὰ τὶς μετόπες καὶ τὴ ζωφόρο. Πιο πολὺ τὸν ἐνδιαφέρει τὸ Ἐρεχθεῖο καὶ οἱ διάφορες ἱστορίες καὶ μύθοι τῆς Ἀρχαιότητας σχετικὰ μὲ τὴν Ἀκρόπολη. Κανένα ἀρχαῖο κείμενο ἢ ἐπιγραφὴ δὲν ἀναφέρεται στὸ γεγονὸς τῆς πρώτης καταστροφῆς τοῦ Παρθενώνα, κάπου στὸν 3ο μ.Χ. αἰ., κανένα ἀρχαῖο κείμενο δὲν ἀναφέρεται στὸ δράστη τῆς καταστροφῆς, κανένα ἀρχαῖο κείμενο στὸν ἀναστυλωτὴ καὶ τὸ ἔτος τῆς ἀναστύλωσης. 

 

Τόση σημασία εἶχε ὁ Παρθενώνας γιὰ τοὺς Ἀρχαίους. Ἦταν ἕνας ἀξιοπρόσεκτος (σχετικά…) παλαιὸς ναὸς ἀλλὰ μὲ τίποτε τὸ φαντασιοκόπημα τῆς Ἐκκοσμίκευσης — σύμβολο ἰδεωδῶν τοῦ 18ου καὶ 19ου αἰ. Ἡ διαστρέβλωση τῆς Ἀρχαιότητας εἶναι ζωτικὴ ἀνάγκη τῶν Νέων Χρόνων, καθὼς ἡ πρώτη ἦταν τὸ λάβαρο τῆς ἐξέγερσής τους. Ἔπρεπε νὰ εἰπωθοῦν ψεύδη γιὰ τὴν Ἀρχαιότητα ἐξαιτίας τῆς πολεμικῆς αὐτῆς, καὶ εἰπώθηκαν· καὶ αὐτὰ συνεχίζονται ὣς σήμερα μέσῳ τῆς ἀγωνίας μὴν τυχὸν τὸ γιαπὶ πάψει νὰ εἶναι (λιγάκι) γιαπί -ἐνάντια σὲ κάθε αἰσθητικὴ ἀντίληψη περὶ κτηρίων καὶ ἐπανοικοδόμησης τὴν ὁποία εἶχε ἡ Ἀρχαιότητα. Ἂν «χαλάσουν τὰ ἐρείπια», δηλαδὴ ἂν αὐτὰ γίνουν «"λιγότερο" ἐρείπια», ὑπάρχει ἡ σκέψη ὅτι τότε τὰ ἐρείπια αὐτὰ θὰ πάψουν νὰ συμβολίζουν πειστικὰ τὴ Δημοκρατία, τὴν Τέχνη, τὸν Οὐμανισμὸ καὶ ἄλλα τέτοια ποὺ δὲν συμβόλιζαν στὰ μάτια τοῦ Φειδία καὶ τοῦ Περικλῆ. Ἂν δοῦμε μὲ τί ἐπιχειρήματα ἔπεισε ὁ Περικλῆς τοὺς Ἀθηναίους νὰ δώσουν δημόσιο χρῆμα γιὰ τὸν Παρθενώνα, ξεχωρίζει ἡ δόξα τῆς Ἀθήνας μὲ χρήματα τῶν ὑποτελῶν της συμμάχων, καὶ ὁ κεϋνσιανισμὸς τοῦ νὰ βροῦν ἐργασία ὅσοι Ἀθηναῖοι θὰ ἔχτιζαν τὸν Παρθενώνα. (Ἀφήνω στὴν ἄκρη τοὺς λεγόμενους ἐθνικιστὲς καὶ πατριῶτες. Ἡ ἀρχαιότητα στὸ 1821 ἦταν διάχυτη κι ὄχι ἐπικεντρωμένη σὲ κάποια τοποθεσία, ἡ δὲ Ἀθήνα πρὶν ἀπὸ τὸν Βαυαρὸ Ὄθωνα οὔτε κέντρο τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦ ἔθνος λογιζόταν, οὔτε πρωτεύουσα ἦταν, οὔτε κανεὶς [Ἐθνοσυνέλευση κ.ἄ.] σκέφτηκε νὰ τὴν ἀνακηρύξει ἕδρα τῆς ἑλληνικῆς κυβέρνησης, οὔτε ὑπὸ ἐπαναστατικὸ ἔλεγχο συνεχῶς.) 

