Γερομοριάς: Μια αδημοσίευτη επιστολή του Μιχάλη Χαραλαμπίδη προς τον καθηγητή Ιστορίας του Πόντου Κωνσταντίνου Φωτιάδη

21 Μαΐου 2026

Μια αδημοσίευτη επιστολή του Μιχάλη Χαραλαμπίδη προς τον καθηγητή Ιστορίας του Πόντου Κωνσταντίνου Φωτιάδη

Προς

Κων/νο Φωτιάδη

Καθηγητή Ιστορίας

Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσ/κης

Πρόεδρο του Κέντρου Ποντιακών Μελετών

Αθήνα 24-05-2002

Αγαπητέ Κώστα,

Απαντώ στο αίτημά σου για την αποστολή ενός εισαγωγικού κειμένου στην έκδοση των εγγράφων της Ποντιακής Γενοκτονίας σύμφωνα με την απόφαση του Κοινοβουλίου.

Μετά από εννέα περίπου έτη ενός συστηματικά μελετημένου και κλιμακούμενου αγώνα πετύχαμε αυτό που θεωρήθηκε ανέφικτο και ουτοπία. Την αναγνώριση του μεγάλου ποντιακού δράματος και την καθιέρωση της 19ης Μαΐου ως ημέρας μνήμης του Ποντιακού Ολοκαυτώματος. Όλοι οι λαοί είχαν μια ημέρα μνήμης του δικού τους ολοκαυτώματος, μόνο εμείς το στερούμασταν επί οκτώ δεκαετίες. Πετύχαμε σε δέκα χρόνια να καλύψουμε απαράδεκτες ηθικά και πολιτικά ολιγωρίες δεκαετιών. Η σημασία όμως της 19ης Μαΐου είναι μεγαλύτερη όσον αφορά την συμβολή και την επίδρασή της στο μέλλον της ιστορικής μας περιοχής. Είναι η μνήμη ως μέλλον, ως σύγχρονη δυναμική.

Με το νόμο της αναγνώρισης, ο αγώνας μας άρχιζε ένα νέο ιστορικό και πολιτικό κύκλο. Αν ο πρώτος μπορεί να ονομασθεί της εθνικής αναγνώρισης, της εθνικοποίησης, ο δεύτερος ήταν της διεθνοποίησής του, της διεθνούς αναγνώρισης.

Η αναγνώριση σήμαινε ότι η ελληνική πολιτεία, οι πολιτειακοί και πολιτικοί θεσμοί της, τα πολιτικά κόμματα που ψήφισαν το νομοσχέδιο, αναλάμβαναν όλες τις ηθικές, διπλωματικές, τις πολιτικές υποχρεώσεις που απέρρεαν από αυτήν την αναγνώριση. Κύρια την προώθηση του αιτήματος της αναγνώρισης στους διεθνείς θεσμούς και τις διμερείς σχέσεις των κρατών. Το ζήτημα αυτό αποτελούσε ένα τεράστιο ηθικό εφόδιο για μια νέα ηθική παρουσία της χώρας στην περιφερειακή και διεθνή σκηνή.

Στην οπτική αυτή, σύμφωνα με την ουσία και το πνεύμα του νόμου και την απόφαση του προεδρείου της Βουλής, αποφασίσθηκε η έκδοση από το Κοινοβούλιο των εγγράφων της Ποντιακής Γενοκτονίας. Η έκδοση αυτή θα αποτελούσε πράξη μεγάλης ηθικής, πολιτικής σημασίας. Με την απόφαση αυτή η ελληνική πολιτεία έρχονταν να καλύψει ένα επίσης μεγάλο κενό. Την αδιαφορία των πολιτικών, πανεπιστημιακών, ερευνητικών θεσμών της για την ιστορία του ποντιακού ολοκαυτώματος. Η έρευνα, η συλλογή αυτού του τύπου στοιχείων αποτελεί έργο των θεσμών ενός φυσιολογικού, δημοκρατικού και κυρίαρχου κράτους. Ενός κράτους με υψηλό επίπεδο αυτοεκτίμησης και αυτοσεβασμού. Αυτό το κενό της αξιοπρέπειας θα κάλυπτε επίσης η έκδοση. Η πολιτεία, με το δικό σου έργο ζωής, θα μπορούσε να διεκδικήσει, να αποκαταστήσει την έννοια και το ρόλο της ως πολιτεία. Ο λαός μας θα έλεγε να σώσει το πρόσωπό της.

Όπως γνωρίζεις πολύ καλά το Προεδρείο αναίρεσε την απόφασή του για την έκδοση των εγγράφων της γενοκτονίας παραβιάζοντας τη θέληση του Κοινοβουλίου και του λαού. Η απόφαση δεν ήταν του Κοινοβουλίου αλλά της εκτελεστικής εξουσίας, της κυβέρνησης. Η ελληνική εξωτερική πολιτική επέστρεψε στην εξάρτησή της από εξωελλαδικές δυνάμεις όπως τη δεκαετία του ’50. Αυτή η εξάρτηση τότε απαγόρευε την έρευνα για την Ποντιακή Γενοκτονία. Σήμερα απαγορεύει την έκδοση των εγγράφων της γενοκτονίας.

