Ο νέος πολυπολικός Κόσμος, η Κίνα και η Ευρώπη

Ομιλία του Πρωθυπουργού της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, στο Πανεπιστήμιο Tsinghua στο Πεκίνο (13 Απριλίου 2026)

Το 1583, ένας Ιταλός Ιησουίτης, ο Ματέο Ρίτσι, έφτασε στην Κίνα. Στις λιγοστές του αποσκευές είχε μερικά βιβλία, έναν αστρολάβο και έναν παγκόσμιο χάρτη.

Ήταν ένας ευρωπαϊκός χάρτης. Ακριβής στις αναλογίες του, ιδιαίτερα προηγμένος σε λεπτομέρεια, αλλά μεροληπτικός ως προς την οπτική του. Παρουσίαζε τον κόσμο όπως τον έβλεπε η Δύση: με την Ευρώπη στο κέντρο και την Ασία στο δεξί άκρο. Στα όρια της γης. Όταν τον είδαν, οι χαρτογράφοι της αυτοκρατορικής αυλής ρώτησαν τον Ιησουίτη γιατί η Κίνα εμφανιζόταν τόσο περιφερειακά. Και τότε ο Ευρωπαίος λόγιος συνειδητοποίησε για πρώτη φορά ότι η Μεσόγειος ήταν το κέντρο του δικού του κόσμου, αλλά όχι των άλλων. Κάθε κόσμος είχε το δικό του κέντρο. Έτσι, ο Ματέο Ρίτσι ξανασχεδίασε πλήρως τον χάρτη του, αυτή τη φορά με άξονα τον Ειρηνικό Ωκεανό και συμπεριλαμβάνοντας ολόκληρη την Ευρασία.

Πέρασαν πάνω από 400 χρόνια από τότε. Ωστόσο, δυστυχώς, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που βλέπουν τον κόσμο όπως σε εκείνον τον πρώτο, παραμορφωμένο χάρτη. Τον λέω παραμορφωμένο γιατί γνωρίζω ότι ο κόσμος δεν ήταν έτσι. Το 1583, η Κίνα ήταν ήδη μια μεγάλη δύναμη, με το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού και ΑΕΠ. Είχε εμπορικές σχέσεις με τη μισή υφήλιο και πρωτοπορούσε στην επιστήμη και την τεχνολογία.

Το γνωρίζω αυτό, γιατί –όπως σωστά υπενθύμισε ο Πρόεδρος του Πανεπιστημίου– η Ισπανία ήταν επίσης τότε μια μεγάλη αυτοκρατορία. Μια αυτοκρατορία που εμπορευόταν πρώτες ύλες και προϊόντα με τη Δυναστεία των Μινγκ μέσω του διαδρόμου της Μανίλας και διέπλεε τους ωκεανούς με μαγνητικές πυξίδες, μουσκέτα και πηδάλια πρύμνης – τεχνολογίες κινεζικής προέλευσης.

Η Ισπανία τότε αναγνώριζε το μεγαλείο της Κίνας. Ήξερε ότι το Πεκίνο δεν ήταν στην περιφέρεια, αλλά ένα από τα κέντρα του κόσμου.

Και η σημερινή Ισπανία το γνωρίζει επίσης. Ξέρει ότι η Κίνα ανακτά τη δύναμή της. Ότι είναι ήδη ο μεγαλύτερος εξαγωγέας αγαθών στον κόσμο και ο τέταρτος στις υπηρεσίες. Ότι η βιομηχανία και η επιστήμη της συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και στη μείωση της φτώχειας. Και ότι προορίζεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στο μέλλον.

Υπάρχουν εκείνοι που επιμένουν να ερμηνεύουν την πραγματικότητα με όρους μηδενικού αθροίσματος: ότι η ανάπτυξη του ενός σημαίνει απώλεια για τον άλλον. Ή ότι η ενίσχυση κάποιων σχέσεων σημαίνει εγκατάλειψη άλλων.

Πιστεύω όμως ότι αυτή η αντίληψη είναι όχι μόνο λανθασμένη αλλά και επικίνδυνη. Μας κρατά δέσμιους του παρελθόντος και περιορίζει τις δυνατότητες του μέλλοντος.

