Ένα αφιέρωμα στη σκέψη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη

Του Δημήτρη Βασιλειάδη 

Είναι δίκαιο και πρέπον, στις 19 του Μάη που τιμάται η Γενοκτονία του λαού μας στον Πόντο, να τιμάται μαζί και η μνήμη του Πατέρα της Αναγνώρισής της, του ανθρώπου που την ανέδειξε, του Μιχάλη Χαραλαμπίδη

 ~~~~~~~~~

 Ένα αφιέρωμα στη σκέψη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη

    Κατά τη γνώμη μου, η 19η Μαΐου πέρα από ημέρας μνήμης της Γενοκτονίας του λαού μας στο Πόντο πρέπει να είναι και ημέρα μνήμης αφιερωμένη στον Πατέρα της Αναγνώρισής της απ΄ το Ελληνικό κράτος, τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη. Έτσι λοιπόν σήμερα, τιμώ τη μνήμη του, μ΄ ένα αφιέρωμα πάνω σε μια παρεξηγημένη (εξαιτίας  πολλών συγκεχυμένων σημασιών) λέξη και στο πως αυτή ιχνηλατείται στη σκέψη του, τον πατριωτισμό, και σε ένα θεμελιώδες δομικό στοιχείο που πάνω του αυτός στερεώνεται, τον Ελληνισμό. Αναφέρεται πολύ συχνά ο Μιχάλης στο έργο του για τον πατριωτισμό και πως τον εννοεί, πως τον προσλαμβάνει, άσχετα απ΄ το γεγονός ότι δεν έχει γράψει κάτι συγκροτημένα (ένα κείμενο, ένα βιβλίο) πάνω σ΄ αυτόν. 

    Στάθηκα πολλές φορές στη σελίδα 23, στο στίχο 5, του βιβλίου του ‘’Από το ΠΑΣΟΚ στο ΚΚΚΣΟΡ…’’ όπου ο Μιχάλη Χαραλαμπίδης λέει :

 ‘’Ο πατριωτισμός δεν έγινε επεξεργασμένη παιδεία,…’’. 

Μέσα σ΄ αυτή, την μόνο έξι λέξεων, πλην όμως τόσο μεγάλης σημασίας φρασούλα, ο Μιχάλης κλείνει το πιο μεγάλο ιδεολογικοπολιτικό κενό όχι μόνο του ΠΑΣΟΚ –μιας και στο κεφάλαιο αυτό όπως και σε όλο το εν λόγω βιβλίο σ΄ αυτό αναφέρεται- αλλά ολόκληρου του συστήματος της διανόησης και της πολιτικής στην Ελλάδα.  

    Τι κρύβεται όμως πίσω απ΄ αυτή τη φράση ;… τι σημαίνει το να έχεις επεξεργασμένη παιδεία για τον πατριωτισμό ; 

 Κατά τη γνώμη μου σημαίνει πρώτα και κύρια την μορφωτική και ιδεολογικοπολιτική ικανότητα κάποιου να μπορεί να διαμορφώνει ένα σώμα αρχών και αξιών πάνω στο ζήτημα του πατριωτισμού, το οποίο όμως πρέπει να έλκει την καταγωγή του απ΄ την βαθιά κατανόηση της ιστορίας και του πολιτισμού του λαού μας, άρα να είναι εμπνευσμένο απ΄ αυτά και να μην είναι  ρεπλίκα και αντίγραφο ξένων εμπειριών, και το οποίο να είναι το βασικό εργαλείο που θα σου δίνει την δυνατότητα να ερμηνεύεις και να αναλύεις φαινόμενα που έχουν σχέση με το ζήτημα αυτό. Σημαίνει επίσης –κι αυτό είναι σημαντικό πολύ- την δυνατότητά σου να διακρίνεις τις διαφορές του από άλλα εναλλακτικά σώματα αρχών (άλλους πατριωτισμούς), πάνω στο ίδιο ζήτημα. 

     Ο Μιχάλης πίστευε, ότι ο πατριωτισμός και οι ταυτότητες που προσλάμβανε ανάλογα με την κίνηση της ιστορίας στην πατρίδα μας (άρα, εδώ μιλάμε πια για ‘’πατριωτισμούς’’) από συστάσεως του Νεοελληνικού κράτους, ετεροκαθορίζονταν, ότι δεν ήτανε αυτόχθονας. Ότι αυτό που ονομάσθηκε ‘’πατριωτισμός’’ -ή καλύτερα ‘’πατριωτισμοί’’-  στην πατρίδα μας, στην ουσία ήταν ο καθρέφτης της από τη γέννα του νεοελληνικού κράτους, Εξάρτησής της. Αυτή η μεγάλη, κατά τον Μιχάλη, παθογένεια, οι ετεροκαθοριζόμενοι δηλαδή  πατριωτισμοί, είναι παράγοντες καθυστέρησης της κοινωνίας και πηγές τραγωδιών.