Από την άρνηση της έκδοσης προκύπτουν δύο θεμελιώδη για μια πολιτεία ζητήματα:

• Το ένα αφορά την κυριαρχία της χώρας

• και το δεύτερο την εσωτερική Δημοκρατία της.

Στην υπόθεσή μας και τα δύο παραβιάσθηκαν από την κυβέρνηση με την ενθάρρυνση των αντιπολιτεύσεων δια της ανοχής τους.

Κανένα αξιοπρεπές, κυρίαρχο κράτος δεν θα σκεφτόταν να οικοδομήσει μια φιλία επάνω στην εξαφάνιση της μνήμης του ίδιου του λαού του.

Όπως δεν θα σκέφτονταν μια φιλία δύο λαών, των Τούρκων και των Ελλήνων, ενάντια στους άλλους μαρτυρικούς λαούς της περιοχής, όπως και ενάντια στους Τούρκους δημοκράτες.

Όπως διαπίστωσες στο Διεθνές Συμπόσιο του Βερολίνου, η πολιτική αυτή προσβάλλει την ιστορική ελληνική ταυτότητα και αμαυρώνει τη σημερινή εικόνα της χώρας. Η ελπίδα είναι η μεγάλη εκτίμηση και εμπιστοσύνη αυτών των λαών προς εμάς, προς το πρόσωπό μας.

Η άρνηση της έκδοσης των εγγράφων από το Κοινοβούλιο έχει τις αιτίες της σε αυτή την δορυφορικού και υφιστάμενου τύπου εξωτερική πολιτική. Έχει όμως ακόμη μια διάσταση, γιατί αυτή η πολιτική προχωρούσε περισσότερο, ζητούσε περισσότερα. Η άρνηση της έκδοσης αποτελεί μέρος όλων εκείνων των αδιαφανών και ύπουλων ενεργειών των κυβερνώντων που είχαν και έχουν στόχο στην αρχή την προσβολή, την υπονόμευση του κύρους της 19ης Μαΐου και μετέπειτα την τελική κατάργησή της.

Αν αγωνισθήκαμε εννέα έτη για την αναγνώριση της γενοκτονίας και την καθιέρωση της 19ης Μαΐου ως ημέρας μνήμης, μετά το 1996 αγωνιζόμαστε για την υπεράσπιση από τις ανέντιμες προσπάθειες υπονόμευσης και ακύρωσής της.

Σε αυτόν τον αγώνα, όπως και στον πρώτο, δεν έκαναν όλοι οι επίσημοι Πόντιοι το καθήκον τους. Πολλοί συνεργάσθηκαν στην υπονόμευση. Πρέπει να πω ότι σε αυτόν τον αγώνα χρειάσθηκε να ενεργοποιήσω μεγαλύτερες ψυχικές, ηθικές, διανοητικές, και πολιτικές δυνάμεις. Αν δεν γίνονταν αυτό η 19η Μαΐου θα είχε καταγραφεί σαν μια ολιγοχρονική αναλαμπή η οποία σύντομα έσβησε. Τελικά δεν πέτυχαν τον στόχο τους, παρ’ όλο που δεν παραιτήθηκαν από αυτόν. Απλά ακολουθούν άλλους υπόγειους δρόμους.

Συμφωνώ με την τιτάνια προσπάθεια στο να προχωρήσεις σε μια αυτόνομη έκδοση των εγγράφων της γενοκτονίας. Η έκδοση του Αρχείου της Ποντιακής Γενοκτονίας, της δεύτερης γενοκτονίας του αιώνα όπως την ονόμασα, αποτελεί το μεγαλύτερο εφόδιο στη σημερινή περίοδο του αγώνα μας που στοχεύει τη διεθνή ανάδειξη και αναγνώρισή της.

Αυτά τα χρόνια, στο εξωτερικό μέτωπο ΟΗΕ – ΟΑΣΕ – διεθνή ιδρύματα, πετύχαμε μεγάλες νίκες. Στο εξωτερικό έχουμε πολλούς συνομιλητές και συμπαραστάτες. Με αφορμή τη φετινή επέτειο απευθύνθηκα με επιστολή μου στον πρόεδρο του Κοινοβουλίου και τους αρχηγούς των κομμάτων της Αρμενικής Δημοκρατίας ζητώντας την αναγνώριση της δικής μας γενοκτονίας. Αυτή την επιστολή σου επισυνάπτω στο κείμενό μου.