Κατά τη γνώμη μου, αυτό που συμβαίνει σήμερα δεν είναι μεταφορά ηγεμονιών. Είναι πολλαπλασιασμός πόλων. Όχι μόνο ισχύος αλλά και ευημερίας. Και αυτό είναι εξαιρετικά θετικό για την Ευρώπη.

Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πρόοδος αναδύεται ταυτόχρονα σε πολλά μέρη του κόσμου: στην Ασία, στην Αφρική, στη Λατινική Αμερική. Περιοχές με διαφορετικές κουλτούρες και πολιτικά συστήματα, που δεν χρειάζεται να ζητούν άδεια για να αναπτυχθούν.

Η πολυπολικότητα δεν είναι υπόθεση. Είναι ήδη πραγματικότητα. Η νέα πραγματικότητα του κόσμου.

Και η Ισπανία επιλέγει να την αγκαλιάσει – με ρεαλισμό, πραγματισμό και ευθύνη, αλλά και με ελπίδα.

Δεν θα είναι εύκολο. Υπάρχουν διαφορές, ανταγωνισμοί και διαφωνίες. Όμως η ανθρωπότητα προοδεύει όταν χτίζει πάνω σε όσα τη ενώνουν.Για να λειτουργήσει αυτή η νέα τάξη, χρειαζόμαστε τρία πράγματα:

Πρώτον: Το πρώτο είναι ότι η αποτελεσματική πολυμερής συνεργασία δεν είναι δυνατή χωρίς ενισχυμένο πολυμερισμό (multilaterism).

Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι το πολυμερές σύστημα έχει πεθάνει. Δυστυχώς, βλέπουμε καθημερινά στα μέσα ενημέρωσης πολλές κρίσεις και πολέμους σε όλο τον κόσμο. Κάποιοι θεωρούν ότι αυτός ο πολυμερής κόσμος ανήκει πλέον στο παρελθόν. Θέλω όμως να πω ότι διαφωνώ βαθιά με αυτή την ανάλυση — και το λέω με έμφαση.

Πιστεύω ότι τα εργαλεία της παγκόσμιας διακυβέρνησης λειτούργησαν στον 20ό αιώνα και σήμερα είναι πιο απαραίτητα από ποτέ. Οι κανόνες και η διασυνοριακή συνεργασία είναι τα μόνα μέσα που μπορούν να επιτρέψουν στην ανθρωπότητα να αντιμετωπίσει την κλιματική κρίση και τις άλλες προκλήσεις της εποχής.

Πιστεύω ότι ένας πολυπολικός κόσμος χρειάζεται ένα ισχυρό πολυμερές σύστημα — όχι για να επιβάλει μια ενιαία αντίληψη, αλλά για να μετατρέψει το «χωνευτήρι» των διαφορετικών μας οπτικών σε δύναμη για όλη την ανθρωπότητα. Όχι για να εξαφανίσει τις διαφορές μας, αλλά για να τις διαχειρίζεται ειρηνικά και με σεβασμό.

Γιατί η πολυπολικότητα χωρίς κανόνες οδηγεί σε ανταγωνισμό, και ο ανταγωνισμός οδηγεί μόνο σε πολέμους, εμπορικές συγκρούσεις και καταστροφή.

Γι’ αυτό και στην Ισπανία ζητούμε μια βαθιά ανανέωση της πολυμερούς αρχιτεκτονικής. Πρέπει να γίνει πιο αποτελεσματική, πιο διαφανής, πιο υπόλογη, αλλά και πιο συμπεριληπτική και πλουραλιστική.

Αν ο πολυμερισμός θέλει να παραμείνει χρήσιμος, πρέπει να αλλάξει και να αντικατοπτρίζει καλύτερα την ισορροπία δυνάμεων και τις ευαισθησίες του σημερινού κόσμου. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στο παρελθόν να πνίξει το μέλλον των πολυμερών οργανισμών.

Γι’ αυτό πιστεύω ότι η Δύση πρέπει να παραχωρήσει μέρος των ποσοστώσεων εκπροσώπησής της προς όφελος της παγκόσμιας σταθερότητας και της εμπιστοσύνης των χωρών του Νότου.