     Το ζητούμενο, κατά τη γνώμη μου, για το Μιχάλη, ήταν το μαστόρεμα ενός πατριωτισμού, ο οποίος θα έπρεπε να ήταν βγαλμένος από τα βάθη του σπουδαίου προαναφερόμενου αξιώματος, ότι θα ήτανε δηλαδή, βγαλμένος απ΄ τα σπλάχνα της ιστορίας και του πολιτισμού του λαού μας. Αυτό όμως είναι κατορθωτό μόνον όταν μπορεί κάποιος να αναλύσει τον Ελληνισμό -που ‘’είναι δύσκολος’’ όπως έλεγε ο Σεφέρης-  να τον ερμηνεύσει και διυλίζοντάς τον να φτάσει στον ‘’Ελληνικό Ελληνισμό… (που) κάποτε οι καλύτεροι από μας τον διαισθάνονται  (σημ. δική μου: ένας τέτοιος Έλληνας ήταν κι ο Μιχάλης)’’ όπως έλεγε και πάλι ο ίδιος. Κι αφού λοιπόν το καταφέρει αυτό, να πλάσει ένα σώμα αρχών και αξιών που θα τον αποκαλύπτουν και έτσι άρτια πλασμένος καθώς θα είναι, να τον αποθέσει στα χέρια του λαού. Ένα τέτοιο σώμα αρχών και αξιών κατόρθωσε ο Μιχάλης, που όμως δυστυχώς, δεν ήτανε μπορετό να κατανοηθεί, πρώτα-πρώτα και κύρια απ΄ τις πολιτικές και διανοητικές ελίτ, μα ακόμα κι απ΄ τον ίδιο το χώρο μας, από όλους εμάς που συμπορευτήκαμε μαζί του –κι αυτό είναι ένα ζήτημα που πρέπει να το ‘’δει’’ ο χώρος μας. Είναι μεγάλη ανάγκη να ξεκαθαρίστει αυτή η σύγχυση ούτως ώστε (ο χώρος) να μη ταυτίζεται ούτε με πατριωτισμούς και χώρους με ακροδεξιά, ρατσιστικά, και άλλα παρόμοια  προτάγματα, να μην εκφράζεται με όρους και με ρητορική των εθνικισμών των αρχών του 20ου αιώνα, και ούτε, εν πάση περιπτώσει, με ό,τι ελαφρά τη καρδία αυτοαποκαλείται ή ορίζεται πατριωτισμός. 

     Ο πατριωτισμός του Μιχάλη έχει αναφορές στους ελληνικούς κόσμους. Αυτή του η θέση πηγάζει απ΄ την επίγνωση του ότι ο Ελληνισμός είναι αποκεντρωμένη, πολυκεντρική και αυτόνομη υπόσταση. Ότι έχει την ικανότητα να διαχέεται στο κόσμο, να ενσωματώνεται σε σώματα άλλων κοινωνιών, να έρχεται σε επαφή με άλλους λαούς και κοινωνικά σύνολα, να νιώθει τη ψυχή τους, να είναι σε συνάφεια μαζί τους, χωρίς όμως να χάνει την αυτονομία και την ταυτότητά του. Νομίζω πως η παραδοχή αυτού του ιστορικού χαρακτηριστικού του λαού μας κινητοποίησε σε σημαντικό βαθμό και μορφοποίησε την σκέψη του και την πολιτική του πρόταση. Πίστευε λοιπόν, πως πίσω απ΄ αυτήν την  αλήθεια βρίσκεται το ιστορικό αποτύπωμα του Ελληνισμού. Ακόμα κι όταν αυτός αποκτούσε συγκεντρωτική μορφή (Μακεδονική κυριαρχία, Βυζάντιο), έζησε και μακροημέρευσε γιατί αποκεντρώνονταν (τα ελληνιστικά βασίλεια, τις κοινοπολιτείες, τον θεσμό των Θεμάτων, τις κοινότητες, το παροικιακό φαινόμενο, κλπ). 

Άρα, ο όποιος πατριωτισμός δομείται, χωρίς όμως να έχει θεμελιωθεί πάνω σ΄ αυτό το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του λαού μας είναι καταδικασμένος να αποτύχει. Και το χειρότερο, να οδηγήσει σε τραγωδίες. Πίστευε βαθιά ότι ένας πατριωτισμός περίκλειστος στα όρια του Ελλαδικού (Αθηναϊκού) κράτους, δομημένος πάνω σ΄ ένα δόγμα ασφάλειας μόνον του Ελλαδισμού και όχι όλων των ελληνικών κόσμων, πέρα από το μικροελλαδικό του χαρακτήρα, μοιραία γεννά και τις αντιστροφές του, τις οποίες ζούμε χρόνια τώρα και που είναι από τη μια, η γνωστή στις μέρες μας ρατσιστική, σωβινιστική εκδοχή του, κι από την άλλη η γνωστή  αποδομητική, μισελληνική -ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας- αυτή. 