Θα έλεγα έξω πάμε καλά. Στο εσωτερικό μας υπονομεύουν. Προσδοκώ όμως ότι σύντομα θα παρουσιασθούν στον ελλαδικό πνευματικό κόσμο μορφές όπως αυτή του Καζαντζάκη που θα συμπορευτούν στον αγώνα μας. Δεν μπορούμε να μείνουμε καθηλωμένοι από μια παρακμιακή ελλαδική πραγματικότητα. Οι δηλώσεις του προέδρου του Κοινοβουλίου και άλλων αξιωματούχων της κυβέρνησης δεν είναι τίποτε άλλο παρά εκφράσεις παρακμής μιας παλιάς πολιτικής τάξης, της χειρότερης στην Ευρώπη. Οι δηλώσεις αυτές προσβάλλουν το κύρος των θεσμών και της χώρας.

Η χώρα έχει μεγάλο πρόβλημα στελέχωσης των θεσμών. Αυτό στην Ευρώπη είναι πλέον ορατό. Εμείς δεν μπορούμε να πέσουμε στο επίπεδό τους. Σήμερα σε παγκόσμιο επίπεδο αναδεικνύεται ένας νέος ανθρωπισμός, ένας νέος ειρηνισμός που ανανεώνει και αναβαθμίζει την αντίληψη και την ευαισθησία μας για την ανθρώπινη ζωή, για την κυριαρχία του πολιτισμού της ζωής επί αυτού του θανάτου.

Αναβαθμίζεται το ενδιαφέρον για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η ιστορία συναντιέται με το δικό μας αίτημα. Αν χάθηκε το ραντεβού της Νυρεμβέργης δεν πρέπει να χαθεί το σημερινό ραντεβού. Το έγκλημα της σιωπής και της ατιμωρησίας είναι ανάλογο του ίδιου του εγκλήματος της γενοκτονίας. Σήμερα είμαστε έτοιμοι ηθικά, διανοητικά, ιδεολογικά γι’ αυτό το ραντεβού. Η συμβολή μάλιστα της 19ης Μαΐου υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα και τους εθνικούς συμβολισμούς.

Η 19η Μαΐου αναδεικνύεται ως σύμβολο του αγώνα όλων των λαών της Μικράς Ασίας, της Ανατολίας, της Μεσοποταμίας ενάντια στη ρατσιστική βία και ιδεολογία του Κεμαλισμού.

Σε αυτόν το νέο κύκλο η έκδοση των στοιχείων εμπλουτίζει εμάς και τον αγώνα μας. Οι Πόντιοι κύρια πρέπει να θεωρήσουν την έκδοση ιστορική τους υπόθεση. Εγώ προσωπικά είμαι αλληλέγγυος στη δική σου προσπάθεια και του ΚΕ.ΠΟ.ΜΕ για την έκδοση των εγγράφων. Αυτός είναι ο δρόμος που οφείλετε να ακολουθήσετε. Η άρνηση όμως της έκδοσης από το Κοινοβούλιο παραβιάζει τη θέληση της Ιστορίας των πολιτών, του θεσμού του Κοινοβουλίου, τη Δημοκρατία. Κινείται στη σφαίρα της ύβρεως και της ανομίας. Όπως και η άρνηση και η υπονόμευση της πόλης Ρωμανία.

Η δική μου εισαγωγή στα υπό έκδοση κείμενα, που δεν θα αποτελούν όμως έκδοση του Κοινοβουλίου, μπορούν να θεωρηθούν από τους νόμους της πολιτικής ως μια υποχώρηση, αποδοχή και νομιμοποίηση της ανομίας του Κοινοβουλίου και των κυβερνώντων. Οι νόμοι της πολιτικής μπορούν να τη θεωρήσουν μια υποχώρηση, αποδοχή και νομιμοποίηση της ανομίας του Κοινοβουλίου. Ο δικός μου δρόμος, το δικό μου καθήκον είναι η καταγγελία της ανομίας, η δημιουργία των πολιτικών συνθηκών για αποκατάσταση της νομιμότητας και της Δημοκρατίας με την έκδοση των εγγράφων από το Ελληνικό Κοινοβούλιο. Όπως είχε υποχρέωση εδώ και οκτώ δεκαετίες να κάνει Ζήτημα από το οποίο δεν παραιτούμαστε.

Αντίθετα το αναβαθμίζουμε, το επεκτείνουμε και το καθιστούμε περισσότερο έντονο και μαχητικό. Προστατεύουμε τους νόμους, το κύρος των θεσμών και την αξιοπρέπεια της χώρας. Οι δρόμοι μας αυτοί συναντώνται στο πεδίο του εμπνευσμένου από πανανθρώπινα και οικουμενικά ιδανικά αγώνα μας. Έχουμε μαζί μας την ιστορία, τα χιλιάδες θύματα της γενοκτονίας, τους νεκρούς που είναι ζωντανοί, τους ζωντανούς του σήμερα που δεν είναι πεθαμένοι και το δίκαιο. Γι’ αυτό θα νικήσουμε.

Με τους αδελφικούς μου χαιρετισμούς

Αγωνιστικά

Μιχάλης Χαραλαμπίδης