 

Στοιχηματίζω ὅτι ἂν αὔριο μεθαύριο ὁ Παρθενώνας ξαναφτιαχνόταν ὅπως ἦταν στὰ 400 π.Χ., μὲ παρδαλὰ χρώματα (ὅπως ἦταν τὸ φυσικὸ στὴν ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα), ἀρχιτεκτονικὰ ἀκέραιος ὅπως τότε, σὰν κάτι ἀκριβὴ ἀντίγραφα τοῦ Παρθενώνα στὶς ΗΠΑ, ἡ «παρθενωνολατρεία» (πατριωτικὴ ἢ δωδεκαθεϊστικὴ ἢ ἁπλῶς κουλτουριάρικη), ποὺ ὀφείλεται στὸν φιλελεύθερο - γοτθικὸ ρομαντισμὸ τῶν ἐρειπίων καὶ τὴν καπηλεία τῶν Νέων Χρόνων, θὰ ξεφουσκώσει πέφτοντας στὸ Σχεδὸν Μηδέν. Ὁπότε, πρέπει νὰ τεθεῖ τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: Γιατί οἱ ποικίλοι θαυμαστὲς τῆς Ἀρχαιότητας εἶναι τόσο ριζικὰ ἀντίθετοι στὴν Ἀρχαιότητα; Πῶς τὸ κατορθώνουν αὐτό; Μέσα ἀπὸ ποιὲς διαδικασίες τῆς σκέψης νομίζουν λ.χ. ὅτι ὁ Παρθενώνας εἶναι κάτι σὰν τὴν Frauenkirche τῆς Δρέσδης μεταπολεμικά; 

 

Ὁ Παρθενώνας εἶναι ἡ ἐπιτομὴ τῆς ταχυδακτυλουργικῆς ἐπινόησης / ἀνακατασκευῆς καὶ μεθερμηνείας τοῦ παρελθόντος. Ἡ δῆθεν οὐδέτερη ἀντίληψη τοῦ «μνημείου» («ὣς τὴν ἐποχὴ πρὶν ἀπὸ ἐμᾶς εἶναι νεκρὸ παρελθόν») ἀποσιωπεῖ διάφορα ζητήματα, ὅπως τὸ σὲ ποιὰ ἐποχὴ πρέπει νὰ ἀναφέρεται ἡ «συντήρηση τῶν ἐρειπίων». Πρέπει νὰ ὑπάρχει «μνημειακὸς» χῶρος καὶ ἀνοχὴ γιὰ τὶς 345 ὀπὲς τὶς ὁποῖες ἄνοιξαν οἱ Ἀθηναῖοι στὸν Παρθενώνα, γιὰ νὰ προσθέσουν σὲ αὐτὲς μὲ ἐπίχρυσα γράμματα τὶς τιμὲς τῆς Ἀθήνας πρὸς τὸν Νέρωνα; Ἀπὸ πότε καὶ μετὰ εἶναι «καθαρὸ» τὸ μνημεῖο; Πρὶν ἀπὸ τὴν χρήση του ὡς κτηρίου ὀργίων ἀπὸ τὸν Δημήτριο Πολιορκητῆ (βλ. Πλούταρχος, Δημήτριος, 24) ἢ καὶ μετά; Ἂν τὸ ἐρείπιο πρέπει νὰ παραμείνει ἐρείπιο, τότε γιατί νὰ μὴν ἀποσυναρμολογηθοῦν ἐντελῶς ὅλες οἱ ἀναστυλώσεις ποὺ ἔγιναν μετὰ τὸ 1830; Ἂς μὴν εἰπωθοῦν πολλὰ γιὰ τὸ ἀναπόδεικτο τῆς καταστροφὴς τῶν μετοπῶν ἀπὸ Χριστιανούς (βλ. 2ο σχόλιο), ποὺ ἐπίσης ἀπασχόλησε πρὶν ἀπὸ 15-20 χρόνια τὴν Ἑλλάδα ἐξαιτίας τοῦ βίντεο τοῦ Γαβρᾶ.

ΠΗΓΗ:https://www.facebook.com/share/p/1EzHdaPMhT/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com