Γι’ αυτό πιστεύω ότι πρέπει να μετασχηματίσουμε το συντομότερο δυνατό τα Ηνωμένα Έθνη: με μια πολύ ισχυρότερη Γενική Συνέλευση, ένα πιο αντιπροσωπευτικό Συμβούλιο Ασφαλείας και ένα πιο δημοκρατικό σύστημα λήψης αποφάσεων, όπου όλες οι περιφέρειες θα έχουν πραγματικά φωνή και ψήφο και οι μεσαίες δυνάμεις θα μπορούν να διαδραματίσουν ενοποιητικό και εξισορροπητικό ρόλο. [υιοθετεί ουσιαστικά η Πρόταση του Μπράνκο Μιλάνοβιτς στο τελευταίο του βιβλίο] 

Και στην Ισπανία πιστεύουμε επίσης ότι θα ήταν θετικό, για πρώτη φορά στην ιστορία, μια γυναίκα να ηγηθεί της θέσης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Δεύτερον: δίκαιες και ισορροπημένες εμπορικές σχέσεις.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προχωρήσει σε εμπορικές συμφωνίες και ανάπτυξη. Χρειάζεται όμως και η Κίνα να ανοίξει περισσότερο, ώστε να διορθωθούν τα εμπορικά ελλείμματα.

Τρίτον: Το τρίτο στοιχείο που θα χρειαστούμε για να λειτουργήσει μια πολυπολική τάξη είναι μεγαλύτερη εμπλοκή των μεγάλων και μεσαίων δυνάμεων στη διαχείριση και παροχή αυτού που οι ακαδημαϊκοί αποκαλούν «παγκόσμια δημόσια αγαθά». Αυτά περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την ασφάλεια, την άμυνα και την καταπολέμηση των ανισοτήτων.

Με λίγα λόγια, τόσο οι αναδυόμενες όσο και οι καθιερωμένες δυνάμεις πρέπει να συμβάλουν στην παροχή αυτών των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών.

Το μέγεθος δεν συνεπάγεται μόνο ισχύ· συνεπάγεται και ευθύνη που δεν μπορεί να μεταβιβαστεί. Γιατί τα μεγάλα προβλήματα του 21ου αιώνα δεν χρειάζονται βίζα — διασχίζουν σύνορα και μας επηρεάζουν όλους.

Αναφέρομαι, για παράδειγμα, στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, στις προκλήσεις της παγκόσμιας υγείας, στην ανάπτυξη υπεύθυνης τεχνητής νοημοσύνης, στον έλεγχο των πυρηνικών όπλων, στην εξάλειψη της φτώχειας και —όπως ανέφερα προηγουμένως— στη διασφάλιση της παγκόσμιας υγείας. Η χρηματοδότηση σε αυτούς τους τομείς έχει μειωθεί κατά 23% μόνο τον τελευταίο χρόνο.

Χωρίς τη συνεργασία των μεγάλων δυνάμεων —και φυσικά της Κίνας— αυτοί οι στόχοι δεν είναι απλώς δύσκολοι, είναι ουσιαστικά ανέφικτοι. Γνωρίζω ότι η Κίνα έχει πλήρη επίγνωση αυτού και κάνει ήδη πολλά, κάτι που αναγνωρίζω. Πιστεύω όμως ότι μπορεί να κάνει ακόμη περισσότερα. Για παράδειγμα, απαιτώντας —όπως ήδη κάνει— τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και τον τερματισμό των συγκρούσεων στον Λίβανο, το Ιράν, τη Γάζα, τη Δυτική Όχθη και την Ουκρανία. Διότι το διεθνές δίκαιο αποτελεί το θεμέλιο των πάντων. Με τη μεταφορά τεχνολογίας προς τις πιο μειονεκτούσες χώρες, με τη διαγραφή χρέους και με τη συμβολή στη χρηματοδότηση του συστήματος, μέσω συμμετοχής σε προγράμματα ανταλλαγών (swap).

Φυσικά, και η Ευρώπη θα πρέπει να εντείνει τις προσπάθειές της, ιδιαίτερα τώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποφασίσει να αποσυρθούν από πολλά από αυτά τα πεδία. Η συμβολή της Ευρώπης είναι —και θα είναι— καθοριστική. Γι’ αυτό σας ζητώ ταπεινά να το δείτε και να μην πέσετε στο σφάλμα του Ματέο Ρίτσι, παρασυρόμενοι από τους χάρτες.