Και τις δύο αυτές εκδοχές του μικροελλαδικού πατριωτισμού τις ζήσαμε γλαφυρά τις μέρες της Συμφωνίας των Πρεσπών, με τις δύο προαναφερόμενες αντίπαλες μερίδες να μονοπωλούν την επικαιρότητα. Σ΄ αντίθεση με την παραπεταμένη στο περιθώριο της δημοσιότητας, άρτια δομημένη θέση του Μιχάλη για το Μακεδονικό (ο Μιχάλης πολέμησε τη Συμφωνία των Πρεσπών, όμως, αξίζει πραγματικά ένα αφιέρωμα στις θέσεις του για το Μακεδονικό, έχει διατυπωμένες τις σκέψεις του σε πολύ όμορφα κείμενα, όπως π.χ. το κείμενο με τίτλο ‘’Ένα όραμα για τα Βαλκάνια-Δημοκρατία της Κεντρικής Βαλκανικής’’, που βρίσκεται στη σελ. 287 το βιβλίου του ‘’Ελληνική Πολιτική Παιδεία’’), η οποία ήταν γέννημα της έγνοιας του για τους ελληνικούς κόσμους, η οποία (έγνοια) μοιραία εξέβαλε στην αληθινή και όχι φτιασιδωμένη αγάπη του για όλους τους λαούς του κόσμου, και τα δίκια τους. Για να επανέλθω, είναι λοιπόν αυτή η θεώρησή του που τον οδήγησε στην επεξεργασία της θέσης που πρόβαλλε για το ‘’Νέο Ανατολικό Ζήτημα’’ και την ‘’Άνοιξη των Λαών της Μικρασίας’’, καθώς, και στην εμπνευσμένη του πρόταση για την ανασυγκρότηση του ελληνικού κράτους πάνω σε περιφερειακή βάση, η οποία ακολουθήθηκε μεν,  πραγματοποιήθηκε όμως κουτσουρεμένη και πλήρως εξαρτώμενη απ΄ το κεντρικό κράτος, πόρω απέχουσα και τελείως ξένη απ΄ το πραγματικό του σχέδιο.

     Τελειώνοντας αυτό το μικρό αφιέρωμα στο Μιχάλη ήθελα να πω πως υπάρχουν κι άλλα θεμελιακά στοιχεία που συγκροτούν τη σκέψη του πάνω στο ζήτημα του Πατριωτισμού, όπως π.χ., πάλι κατά τη γνώμη μου, η Δημοκρατία κι ο διάλογος που είναι στοιχεία που ισχυροποιούν την ταυτότητα του Πατριωτισμού και βρίσκονται σε αμφίδρομη σχέση μαζί του. Είναι πολύ σοβαρή υπόθεση ο Πατριωτισμός για να αφεθεί μόνο σε ξεθηκαρωμένα γιαταγάνια και φλάμπουρα της λευτεριάς που ανεμίζουνε περήφανα στον αέρα, σε λόγια πύρινα και παθιασμένα που σκοπό έχουν να ενεργοποιήσουν τους δακρυγόνους αδένες των πολιτών και το θυμικό τους. Ο Πατριωτισμός του Μιχάλη είναι ένα ιδανικό σώμα αρχών και αξιών που διαμορφώνει τη συνείδηση του Έλληνα. Μια απ΄ τις μεγάλες υποχρεώσεις του χώρου, είναι να διαφυλάξει αυτή την διανοητική δουλειά του Μιχάλη. 

    Ήθελα να κλείσω με την προοιμιακή φρασούλα (το μότο) αυτού του αφιερώματος. 

Έχω ένα φόβο, που είναι αυτός που με οδήγησε σ΄ αυτό το αφιέρωμα, κι αυτός έχει να κάνει με το γεγονός ότι υφέρπει μια επιδίωξη που σκοπός της είναι να λησμονηθεί και ν΄ αποκοπεί το όνομα του Μιχάλη απ΄ την υπόθεση της Γενοκτονίας. Η σχέση του (όπως και όλου του χώρου, όλων μας που συμπορευτήκαμε μαζί του), με το δράμα της Γενοκτονίας και την Αναγνώρισή της είναι άρρηκτη. Αυτό όμως δεν επιτρέπει κανέναν εφησυχασμό. Πρέπει αυτή η σχέση να χαραχτεί μια και καλά στην ψυχή του λαού, κι αυτό είναι ένα χρέος και μια βαριά ευθύνη δική μας.

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/p/1BodMhmPp2/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com