Γιατί η Ευρώπη μπορεί να φαίνεται μικρή σε έναν παγκόσμιο χάρτη, αλλά στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Τα δεδομένα είναι σαφή: η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σήμερα το μεγαλύτερο εμπορικό μπλοκ στον κόσμο και η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία. Είναι επίσης ο μεγαλύτερος αποδέκτης άμεσων ξένων επενδύσεων. Διαθέτει το δεύτερο πιο καινοτόμο οικοσύστημα, ένα εξαιρετικά εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, είναι η δεύτερη πιο παραγωγική οικονομία και κατατάσσεται πρώτη σε ικανοποίηση ζωής, κοινωνική συνοχή και ευημερία.

Δεν το λέω αυτό για να καυχηθώ ή να αποκρύψω τις πολλές αδυναμίες μας — που πράγματι υπάρχουν. Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι η Ευρώπη αποτελεί βασικό παράγοντα παγκόσμιας σταθερότητας, ευημερίας και ειρήνης. Και χωρίς μια ενωμένη Ευρώπη —χωρίς κατακερματισμό— δεν μπορεί να υπάρξει, ούτε θα υπάρξει, σταθερή διεθνής τάξη ή ευημερούσα προοπτική για την ανθρωπότητα, όπως δεν μπορεί να υπάρξει και χωρίς τη συμμετοχή αυτής της μεγάλης χώρας, της Κίνας. Γι’ αυτό καλούμαστε να κατανοήσουμε ο ένας τον άλλον και να συνεργαστούμε.

Τέσσερις αιώνες μετά την άφιξη του Ματέο Ρίτσι στην Κίνα και τη διόρθωση του χάρτη του, η ανθρωπότητα συνεχίζει να αναζητά την πιο δίκαιη οπτική για να δει τον κόσμο όπως πραγματικά είναι — και όχι όπως τον υπαγορεύουν η ισχύς ή οι προκαταλήψεις.

Πριν από λίγες ημέρες, τέσσερις Αμερικανοί αστροναύτες ταξίδεψαν πιο μακριά από τη Γη από οποιονδήποτε άνθρωπο μέχρι σήμερα. Και από εκεί ίσως απέκτησαν αυτή την προοπτική: είδαν τη Γη όπως πραγματικά είναι — μια σφαίρα χωρίς άκρα και σύνορα.

Μια μοναδική, ανεπανάληπτη γαλάζια σφαίρα μέσα στο πιο εχθρικό περιβάλλον που μπορεί να φανταστεί κανείς. Εμείς οι άνθρωποι είμαστε το αποτέλεσμα αυτού του θαύματος — ίσως το μοναδικό στο σύμπαν.

Και γι’ αυτό είναι καθήκον μας να κατανοούμε ο ένας τον άλλον και να συνεργαζόμαστε, ώστε αυτό το θαύμα να συνεχίσει να υπάρχει.

---------------------

Το κείμενο είναι η περίληψη από την ομιλία του Πρωθυπουργού της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, στο Πανεπιστήμιο Tsinghua στο Πεκίνο (13 Απριλίου 2026). Προφανώς η εμφανής διαφοροποίηση του Σάντσεθ στο Παλαιστινιακό, η σύγκρουση με την κυβέρνηση του Ισραήλ και με τον Τραμπ δεν προερχόταν μόνο από μια στοιχειώδη "ηθική οικονομία" για το τι είναι άδικο και εξωφρενικό αλλά και από μια ανάλυση της σημερινής διπολικής πραγματικότητας, μια ανάλυση του παγκόσμιου συσχετισμού δυνάμεων σε οικονομικό, εμπορικό, πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο. 

Και εάν η ομιλία στο Νταβός του Μάρκ Κάρνεϊ, του πρωθυπουργού στον Καναδά, ήταν μια ομιλία που αναγνώριζε τις στρεβλώσεις και τα ψευδή θεμέλια της προηγούμενης «τάξης βασισμένης σε κανόνες», δεν ήταν μια προσανατολισμένη προς το μέλλον ομιλία, καθώς δεν περιείχε νέες ιδέες. 

Αντίθετα, η ομιλία του Σάντσεθ αφορά τη μορφή που θα λάβει η παγκόσμια διακυβέρνηση στο μέλλον, σχολιάζει ο Μιλάνοβιτς που ενθουσιάστηκε με την ομιλία του Σάντσεθ και την υιοθέτηση της πρότασής του για τα όργανα του ΟΗΕ.

Από το fb του Δημήτρη Αναστασίου 

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com